{"id":"biologia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/14.1","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"14.1","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 14.1. (0-2)\nUzupełnij tabelę - zapisz nazwy enzymów oznaczonych na powyższym schemacie\nsymbolami E1 i E2. Określ funkcję każdego z tych enzymów w otrzymywaniu\nzrekombinowanego plazmidu.\nEnzym\nNazwa enzymu\n(helikaza, ligaza, restryktaza)\nFunkcja enzymu\nE1\nE2","answer":null,"answer_text":"Zadanie 14.1. (0-2)\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nI. Pogłębianie wiedzy z zakresu\nróżnorodności biologicznej oraz zjawisk\ni procesów biologicznych zachodzących na\nróżnych poziomach organizacji życia.\nZdający:\n3) wykazuje związki między strukturą\na funkcją na różnych poziomach organizacji\nżycia.\nXV. Biotechnologia. Podstawy inżynierii\ngenetycznej. Zdający:\n3) przedstawia narzędzia wykorzystywane\nw biotechnologii molekularnej (enzymy: […]\nligazy i enzymy restrykcyjne) i określa ich\nzastosowania.\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nZasady oceniania\n2 pkt - za poprawne wypełnienie dwóch wierszy tabeli.\n1 pkt - za poprawne wypełnienie jednego wiersza tabeli.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nEnzym\nNazwa enzymu\n(helikaza, ligaza, restryktaza)\nFunkcja enzymu\nE1\nrestryktaza\nprzecina nić DNA\ntnie plazmid\ntnie DNA\nwycina obcy DNA\nrozcina materiał genetyczny\nhydrolizuje wiązania fosfodiestrowe\nrozcina wiązania fosfoestrowe\nE2\nligaza\nłączy końce cząsteczek DNA\nłączy fragmenty plazmidu\nskleja plazmid z obcym DNA\nzespala fragmenty DNA\ntworzenie wiązania fosfodiestrowego\nkatalizuje powstawanie wiązania\nfosfoestrowego\nłączy nukleotydy należące do dwóch\nfragmentów DNA\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do rozrywania wiązań przez restryktazę,\nnp. „rozrywanie fragmentów DNA” (mechanizm działania restryktazy polega nie na\nrozciąganiu nici DNA, ale na jej cięciu przez hydrolizę wiązania fosfoestrowego).","solution":"| Enzym | Nazwa | Funkcja | |---|---|---| | **E1** | **restryktaza** (endonukleaza restrykcyjna) | Tnie nić DNA (plazmid + obcy DNA) w **swoistej sekwencji**, generując **lepkie końce** umożliwiające połączenie obcego fragmentu z plazmidem. | | **E2** | **ligaza DNA** | **Łączy** wolne końce obcego DNA z otwartym plazmidem **wiązaniem fosfodiestrowym** → powstaje zamknięty, kolisty **zrekombinowany plazmid**. | (Helikaza odpada — rozplata podwójną helisę, używana w replikacji, nie w klonowaniu in vitro.)","image":"img/biologia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-14.1.webp","solution_image":null,"topics":"inżynieria genetyczna, Agrobacterium tumefaciens, T-DNA, restryktaza, ligaza, wektor","page_from":22,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 14.1. (0-2)<br>Uzupełnij tabelę - zapisz nazwy enzymów oznaczonych na powyższym schemacie<br>symbolami E1 i E2. Określ funkcję każdego z tych enzymów w otrzymywaniu<br>zrekombinowanego plazmidu.<br>Enzym<br>Nazwa enzymu<br>(helikaza, ligaza, restryktaza)<br>Funkcja enzymu<br>E1<br>E2</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 14.1. (0-2)<br>Wymaganie ogólne<br>Wymaganie szczegółowe<br>I. Pogłębianie wiedzy z zakresu<br>różnorodności biologicznej oraz zjawisk<br>i procesów biologicznych zachodzących na<br>różnych poziomach organizacji życia.<br>Zdający:</p>\n<ol><li>wykazuje związki między strukturą</li></ol>\n<p>a funkcją na różnych poziomach organizacji<br>życia.<br>XV. Biotechnologia. Podstawy inżynierii<br>genetycznej. Zdający:</p>\n<ol><li>przedstawia narzędzia wykorzystywane</li></ol>\n<p>w biotechnologii molekularnej (enzymy: […]<br>ligazy i enzymy restrykcyjne) i określa ich<br>zastosowania.<br>Zasady oceniania rozwiązań zadań<br>Zasady oceniania<br>2 pkt - za poprawne wypełnienie dwóch wierszy tabeli.<br>1 pkt - za poprawne wypełnienie jednego wiersza tabeli.<br>0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br>Przykładowe odpowiedzi<br>Enzym<br>Nazwa enzymu<br>(helikaza, ligaza, restryktaza)<br>Funkcja enzymu<br>E1<br>restryktaza<br>przecina nić DNA<br>tnie plazmid<br>tnie DNA<br>wycina obcy DNA<br>rozcina materiał genetyczny<br>hydrolizuje wiązania fosfodiestrowe<br>rozcina wiązania fosfoestrowe<br>E2<br>ligaza<br>łączy końce cząsteczek DNA<br>łączy fragmenty plazmidu<br>skleja plazmid z obcym DNA<br>zespala fragmenty DNA<br>tworzenie wiązania fosfodiestrowego<br>katalizuje powstawanie wiązania<br>fosfoestrowego<br>łączy nukleotydy należące do dwóch<br>fragmentów DNA<br>Uwaga:<br>Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do rozrywania wiązań przez restryktazę,<br>np. „rozrywanie fragmentów DNA” (mechanizm działania restryktazy polega nie na<br>rozciąganiu nici DNA, ale na jej cięciu przez hydrolizę wiązania fosfoestrowego).</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>| Enzym | Nazwa | Funkcja | |---|---|---| | <strong>E1</strong> | <strong>restryktaza</strong> (endonukleaza restrykcyjna) | Tnie nić DNA (plazmid + obcy DNA) w <strong>swoistej sekwencji</strong>, generując <strong>lepkie końce</strong> umożliwiające połączenie obcego fragmentu z plazmidem. | | <strong>E2</strong> | <strong>ligaza DNA</strong> | <strong>Łączy</strong> wolne końce obcego DNA z otwartym plazmidem <strong>wiązaniem fosfodiestrowym</strong> → powstaje zamknięty, kolisty <strong>zrekombinowany plazmid</strong>. | (Helikaza odpada — rozplata podwójną helisę, używana w replikacji, nie w klonowaniu in vitro.)</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<table><thead><tr><th>Enzym</th><th>Nazwa enzymu</th><th>Funkcja enzymu</th></tr></thead><tbody><tr><td>E1</td><td><strong>restryktaza</strong></td><td>przecina nić DNA / tnie plazmid / wycina obcy DNA / hydrolizuje wiązania fosfodiestrowe</td></tr><tr><td>E2</td><td><strong>ligaza</strong></td><td>łączy końce cząsteczek DNA / scala fragmenty DNA / katalizuje powstawanie wiązania fosfodiestrowego</td></tr></tbody></table>\n<h4>Sposób 1 - Identyfikacja enzymów inżynierii genetycznej</h4>\n<p><strong>Krok 1: Trzy enzymy z opcji.</strong></p>\n<ul><li><strong>Helikaza</strong> - rozplata podwójną helisę DNA (rozdziela nici, NIE tnie). Używana w replikacji.</li><li><strong>Restryktaza</strong> (endonukleaza restrykcyjna) - TNIE DNA w specyficznych sekwencjach (4-8 nt). Używana w klonowaniu - wycina fragmenty.</li><li><strong>Ligaza</strong> - ŁĄCZY końce DNA przez tworzenie wiązania fosfodiestrowego. Używana w klonowaniu - łączy fragmenty.</li></ul>\n<p><strong>Krok 2: Funkcje E1 i E2 ze schematu.</strong></p>\n<ul><li><strong>E1</strong> wycina obcy DNA z większej cząsteczki ORAZ tnie plazmid → <strong>RESTRYKTAZA</strong> (cięcie DNA)</li><li><strong>E2</strong> łączy obcy DNA z plazmidem (tworzy zrekombinowany plazmid) → <strong>LIGAZA</strong> (łączenie fragmentów)</li></ul>\n<h4>Sposób 2 - Analogia z nożyczkami i klejem</h4>\n<p>Klasyczna analogia inżynierii genetycznej:</p>\n<ul><li><strong>Restryktaza = nożyczki molekularne</strong> (tnie DNA w określonych miejscach)</li><li><strong>Ligaza = klej molekularny</strong> (skleja wycięte fragmenty)</li></ul>\n<p>Helikaza nie pasuje - nie ma funkcji w klonowaniu DNA in vitro (bo plazmid jest już rozkłądany przez restryktazę, nie potrzebujemy helikazy).</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>Zrodlo: oficjalne &quot;Zasady oceniania rozwiazan zadan&quot; CKE (egzamin maturalny z biologii, termin glowny 9 maja 2025, formy MBIP-R0).</blockquote>\n<blockquote>Zadanie 14.1. (0-2)<br>Zasady oceniania:<br>2 pkt - za poprawne wypelnienie dwoch wierszy tabeli.<br>1 pkt - za poprawne wypelnienie jednego wiersza tabeli.<br>0 pkt - za odpowiedz niespelniajaca wymagan na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br>Przykladowe odpowiedzi (Enzym / Nazwa / Funkcja):<br>E1 - restryktaza: przecina nic DNA / tnie plazmid / tnie DNA / wycina obcy DNA / rozcina material genetyczny / hydrolizuje wiazania fosfodiestrowe / rozcina wiazania fosfoestrowe.<br>E2 - ligaza: laczy konce czasteczek DNA / laczy fragmenty plazmidu / skleja plazmid z obcym DNA / zespala fragmenty DNA / tworzenie wiazania fosfodiestrowego / katalizuje powstawanie wiazania fosfoestrowego / laczy nukleotydy nalezace do dwoch fragmentow DNA.<br>Uwaga: Nie uznaje sie odpowiedzi odnoszacych sie do rozrywania wiazan przez restryktaze, np. &quot;rozrywanie fragmentow DNA&quot; (mechanizm dzialania restryktazy polega nie na rozciaganiu nici DNA, ale na jej cieciu przez hydrolize wiazania fosfoestrowego).</blockquote>\n<h4>Wzory z karty CKE</h4>\n<p>W tym zadaniu nie korzystamy z karty wzorów - to zadanie z inżynierii genetycznej. Brak konkretnego wzoru.</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Najczęstszy błąd - wybór helikazy. Helikaza rozplata podwójną helisę (NIE tnie). W klonowaniu DNA in vitro nie używamy helikazy.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Restryktazy mają specyficzne sekwencje rozpoznawcze (np. EcoRI tnie GAATTC). To ważne dla precyzji klonowania.</blockquote>"}]}