{"id":"biologia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/11","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"11","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 11. (0-2)\nPodwyższony poziom glukozy w osoczu w przebiegu cukrzycy wpływa na funkcjonowanie\nukładów hormonalnego i wydalniczego.\nUzupełnij poniższe zdania tak, aby w poprawny sposób opisywały wpływ\npodwyższonego stężenia glukozy we krwi na funkcjonowanie układów hormonalnego\ni wydalniczego. W każdym nawiasie podkreśl właściwe określenie.\nZnaczne podwyższenie poziomu glukozy w osoczu wynikające z (nadmiaru / niedoboru)\ninsuliny przekracza możliwości resorpcji zwrotnej w kanalikach nerkowych, w wyniku czego\nnadmiar glukozy jest wydalany z moczem. Zwiększenie osmolarności osocza krwi jest\nprzyczyną (zmniejszenia / zwiększenia) ilości wazopresyny uwalnianej do krwi oraz\n(nasilenia / osłabienia) uczucia pragnienia.\n10.2.\n0-1\n11.\n0-1-2\nMBIP-R0_100","answer":"niedoboru, zwiększenia, nasilenia","answer_text":"Zadanie 11. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nV. Pogłębianie znajomości uwarunkowań\nzdrowia człowieka. Zdający:\n2) […] rozpoznaje sytuacje wymagające\nkonsultacji lekarskiej.\nI. Pogłębianie wiedzy z zakresu\nróżnorodności biologicznej oraz zjawisk\ni procesów biologicznych zachodzących na\nróżnych poziomach organizacji życia.\nZdający:\n4) objaśnia funkcjonowanie organizmu\nczłowieka […].\nXI. Funkcjonowanie zwierząt.\n1. Podstawowe zasady budowy\ni funkcjonowania organizmu zwierzęcego.\nZdający:\n6) przedstawia mechanizmy warunkujące\nhomeostazę ([…] stałość składu płynów\nustrojowych […]).\n2. Porównanie poszczególnych czynności\nżyciowych zwierząt, z uwzględnieniem\nstruktur odpowiedzialnych za ich\nprzeprowadzanie.\n4) Wydalanie i osmoregulacja. Zdający:\nf) przedstawia proces tworzenia moczu\nu człowieka oraz wyjaśnia znaczenie\nregulacji hormonalnej w tym procesie.\nZasady oceniania\n2 pkt - za podkreślenie trzech poprawnych określeń.\n1 pkt - za podkreślenie dwóch poprawnych określeń.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nZnaczne podwyższenie poziomu glukozy w osoczu wynikające z (nadmiaru / niedoboru)\ninsuliny przekracza możliwości resorpcji zwrotnej w kanalikach nerkowych, w wyniku czego\nnadmiar glukozy jest wydalany z moczem. Zwiększenie osmolarności osocza krwi jest\nprzyczyną (zmniejszenia / zwiększenia) ilości wazopresyny uwalnianej do krwi oraz\n(nasilenia / osłabienia) uczucia pragnienia.","solution":"Odpowiedź: **Klucz**: **niedoboru** / **zwiększenia** / **nasilenia**. **Mechanizm**: 1. **Niedobór insuliny** (cukrzyca typu I) lub insulinooporność (typu II) → komórki nie pobierają glukozy → **hiperglikemia** (wysoka glukoza we krwi). 2. **Resorpcja zwrotna glukozy w kanalikach nerkowych** ma **próg** (~180 mg/dl). Powyżej tego progu nerki **nie nadążają** wchłonąć całej glukozy → glukoza w moczu (**glukozuria**). 3. **Wysoka glukoza we krwi** → **wzrost osmolarności osocza** (więcej rozpuszczonych substancji). 4. **Osmoreceptory podwzgórza** wykrywają wzrost osmolarności → sygnał do **neurohypofizy** → **uwalnianie wazopresyny (ADH)** w **zwiększonej** ilości. 5. ADH działa na nerki: **zwiększa reabsorpcję wody** w kanalikach zbiorczych → mocz **zatężony**, oszczędność wody. 6. **Ośrodek pragnienia** w podwzgórzu wykrywa wysoką osmolarność → **nasilone pragnienie** (polidipsja) → chory pije więcej wody.\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nMechanizm krok po kroku — od cukrzycy do polidipsji\n\n1. Niedobór insuliny (cukrzyca typu I) lub insulinooporność (typ II) → komórki nie pobierają glukozy z krwi → glukoza pozostaje w osoczu = hiperglikemia.\n\n2. Filtracja w nerkach: cała glukoza z krwi przechodzi do filtratu w kłębuszku. W zdrowiu 100% jest resorbowana zwrotnie w kanalikach proksymalnych. Ale jest próg = ~180 mg/dl (10 mmol/l).\n\nW cukrzycy glukoza we krwi przekracza próg → kanaliki nie nadążają → nadmiar glukozy zostaje w moczu = glukozuria.\n\n3. Osmolarność osocza wzrasta (glukoza zwiększa stężenie rozpuszczonych substancji). Krew jest \"gęsta\".\n\n4. Osmoreceptory podwzgórza wykrywają wzrost osmolarności → sygnał do neurohypofizy → uwolnienie wazopresyny (ADH = hormon antydiuretyczny) w zwiększonej ilości.\n\n5. Działanie ADH: na kanaliki zbiorcze nerek → zwiększona reabsorpcja wody (przez akwaporyny) → mocz zatężony, mniej wody traconej.\n\n6. Ośrodek pragnienia w podwzgórzu wykrywa wysoką osmolarność → nasilone pragnienie (polidipsja). Chory pije więcej wody, próbując rozcieńczyć krew.\n\nKlucz odpowiedzi\n\nLukna | Wybór | Uzasadnienie\n1 | niedoboru insuliny | Cukrzyca = brak / niedobór działania insuliny → hiperglikemia\n2 | zwiększenia ADH | Wysoka osmolarność → osmoreceptory → więcej ADH → zatrzymanie wody\n3 | nasilenia pragnienia | Wysoka osmolarność → ośrodek pragnienia → więcej picia\n\nPunktacja CKE\n\n- 11. 2 pkt — wszystkie 3 podkreślenia; 1 pkt — 2 poprawne; 0 pkt — 0-1.\n\nPo co to umieć\n\nKlasyczna triada objawów cukrzycy:\n- Poliuria (zwiększone wydalanie moczu) — bo glukoza w moczu pociąga wodę.\n- Polidipsja (silne pragnienie) — bo organizm traci wodę.\n- Polifagia (zwiększony apetyt) — bo komórki \"głodują\" mimo wysokiej glukozy.\n\nDiabetes mellitus dosłownie znaczy \"przepływ słodki\" (mocz słodki — kiedyś tak diagnozowano).\n\nNieleczona cukrzyca: kwasica ketonowa (Typ I) → śpiączka, śmierć. Dlatego insulina ratuje życie.\n\nTypowy błąd: Pułapka — **nadmiar/niedobór insuliny**. **Cukrzyca = niedobór** (typ I) lub oporność na nią (typ II). Wzrost glukozy we krwi wynika z **niedoboru** efektu insuliny. NIE odwrotnie. Pułapka — **kierunek ADH**. Wzrost osmolarności → **zwiększenie** ADH (organizm próbuje zatrzymać wodę). NIE odwrotnie. Pułapka — pomylenie cukrzycy typu I i II. **Typ I**: niedobór insuliny (zniszczone komórki β trzustki). **Typ II**: oporność tkanek na insulinę (insulina produkowana, ale tkanki nie reagują). W obu efekt = hiperglikemia.","image":"img/biologia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-11.webp","solution_image":null,"topics":"fizjologia, cukrzyca, hormonalny, wydalniczy, glukozuria, ADH, pragnienie","page_from":17,"source":"ocr","answer_source":"zadaniazmatur","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 11. (0-2)<br>Podwyższony poziom glukozy w osoczu w przebiegu cukrzycy wpływa na funkcjonowanie<br>układów hormonalnego i wydalniczego.<br>Uzupełnij poniższe zdania tak, aby w poprawny sposób opisywały wpływ<br>podwyższonego stężenia glukozy we krwi na funkcjonowanie układów hormonalnego<br>i wydalniczego. W każdym nawiasie podkreśl właściwe określenie.<br>Znaczne podwyższenie poziomu glukozy w osoczu wynikające z (nadmiaru / niedoboru)<br>insuliny przekracza możliwości resorpcji zwrotnej w kanalikach nerkowych, w wyniku czego<br>nadmiar glukozy jest wydalany z moczem. Zwiększenie osmolarności osocza krwi jest<br>przyczyną (zmniejszenia / zwiększenia) ilości wazopresyny uwalnianej do krwi oraz<br>(nasilenia / osłabienia) uczucia pragnienia.<br>10.2.<br>0-1<br>11.<br>0-1-2<br>MBIP-R0_100</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 11. (0-2)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>V. Pogłębianie znajomości uwarunkowań<br>zdrowia człowieka. Zdający:</p>\n<ol><li>[…] rozpoznaje sytuacje wymagające</li></ol>\n<p>konsultacji lekarskiej.<br>I. Pogłębianie wiedzy z zakresu<br>różnorodności biologicznej oraz zjawisk<br>i procesów biologicznych zachodzących na<br>różnych poziomach organizacji życia.<br>Zdający:</p>\n<ol><li>objaśnia funkcjonowanie organizmu</li></ol>\n<p>człowieka […].<br>XI. Funkcjonowanie zwierząt.</p>\n<ol><li>Podstawowe zasady budowy</li></ol>\n<p>i funkcjonowania organizmu zwierzęcego.<br>Zdający:</p>\n<ol><li>przedstawia mechanizmy warunkujące</li></ol>\n<p>homeostazę ([…] stałość składu płynów<br>ustrojowych […]).</p>\n<ol><li>Porównanie poszczególnych czynności</li></ol>\n<p>życiowych zwierząt, z uwzględnieniem<br>struktur odpowiedzialnych za ich<br>przeprowadzanie.</p>\n<ol><li>Wydalanie i osmoregulacja. Zdający:</li></ol>\n<p>f) przedstawia proces tworzenia moczu<br>u człowieka oraz wyjaśnia znaczenie<br>regulacji hormonalnej w tym procesie.<br>Zasady oceniania<br>2 pkt - za podkreślenie trzech poprawnych określeń.<br>1 pkt - za podkreślenie dwóch poprawnych określeń.<br>0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>Znaczne podwyższenie poziomu glukozy w osoczu wynikające z (nadmiaru / niedoboru)<br>insuliny przekracza możliwości resorpcji zwrotnej w kanalikach nerkowych, w wyniku czego<br>nadmiar glukozy jest wydalany z moczem. Zwiększenie osmolarności osocza krwi jest<br>przyczyną (zmniejszenia / zwiększenia) ilości wazopresyny uwalnianej do krwi oraz<br>(nasilenia / osłabienia) uczucia pragnienia.</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Odpowiedź: <strong>Klucz</strong>: <strong>niedoboru</strong> / <strong>zwiększenia</strong> / <strong>nasilenia</strong>. <strong>Mechanizm</strong>: 1. <strong>Niedobór insuliny</strong> (cukrzyca typu I) lub insulinooporność (typu II) → komórki nie pobierają glukozy → <strong>hiperglikemia</strong> (wysoka glukoza we krwi). 2. <strong>Resorpcja zwrotna glukozy w kanalikach nerkowych</strong> ma <strong>próg</strong> (~180 mg/dl). Powyżej tego progu nerki <strong>nie nadążają</strong> wchłonąć całej glukozy → glukoza w moczu (<strong>glukozuria</strong>). 3. <strong>Wysoka glukoza we krwi</strong> → <strong>wzrost osmolarności osocza</strong> (więcej rozpuszczonych substancji). 4. <strong>Osmoreceptory podwzgórza</strong> wykrywają wzrost osmolarności → sygnał do <strong>neurohypofizy</strong> → <strong>uwalnianie wazopresyny (ADH)</strong> w <strong>zwiększonej</strong> ilości. 5. ADH działa na nerki: <strong>zwiększa reabsorpcję wody</strong> w kanalikach zbiorczych → mocz <strong>zatężony</strong>, oszczędność wody. 6. <strong>Ośrodek pragnienia</strong> w podwzgórzu wykrywa wysoką osmolarność → <strong>nasilone pragnienie</strong> (polidipsja) → chory pije więcej wody.</p>\n<p>Strona arkusza CKE z trescia zadania</p>\n<p>Mechanizm krok po kroku — od cukrzycy do polidipsji</p>\n<ol><li>Niedobór insuliny (cukrzyca typu I) lub insulinooporność (typ II) → komórki nie pobierają glukozy z krwi → glukoza pozostaje w osoczu = hiperglikemia.</li></ol>\n<ol><li>Filtracja w nerkach: cała glukoza z krwi przechodzi do filtratu w kłębuszku. W zdrowiu 100% jest resorbowana zwrotnie w kanalikach proksymalnych. Ale jest próg = ~180 mg/dl (10 mmol/l).</li></ol>\n<p>W cukrzycy glukoza we krwi przekracza próg → kanaliki nie nadążają → nadmiar glukozy zostaje w moczu = glukozuria.</p>\n<ol><li>Osmolarność osocza wzrasta (glukoza zwiększa stężenie rozpuszczonych substancji). Krew jest &quot;gęsta&quot;.</li></ol>\n<ol><li>Osmoreceptory podwzgórza wykrywają wzrost osmolarności → sygnał do neurohypofizy → uwolnienie wazopresyny (ADH = hormon antydiuretyczny) w zwiększonej ilości.</li></ol>\n<ol><li>Działanie ADH: na kanaliki zbiorcze nerek → zwiększona reabsorpcja wody (przez akwaporyny) → mocz zatężony, mniej wody traconej.</li></ol>\n<ol><li>Ośrodek pragnienia w podwzgórzu wykrywa wysoką osmolarność → nasilone pragnienie (polidipsja). Chory pije więcej wody, próbując rozcieńczyć krew.</li></ol>\n<p>Klucz odpowiedzi</p>\n<p>Lukna | Wybór | Uzasadnienie<br>1 | niedoboru insuliny | Cukrzyca = brak / niedobór działania insuliny → hiperglikemia<br>2 | zwiększenia ADH | Wysoka osmolarność → osmoreceptory → więcej ADH → zatrzymanie wody<br>3 | nasilenia pragnienia | Wysoka osmolarność → ośrodek pragnienia → więcej picia</p>\n<p>Punktacja CKE</p>\n<ul><li>11. 2 pkt — wszystkie 3 podkreślenia; 1 pkt — 2 poprawne; 0 pkt — 0-1.</li></ul>\n<p>Po co to umieć</p>\n<p>Klasyczna triada objawów cukrzycy:</p>\n<ul><li>Poliuria (zwiększone wydalanie moczu) — bo glukoza w moczu pociąga wodę.</li><li>Polidipsja (silne pragnienie) — bo organizm traci wodę.</li><li>Polifagia (zwiększony apetyt) — bo komórki &quot;głodują&quot; mimo wysokiej glukozy.</li></ul>\n<p>Diabetes mellitus dosłownie znaczy &quot;przepływ słodki&quot; (mocz słodki — kiedyś tak diagnozowano).</p>\n<p>Nieleczona cukrzyca: kwasica ketonowa (Typ I) → śpiączka, śmierć. Dlatego insulina ratuje życie.</p>\n<p>Typowy błąd: Pułapka — <strong>nadmiar/niedobór insuliny</strong>. <strong>Cukrzyca = niedobór</strong> (typ I) lub oporność na nią (typ II). Wzrost glukozy we krwi wynika z <strong>niedoboru</strong> efektu insuliny. NIE odwrotnie. Pułapka — <strong>kierunek ADH</strong>. Wzrost osmolarności → <strong>zwiększenie</strong> ADH (organizm próbuje zatrzymać wodę). NIE odwrotnie. Pułapka — pomylenie cukrzycy typu I i II. <strong>Typ I</strong>: niedobór insuliny (zniszczone komórki β trzustki). <strong>Typ II</strong>: oporność tkanek na insulinę (insulina produkowana, ale tkanki nie reagują). W obu efekt = hiperglikemia.</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<ol><li><strong>niedoboru</strong> insuliny</li><li><strong>zwiększenia</strong> ilości wazopresyny</li><li><strong>nasilenia</strong> uczucia pragnienia</li></ol>\n<p>Pełne zdania:</p>\n<ul><li>*Znaczne podwyższenie poziomu glukozy w osoczu wynikające z <strong>niedoboru</strong> insuliny przekracza możliwości resorpcji zwrotnej w kanalikach nerkowych *</li><li><em>Zwiększenie osmolarności osocza krwi jest przyczyną <strong>zwiększenia</strong> ilości wazopresyny uwalnianej do krwi oraz <strong>nasilenia</strong> uczucia pragnienia.</em></li></ul>\n<h4>Sposób 1 - Patofizjologia cukrzycy</h4>\n<p><strong>Wybór 1: Nadmiar czy niedobór insuliny?</strong></p>\n<ul><li><strong>Insulina</strong> = hormon obniżający poziom glukozy we krwi (wprowadza glukozę do komórek mięśni i wątroby).</li><li><strong>Cukrzyca typu 1</strong> = niedobór insuliny (zniszczenie komórek β trzustki) → glukoza we krwi rośnie</li><li><strong>Cukrzyca typu 2</strong> = oporność komórek na insulinę (insulina jest, ale nie działa skutecznie) → glukoza we krwi rośnie</li></ul>\n<p>W obu typach kluczowe jest: <strong>insulina nie obniża glukozy efektywnie</strong> (niedobór funkcjonalny). Klucz CKE: <strong>niedoboru</strong> ✓</p>\n<p><strong>Wybór 2: Zmniejszenie czy zwiększenie wazopresyny?</strong><br>Wazopresyna (hormon antydiuretyczny, ADH) reguluje gospodarkę wodną:</p>\n<ul><li>ADH zwiększa <strong>resorpcję wody</strong> w kanalikach nerkowych → zatrzymuje wodę w organizmie</li><li>Wydzielana, gdy osmolarność krwi rośnie (więcej rozpuszczonych substancji → mniej wody)</li></ul>\n<p>Gdy glukoza we krwi rośnie → <strong>osmolarność krwi rośnie</strong> → osmoreceptory w podwzgórzu wykrywają to → <strong>WIĘCEJ ADH</strong> uwalniana → woda jest oszczędzana.</p>\n<p>Klucz: <strong>zwiększenia</strong> ✓</p>\n<p><strong>Wybór 3: Nasilenie czy osłabienie pragnienia?</strong><br>Wyższa osmolarność krwi → odwodnienie komórek (woda wypływa z komórek osmotycznie) → ośrodek pragnienia w podwzgórzu jest stymulowany → <strong>NASILENIE pragnienia</strong>.</p>\n<p>W cukrzycy klasyczne objawy to <strong>polidipsja</strong> (wzmożone pragnienie) i <strong>poliuria</strong> (zwiększone oddawanie moczu). Klucz: <strong>nasilenia</strong> ✓</p>\n<h4>Sposób 2 - Reguły homeostazy wodnej</h4>\n<p>Podstawowa reguła: <strong>wzrost osmolarności krwi → reakcja zatrzymywania wody</strong>.<br>Mechanizmy:</p>\n<ol><li>ADH ↑ (więcej resorpcji wody w nerkach)</li><li>Pragnienie ↑ (zwiększone picie wody)</li></ol>\n<p>Oba mechanizmy działają w tę samą stronę - zatrzymanie/dostarczenie wody do organizmu, aby rozcieńczyć osmolarność. Stąd: zwiększenia + nasilenia.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>Zrodlo: oficjalne &quot;Zasady oceniania rozwiazan zadan&quot; CKE (egzamin maturalny z biologii, termin glowny 9 maja 2025, formy MBIP-R0).</blockquote>\n<blockquote>Zadanie 11. (0-2)<br>Zasady oceniania:<br>2 pkt - za podkreslenie trzech poprawnych okreslen.<br>1 pkt - za podkreslenie dwoch poprawnych okreslen.<br>0 pkt - za odpowiedz niespelniajaca wymagan na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br>Rozwiazanie: Znaczne podwyzszenie poziomu glukozy w osoczu wynikajace z (niedoboru) insuliny przekracza mozliwosci resorpcji zwrotnej w kanalikach nerkowych, w wyniku czego nadmiar glukozy jest wydalany z moczem. Zwiekszenie osmolarnosci osocza krwi jest przyczyna (zwiekszenia) ilosci wazopresyny uwalnianej do krwi oraz (nasilenia) uczucia pragnienia.</blockquote>\n<h4>Wzory z karty CKE</h4>\n<p>W tym zadaniu nie korzystamy z karty wzorów - to zadanie z fizjologii układu hormonalnego i wydalniczego. Brak konkretnego wzoru.</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Najczęstszy błąd - wybór „nadmiaru insuliny”. To NIEPOPRAWNE - w cukrzycy jest NIEDOBÓR (lub oporność). Nadmiar insuliny powodowałby HIPOGLIKEMIĘ (niski poziom glukozy), nie hiperglikemię.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Wzrost osmolarności krwi → zatrzymanie wody (ADH ↑, pragnienie ↑). Logiczne - organizm broni się przed odwodnieniem.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Klasyczne objawy cukrzycy: <strong>3P</strong> - Polidipsja (pragnienie), Poliuria (mocz), Polifagia (głód). Ten zad. dotyczy 2 z nich (P + P).</blockquote>"}]}