{"id":"biologia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/14.2","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"14.2","points":1,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 14.2. (0-1)\nWykaż, że w przedstawionej metodzie otrzymywania roślin transgenicznych bakteria\nA. tumefaciens pełni funkcję wektora.\nwbudowany T-DNA\nz transgenem\nAgrobacterium\ntumefaciens\nzrekombinowana\nkomórka bakteryjna\nzrekombinowana\nkomórka roślinna\nhodowla komórek\nin vitro\ntransgeniczna roślina\nzrekombinowany\nplazmid\nobcy DNA\nplazmid\nT-DNA\nE1\nE1\nE2\n14.1.\n0-1-2\n14.2.\n0-1\nMBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 14.2. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nII. Rozwijanie myślenia naukowego;\ndoskonalenie umiejętności planowania\ni przeprowadzania obserwacji\ni doświadczeń oraz wnioskowania w oparciu\no wyniki badań. Zdający:\n2) określa warunki doświadczenia […].\nXV. Biotechnologia. Podstawy inżynierii\ngenetycznej. Zdający:\n6) […] przedstawia sposoby otrzymywania\norganizmów transgenicznych.\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne wykazanie, że w przedstawionej metodzie bakteria A. tumefaciens pełni\nfunkcję wektora, odnoszące się do przenoszenia przez tę bakterię\nzrekombinowanego plazmidu.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nPrzenosi obcy DNA (transgen) do komórki docelowej.\nBakteria A. tumefaciens jest wektorem, ponieważ wprowadza zrekombinowany plazmid\ndo komórki roślinnej.\nTe bakterie stanowią formę transportu obcego genu do komórki roślinnej, w której ten\ngen wbudowuje się w materiał genetyczny.\nWektorem nazywamy organizmy lub cząsteczki zdolne do przenoszenia np. DNA\nod dawcy do biorcy. Dlatego bakteria A. tumefaciens, która umożliwia wprowadzenie\nzrekombinowanego w tym procesie DNA do komórki roślinnej, jest wektorem.\nWektory przenoszą obcy fragment DNA do innego organizmu, a ta bakteria przenosi\nfragment obcego DNA do komórki roślinnej.\nW tej metodzie bakteria jest nośnikiem zrekombinowanego plazmidu.\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi zbyt ogólnych, odnoszących się jedynie do definicji wektora\ngenetycznego, np. „Bakteria jest wektorem, ponieważ przenosi DNA”.\nNie uznaje się odpowiedzi odnoszących się jedynie do tego, że bakteria jest dawcą plazmidu\nbez odniesienia się do roli bakterii w przeniesieniu zrekombinowanego plazmidu do komórek\nroślinnych, np. „W przedstawionej metodzie bakteria A. tumefaciens pełni funkcję wektora,\nponieważ stanowi źródło plazmidu, który po zrekombinowaniu jest wszczepiany do rośliny”.","solution":"**Wektor** = nośnik obcego DNA, który przenosi gen do komórki gospodarza i **włącza go do jej genomu** (lub utrzymuje stabilnie). **Agrobacterium tumefaciens** spełnia tę funkcję: - Naturalnie **infekuje komórki roślinne** (powodując guzy korzeniowe — crown gall). - Posiada plazmid **Ti**, którego fragment **T-DNA** jest **wbudowywany do genomu rośliny**. - W zrekombinowanym plazmidzie T-DNA **niesie transgen** (zastąpione onkogeny). - Po infekcji T-DNA z transgenem **integruje się z chromosomem roślinnym** → roślina **wyraża** transgen. Bakteria działa więc jak \"kurier\" przenoszący obcy gen z probówki do genomu rośliny — definicja wektora.","image":"img/biologia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-14.2.webp","solution_image":null,"topics":"inżynieria genetyczna, Agrobacterium tumefaciens, T-DNA, restryktaza, ligaza, wektor","page_from":22,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 14.2. (0-1)<br>Wykaż, że w przedstawionej metodzie otrzymywania roślin transgenicznych bakteria<br>A. tumefaciens pełni funkcję wektora.<br>wbudowany T-DNA<br>z transgenem<br>Agrobacterium<br>tumefaciens<br>zrekombinowana<br>komórka bakteryjna<br>zrekombinowana<br>komórka roślinna<br>hodowla komórek<br>in vitro<br>transgeniczna roślina<br>zrekombinowany<br>plazmid<br>obcy DNA<br>plazmid<br>T-DNA<br>E1<br>E1<br>E2<br>14.1.<br>0-1-2<br>14.2.<br>0-1<br>MBIP-R0_100</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 14.2. (0-1)<br>Wymaganie ogólne<br>Wymaganie szczegółowe<br>II. Rozwijanie myślenia naukowego;<br>doskonalenie umiejętności planowania<br>i przeprowadzania obserwacji<br>i doświadczeń oraz wnioskowania w oparciu<br>o wyniki badań. Zdający:</p>\n<ol><li>określa warunki doświadczenia […].</li></ol>\n<p>XV. Biotechnologia. Podstawy inżynierii<br>genetycznej. Zdający:</p>\n<ol><li>[…] przedstawia sposoby otrzymywania</li></ol>\n<p>organizmów transgenicznych.<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - za poprawne wykazanie, że w przedstawionej metodzie bakteria A. tumefaciens pełni<br>funkcję wektora, odnoszące się do przenoszenia przez tę bakterię<br>zrekombinowanego plazmidu.<br>0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br>Przykładowe odpowiedzi<br>Przenosi obcy DNA (transgen) do komórki docelowej.<br>Bakteria A. tumefaciens jest wektorem, ponieważ wprowadza zrekombinowany plazmid<br>do komórki roślinnej.<br>Te bakterie stanowią formę transportu obcego genu do komórki roślinnej, w której ten<br>gen wbudowuje się w materiał genetyczny.<br>Wektorem nazywamy organizmy lub cząsteczki zdolne do przenoszenia np. DNA<br>od dawcy do biorcy. Dlatego bakteria A. tumefaciens, która umożliwia wprowadzenie<br>zrekombinowanego w tym procesie DNA do komórki roślinnej, jest wektorem.<br>Wektory przenoszą obcy fragment DNA do innego organizmu, a ta bakteria przenosi<br>fragment obcego DNA do komórki roślinnej.<br>W tej metodzie bakteria jest nośnikiem zrekombinowanego plazmidu.<br>Uwaga:<br>Nie uznaje się odpowiedzi zbyt ogólnych, odnoszących się jedynie do definicji wektora<br>genetycznego, np. „Bakteria jest wektorem, ponieważ przenosi DNA”.<br>Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się jedynie do tego, że bakteria jest dawcą plazmidu<br>bez odniesienia się do roli bakterii w przeniesieniu zrekombinowanego plazmidu do komórek<br>roślinnych, np. „W przedstawionej metodzie bakteria A. tumefaciens pełni funkcję wektora,<br>ponieważ stanowi źródło plazmidu, który po zrekombinowaniu jest wszczepiany do rośliny”.</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p><strong>Wektor</strong> = nośnik obcego DNA, który przenosi gen do komórki gospodarza i <strong>włącza go do jej genomu</strong> (lub utrzymuje stabilnie). <strong>Agrobacterium tumefaciens</strong> spełnia tę funkcję: - Naturalnie <strong>infekuje komórki roślinne</strong> (powodując guzy korzeniowe — crown gall). - Posiada plazmid <strong>Ti</strong>, którego fragment <strong>T-DNA</strong> jest <strong>wbudowywany do genomu rośliny</strong>. - W zrekombinowanym plazmidzie T-DNA <strong>niesie transgen</strong> (zastąpione onkogeny). - Po infekcji T-DNA z transgenem <strong>integruje się z chromosomem roślinnym</strong> → roślina <strong>wyraża</strong> transgen. Bakteria działa więc jak &quot;kurier&quot; przenoszący obcy gen z probówki do genomu rośliny — definicja wektora.</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Wektor w inżynierii genetycznej = nośnik przenoszący obcy materiał genetyczny do komórki biorcy. <em>Agrobacterium tumefaciens</em> pełni rolę wektora, ponieważ wprowadza zrekombinowany plazmid (z obcym DNA) do komórki rośliny - bakteria infekuje komórkę roślinną, a fragment plazmidu (T-DNA) z transgenem integruje się z DNA chromosomowym rośliny.</strong></p>\n<h4>Sposób 1 - Definicja wektora + funkcja A. tumefaciens</h4>\n<p><strong>Krok 1: Co to jest wektor?</strong><br>Wektor genetyczny = cząsteczka lub organizm zdolny do przenoszenia obcego DNA do komórki docelowej i jego integracji z genomem biorcy. Klasyczne wektory:</p>\n<ul><li>Plazmidy bakteryjne (np. pBR322)</li><li>Wirusy (np. retrowirusy, lentiwirusy)</li><li>Bakterie (np. <em>Agrobacterium tumefaciens</em> dla roślin)</li></ul>\n<p><strong>Krok 2: Co robi <em>A. tumefaciens</em>?</strong></p>\n<ul><li>Infekuje rośliny (naturalnie wywołuje raka korony - guzy bakteryjne)</li><li>Posiada plazmid Ti (tumor-inducing) z fragmentem T-DNA</li><li>T-DNA wnika do komórki roślinnej i integruje się z chromosomem rośliny</li></ul>\n<p><strong>Krok 3: Wykorzystanie w biotechnologii.</strong><br>Zmodyfikowano plazmid Ti - usunięto geny powodujące guz, dodano transgen (np. odporność na herbicyd). Bakteria nadal infekuje roślinę i wprowadza zrekombinowany plazmid z transgenem → roślina staje się transgeniczna.</p>\n<p>→ <em>A. tumefaciens</em> przenosi obcy gen do rośliny = pełni rolę WEKTORA.</p>\n<h4>Sposób 2 - Eliminacja innych ról</h4>\n<p><em>A. tumefaciens</em> mógłby być:</p>\n<ul><li><strong>Dawcą DNA</strong> - nie, dawcą jest organizm, z którego wzięto transgen (np. roślina, bakteria, zwierzę)</li><li><strong>Biorcą DNA</strong> - nie, biorcą jest roślina (która otrzymuje transgen)</li><li><strong>Wektorem (nośnikiem)</strong> - TAK, bo przenosi DNA z dawcy do biorcy ✓</li></ul>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>Zrodlo: oficjalne &quot;Zasady oceniania rozwiazan zadan&quot; CKE (egzamin maturalny z biologii, termin glowny 9 maja 2025, formy MBIP-R0).</blockquote>\n<blockquote>Zadanie 14.2. (0-1)<br>Zasady oceniania:<br>1 pkt - za poprawne wykazanie, ze w przedstawionej metodzie bakteria A. tumefaciens pelni funkcje wektora, odnoszace sie do przenoszenia przez te bakterie zrekombinowanego plazmidu.<br>0 pkt - za odpowiedz niespelniajaca wymagan na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br>Przykladowe odpowiedzi:<br>- Przenosi obcy DNA (transgen) do komorki docelowej.<br>- Bakteria A. tumefaciens jest wektorem, poniewaz wprowadza zrekombinowany plazmid do komorki roslinnej.<br>- W tej metodzie bakteria jest nosnikiem zrekombinowanego plazmidu.<br>Uwaga: Nie uznaje sie odpowiedzi zbyt ogolnych, odnoszacych sie jedynie do definicji wektora genetycznego, np. &quot;Bakteria jest wektorem, poniewaz przenosi DNA&quot;. Nie uznaje sie odpowiedzi odnoszacych sie jedynie do tego, ze bakteria jest dawca plazmidu bez odniesienia sie do roli bakterii w przeniesieniu zrekombinowanego plazmidu do komorek roslinnych.</blockquote>\n<h4>Wzory z karty CKE</h4>\n<p>W tym zadaniu nie korzystamy z karty wzorów - to zadanie z biotechnologii roślin. Brak konkretnego wzoru.</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Klucz wymaga wskazania KONKRETNEGO MECHANIZMU (przenoszenie zrekombinowanego plazmidu do komórki roślinnej), nie tylko definicji wektora.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> <em>Agrobacterium tumefaciens</em> to <strong>naturalny patogen</strong> roślin (powoduje raka korony). Inżynieria genetyczna „przerobiła” ten patogen na narzędzie do tworzenia GMO - usunięto patogenne geny, zachowano mechanizm transferu DNA.</blockquote>"}]}