{"id":"biologia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/12.4","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"12.4","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 12.4. (0-1)\nPodaj nazwę przykładowego ludzkiego hormonu, którego działanie prowadzi do\nwzrostu poziomu glukozy we krwi.\n12.1.\n0-1\n12.2.\n0-1\n12.3.\n0-1\n12.4.\n0-1\nMBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 12.4. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Pogłębianie wiedzy z zakresu\nróżnorodności biologicznej oraz zjawisk\ni procesów biologicznych zachodzących na\nróżnych poziomach organizacji życia.\nZdający:\n4) objaśnia funkcjonowanie organizmu\nczłowieka […].\nXI. Funkcjonowanie zwierząt.\n2. Porównanie poszczególnych czynności\nżyciowych zwierząt, z uwzględnieniem\nstruktur odpowiedzialnych za ich\nprzeprowadzanie.\n5) Regulacja hormonalna. Zdający:\ne) przedstawia antagonistyczne działanie\nhormonów na przykładzie regulacji poziomu\nglukozy […] we krwi,\nf) wyjaśnia rolę hormonów w reakcji na stres\nu człowieka.\nZasady oceniania\n1 pkt - za podanie jednej poprawnej nazwy hormonu.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nglukagon\nadrenalina / epinefryna / nadnerczyna\nnoradrenalina / norepinefryna\ndopamina\ngrelina\nwazopresyna\nhormon wzrostu / GH / somatotropina / STH\nkortykotropina / adrenokortykotropina / hormon adrenokortykotropowy / ACTH\nkortyzol\naldosteron\ntyreotropina / TSH\ntyroksyna / tetrajodotyronina / T4\ntrijodotyronina / trójjodotyronina / T3\nkalcytonina\nparathormon\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do grup hormonów zamiast do konkretnych\nhormonów, np. „endorfiny”.\nNie uznaje się odpowiedzi opisowych, niepodających właściwej nazwy hormonu, np.\n„hormon stresu”.","solution":"**Glukagon** (hormon trzustki, komórki α wysp Langerhansa). Stymuluje **glikogenolizę** (rozkład glikogenu wątroby) i **glukoneogenezę** (synteza glukozy z aminokwasów, glicerolu) → uwalnianie glukozy do krwi. Inne dopuszczalne: **adrenalina** (rdzeń nadnerczy, szybko), **kortyzol** (kora nadnerczy, długotrwale), **hormon wzrostu (GH)**, **tyroksyna**.","image":"img/biologia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-12.4.webp","solution_image":null,"topics":"fizjologia, transport glukozy, GLUT2/GLUT4, insulina, glukagon","page_from":19,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 12.4. (0-1)
Podaj nazwę przykładowego ludzkiego hormonu, którego działanie prowadzi do
wzrostu poziomu glukozy we krwi.
12.1.
0-1
12.2.
0-1
12.3.
0-1
12.4.
0-1
MBIP-R0_100

","answer_text_html":"

Zadanie 12.4. (0-1)
Wymaganie ogólne
Wymagania szczegółowe
I. Pogłębianie wiedzy z zakresu
różnorodności biologicznej oraz zjawisk
i procesów biologicznych zachodzących na
różnych poziomach organizacji życia.
Zdający:

\n
  1. objaśnia funkcjonowanie organizmu
\n

człowieka […].
XI. Funkcjonowanie zwierząt.

\n
  1. Porównanie poszczególnych czynności
\n

życiowych zwierząt, z uwzględnieniem
struktur odpowiedzialnych za ich
przeprowadzanie.

\n
  1. Regulacja hormonalna. Zdający:
\n

e) przedstawia antagonistyczne działanie
hormonów na przykładzie regulacji poziomu
glukozy […] we krwi,
f) wyjaśnia rolę hormonów w reakcji na stres
u człowieka.
Zasady oceniania
1 pkt - za podanie jednej poprawnej nazwy hormonu.
0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
glukagon
adrenalina / epinefryna / nadnerczyna
noradrenalina / norepinefryna
dopamina
grelina
wazopresyna
hormon wzrostu / GH / somatotropina / STH
kortykotropina / adrenokortykotropina / hormon adrenokortykotropowy / ACTH
kortyzol
aldosteron
tyreotropina / TSH
tyroksyna / tetrajodotyronina / T4
trijodotyronina / trójjodotyronina / T3
kalcytonina
parathormon
Uwaga:
Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do grup hormonów zamiast do konkretnych
hormonów, np. „endorfiny”.
Nie uznaje się odpowiedzi opisowych, niepodających właściwej nazwy hormonu, np.
„hormon stresu”.

","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"

Glukagon (hormon trzustki, komórki α wysp Langerhansa). Stymuluje glikogenolizę (rozkład glikogenu wątroby) i glukoneogenezę (synteza glukozy z aminokwasów, glicerolu) → uwalnianie glukozy do krwi. Inne dopuszczalne: adrenalina (rdzeń nadnerczy, szybko), kortyzol (kora nadnerczy, długotrwale), hormon wzrostu (GH), tyroksyna.

"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Glukagon (lub adrenalina / kortyzol / hormon wzrostu).

\n

Sposób 1 - Hormony hiperglikemizujące

\n

Krok 1: Co to oznacza „wzrost poziomu glukozy we krwi”?
Hormony hiperglikemizujące = podnoszą poziom glukozy we krwi (przeciwnie do insuliny).

\n

Krok 2: Główne hormony hiperglikemizujące.

\n

| Hormon | Mechanizm | Źródło |
| Glukagon | Stymuluje glikogenolizę i glukoneogenezę w wątrobie | Komórki α trzustki |
| Adrenalina (epinefryna) | Glikogenoliza (szybka, „walcz lub uciekaj”) | Rdzeń nadnerczy |
| Kortyzol | Glukoneogeneza, redukcja zużycia glukozy w mięśniach | Kora nadnerczy |
| Hormon wzrostu (GH/STH) | Zmniejsza wrażliwość komórek na insulinę | Przedni płat przysadki |
| Tyroksyna (T₄), trijodotyronina (T₃) | Stymulują metabolizm | Tarczyca |

\n

Najbardziej oczywista odpowiedź = glukagon (bezpośredni antagonista insuliny).

\n

Sposób 2 - Eliminacja insuliny

\n

Insulina = jedyny hormon HIPOglikemiczny u człowieka (obniża glukozę). Wszystkie inne hormony regulujące glikemię są hiperglikemizujące. Dlatego wybór jest szeroki - wystarczy podać jeden niż insulina.

\n

Schemat oceniania CKE

\n
Zrodlo: oficjalne "Zasady oceniania rozwiazan zadan" CKE (egzamin maturalny z biologii, termin glowny 9 maja 2025, formy MBIP-R0).
\n
Zadanie 12.4. (0-1)
Zasady oceniania:
1 pkt - za podanie jednej poprawnej nazwy hormonu.
0 pkt - za odpowiedz niespelniajaca wymagan na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykladowe odpowiedzi: glukagon; adrenalina / epinefryna / nadnerczyna; noradrenalina / norepinefryna; dopamina; grelina; wazopresyna; hormon wzrostu / GH / somatotropina / STH; kortykotropina / adrenokortykotropina / ACTH; kortyzol; aldosteron; tyreotropina / TSH; tyroksyna / tetrajodotyronina / T4; trijodotyronina / T3; kalcytonina; parathormon.
Uwaga: Nie uznaje sie odpowiedzi odnoszacych sie do grup hormonow zamiast do konkretnych hormonow, np. "endorfiny". Nie uznaje sie odpowiedzi opisowych, niepodajacych wlasciwej nazwy hormonu, np. "hormon stresu".
\n

Wzory z karty CKE

\n

W tym zadaniu nie korzystamy z karty wzorów - to zadanie z endokrynologii. Brak konkretnego wzoru.

\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: Najczęstszy błąd - uczeń pisze „insulina” myląc kierunki. Insulina OBNIŻA glukozę. Hormon HIPERglikemiczny = NIE insulina.
\n
⚠️ Uwaga: Najszybsza odpowiedź to glukagon (bezpośredni antagonista insuliny). Adrenalina/kortyzol/STH też pasują, ale glukagon jest najbliższym fizjologicznym partnerem insuliny.
\n
⚠️ Uwaga: Pisanie „hormon stresu” bez konkretnej nazwy = 0 pkt. Trzeba podać konkretną nazwę (kortyzol, adrenalina).
"},{"source":"zadaniazmatur","label":"zadaniazmatur.pl","kind":"text","html":"

np. glukagon ALBO adrenalina ALBO kortyzol

"}]}