{"id":"biologia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/13.2","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"13.2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 13.2. (0-1)\nWykaż, że zachowanie stabilności łącznika w ADC podczas transportu ADC w krążeniu\nogólnoustrojowym jest konieczne do prawidłowego działania leku.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 13.2. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nIV. Rozumowanie i zastosowanie nabytej\nwiedzy do rozwiązywania problemów\nbiologicznych. Zdający:\n1) interpretuje informacje i wyjaśnia związki\nprzyczynowo-skutkowe między procesami\ni zjawiskami […].\nXI. Funkcjonowanie zwierząt.\n1. Podstawowe zasady budowy\ni funkcjonowania organizmu zwierzęcego.\nZdający:\n6) przedstawia mechanizmy warunkujące\nhomeostazę ([…] stałość składu płynów\nustrojowych […]).\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne wykazanie, że łącznik w ADC musi zachować stabilność podczas\ntransportu, odnoszące się do skuteczniejszego transportu leku do komórek\nnowotworowych LUB do ograniczenia toksyczności leku dla zdrowych komórek.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nADC nie może zostać rozłożony przed związaniem się z odpowiednim antygenem\nkomórki nowotworowej. Gdyby łącznik był niestabilny, ADC nie zostałby dostarczony do\nodpowiednich komórek.\nPrzedwczesny rozpad łącznika w ADC podczas transportu w krwiobiegu spowodowałby,\nże substancja terapeutyczna obecna w ADC nie dotarłaby do komórek nowotworowych.\nBrak stabilności łącznika ADC podczas transportu zakłóciłby dostarczanie leku do\nkomórki nowotworowej, gdyż lek nie byłby połączony z konkretnym przeciwciałem -\nkoniecznym do rozpoznania komórki nowotworowej.\nPrzedwczesny rozpad kompleksu ADC spowodowałby to, że stężenie leku w komórkach\nnowotworowych byłoby niedostateczne.\nRozpad łącznika w ADC podczas jego transportu w płynach ogólnoustrojowych\nspowodowałby uwolnienie toksycznej substancji, która dotarłaby również do innych,\nzdrowych komórek w organizmie.\nŁącznik ADC musi zachować stabilność w czasie transportu w krążeniu\nogólnoustrojowym, ponieważ - gdyby się rozpadł - toksyczne substancje mogłyby zostać\nrozprowadzone po całym ciele i uszkodzić zdrowe tkanki.\nŁącznik musi zachować stabilność, ponieważ w innym przypadku toksyczne substancje\nzostałyby uwolnione do krwiobiegu, w wyniku czego zatrułyby cały organizm.","solution":"**Łącznik** trzyma toksynę \"przyczepioną\" do przeciwciała w krążeniu (zanim ADC dotrze do komórki docelowej). Gdyby łącznik **rozpadł się przedwcześnie** w osoczu → **toksyna uwolniona we krwi** → krąży swobodnie → trafia **do wszystkich komórek** (także zdrowych) → zatruwa cały organizm + traci selektywność. Stabilny łącznik gwarantuje, że toksyna **uwalnia się dopiero w lizosomie komórki nowotworowej** (po endocytozie), a NIE w krwi.","image":"img/biologia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-13.2.webp","solution_image":null,"topics":"immunologia, ADC, przeciwciała monoklonalne, antygen, lizosomy, leczenie celowane","page_from":21,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 13.2. (0-1)<br>Wykaż, że zachowanie stabilności łącznika w ADC podczas transportu ADC w krążeniu<br>ogólnoustrojowym jest konieczne do prawidłowego działania leku.</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 13.2. (0-1)<br>Wymaganie ogólne<br>Wymaganie szczegółowe<br>IV. Rozumowanie i zastosowanie nabytej<br>wiedzy do rozwiązywania problemów<br>biologicznych. Zdający:</p>\n<ol><li>interpretuje informacje i wyjaśnia związki</li></ol>\n<p>przyczynowo-skutkowe między procesami<br>i zjawiskami […].<br>XI. Funkcjonowanie zwierząt.</p>\n<ol><li>Podstawowe zasady budowy</li></ol>\n<p>i funkcjonowania organizmu zwierzęcego.<br>Zdający:</p>\n<ol><li>przedstawia mechanizmy warunkujące</li></ol>\n<p>homeostazę ([…] stałość składu płynów<br>ustrojowych […]).<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - za poprawne wykazanie, że łącznik w ADC musi zachować stabilność podczas<br>transportu, odnoszące się do skuteczniejszego transportu leku do komórek<br>nowotworowych LUB do ograniczenia toksyczności leku dla zdrowych komórek.<br>0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br>Przykładowe odpowiedzi<br>ADC nie może zostać rozłożony przed związaniem się z odpowiednim antygenem<br>komórki nowotworowej. Gdyby łącznik był niestabilny, ADC nie zostałby dostarczony do<br>odpowiednich komórek.<br>Przedwczesny rozpad łącznika w ADC podczas transportu w krwiobiegu spowodowałby,<br>że substancja terapeutyczna obecna w ADC nie dotarłaby do komórek nowotworowych.<br>Brak stabilności łącznika ADC podczas transportu zakłóciłby dostarczanie leku do<br>komórki nowotworowej, gdyż lek nie byłby połączony z konkretnym przeciwciałem -<br>koniecznym do rozpoznania komórki nowotworowej.<br>Przedwczesny rozpad kompleksu ADC spowodowałby to, że stężenie leku w komórkach<br>nowotworowych byłoby niedostateczne.<br>Rozpad łącznika w ADC podczas jego transportu w płynach ogólnoustrojowych<br>spowodowałby uwolnienie toksycznej substancji, która dotarłaby również do innych,<br>zdrowych komórek w organizmie.<br>Łącznik ADC musi zachować stabilność w czasie transportu w krążeniu<br>ogólnoustrojowym, ponieważ - gdyby się rozpadł - toksyczne substancje mogłyby zostać<br>rozprowadzone po całym ciele i uszkodzić zdrowe tkanki.<br>Łącznik musi zachować stabilność, ponieważ w innym przypadku toksyczne substancje<br>zostałyby uwolnione do krwiobiegu, w wyniku czego zatrułyby cały organizm.</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p><strong>Łącznik</strong> trzyma toksynę &quot;przyczepioną&quot; do przeciwciała w krążeniu (zanim ADC dotrze do komórki docelowej). Gdyby łącznik <strong>rozpadł się przedwcześnie</strong> w osoczu → <strong>toksyna uwolniona we krwi</strong> → krąży swobodnie → trafia <strong>do wszystkich komórek</strong> (także zdrowych) → zatruwa cały organizm + traci selektywność. Stabilny łącznik gwarantuje, że toksyna <strong>uwalnia się dopiero w lizosomie komórki nowotworowej</strong> (po endocytozie), a NIE w krwi.</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Łącznik łączy przeciwciało monoklonalne z toksycznym lekiem. Jeśli łącznik rozpadnie się w krwiobiegu PRZED dotarciem do komórki nowotworowej, lek zostanie uwolniony przedwcześnie - w krążeniu ogólnoustrojowym, gdzie zatruje również zdrowe komórki organizmu (toksyczność systemowa) ORAZ nie dotrze do komórki docelowej, więc nie zniszczy nowotworu. Dlatego stabilność łącznika do momentu pobrania ADC przez komórkę nowotworową jest kluczowa dla skuteczności i bezpieczeństwa leku.</strong></p>\n<h4>Sposób 1 - Konsekwencje przedwczesnego rozpadu</h4>\n<p><strong>Skutek 1: Strata kierowania.</strong><br>Gdy łącznik się rozpadnie w krwi, lek staje się „luzem” - krąży po całym organizmie i wnika do dowolnych komórek (głównie zdrowych, których jest znacznie więcej niż nowotworowych). To efekt analogiczny do klasycznej chemioterapii (toksyczność dla zdrowych tkanek).</p>\n<p><strong>Skutek 2: Brak działania na nowotwór.</strong><br>Samo przeciwciało (bez leku) może się jeszcze przyłączyć do komórki nowotworowej, ale jest to bezużyteczne - nie ma toksyny, nie zabije komórki.</p>\n<p><strong>Skutek 3: Toksyczność dla zdrowych komórek.</strong><br>Uwolniony lek dotrze do zdrowych komórek (wątroby, nerek, szpiku kostnego) i je uszkodzi - efekt uboczny taki jak w klasycznej chemioterapii.</p>\n<p><strong>Wniosek:</strong> Łącznik MUSI być stabilny w krwiobiegu, aby ADC dotarło do nowotworu z pełnym ładunkiem leku.</p>\n<h4>Sposób 2 - Analogia z bombą zegarową</h4>\n<p>ADC jest jak bomba z zaprogramowanym detonatorem. Detonator (łącznik) musi wytrzymać podróż (krwiobieg) i wybuchnąć dopiero w celu (komórka nowotworowa, lizosom). Jeśli wybuchnie po drodze (rozpad łącznika w krwi) - wybuch jest losowy i niszczy „cywilów” (zdrowe komórki).</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>Zrodlo: oficjalne &quot;Zasady oceniania rozwiazan zadan&quot; CKE (egzamin maturalny z biologii, termin glowny 9 maja 2025, formy MBIP-R0).</blockquote>\n<blockquote>Zadanie 13.2. (0-1)<br>Zasady oceniania:<br>1 pkt - za poprawne wykazanie, ze lacznik w ADC musi zachowac stabilnosc podczas transportu, odnoszace sie do skuteczniejszego transportu leku do komorek nowotworowych LUB do ograniczenia toksycznosci leku dla zdrowych komorek.<br>0 pkt - za odpowiedz niespelniajaca wymagan na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br>Przykladowe odpowiedzi:<br>- ADC nie moze zostac rozlozony przed zwiazaniem sie z odpowiednim antygenem komorki nowotworowej. Gdyby lacznik byl niestabilny, ADC nie zostalby dostarczony do odpowiednich komorek.<br>- Przedwczesny rozpad lacznika w ADC podczas transportu w krwiobiegu spowodowalby, ze substancja terapeutyczna obecna w ADC nie dotarlaby do komorek nowotworowych.<br>- Rozpad lacznika w ADC podczas jego transportu w plynach ogolnoustrojowych spowodowalby uwolnienie toksycznej substancji, ktora dotarlaby rowniez do innych, zdrowych komorek w organizmie.</blockquote>\n<h4>Wzory z karty CKE</h4>\n<p>W tym zadaniu nie korzystamy z karty wzorów - to zadanie z farmakologii (mechanizm działania leków). Brak konkretnego wzoru.</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Klucz akceptuje DWA niezależne argumenty: (1) skuteczność dostarczenia leku do nowotworu LUB (2) ograniczenie toksyczności dla zdrowych tkanek. Wystarczy podać JEDEN z nich.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> „Łącznik” to po angielsku <strong>linker</strong> - popularne w literaturze ADC (cytotoxic warheads + linkers + targeting antibodies).</blockquote>"}]}