{"id":"biologia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/16.1","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"16.1","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 16.1. (0-1)\nNa podstawie analizy danych przedstawionych w tabeli podaj nazwę mutacji genowej,\nktóra doprowadziła do powstania allelu i.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 16.1. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nIII. Posługiwanie się informacjami\npochodzącymi z analizy materiałów\nźródłowych. Zdający:\n2) odczytuje, analizuje, interpretuje […]\ninformacje tekstowe […].\nXIV. Genetyka klasyczna.\n2. Zmienność organizmów. Zdający:\n5) przedstawia rodzaje mutacji genowych\n[…].\nZasady oceniania\n1 pkt - za podanie poprawnej nazwy mutacji genowej.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\ndelecja\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi „mutacja punktowa” (synonimu określenia „mutacja genowa”).","solution":"**Delecja** (utrata) **jednego nukleotydu** (zasady azotowej) w sekwencji DNA allelu **I^A**. Skutek: **zmiana ramki odczytu** (mutacja **frameshift**) — od miejsca delecji dalszy ciąg sekwencji jest odczytywany w innych trójkach kodonowych → inne aminokwasy + szybko pojawia się **przedwczesny kodon STOP** → skrócone, **niefunkcjonalne białko**.","image":"img/biologia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-16.1.webp","solution_image":null,"topics":"genetyka, grupy krwi ABO, gen FUT1, fenotyp Bombay, mutacja, zmiana ramki odczytu","page_from":24,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 16.1. (0-1)<br>Na podstawie analizy danych przedstawionych w tabeli podaj nazwę mutacji genowej,<br>która doprowadziła do powstania allelu i.</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 16.1. (0-1)<br>Wymaganie ogólne<br>Wymaganie szczegółowe<br>III. Posługiwanie się informacjami<br>pochodzącymi z analizy materiałów<br>źródłowych. Zdający:</p>\n<ol><li>odczytuje, analizuje, interpretuje […]</li></ol>\n<p>informacje tekstowe […].<br>XIV. Genetyka klasyczna.</p>\n<ol><li>Zmienność organizmów. Zdający:</li><li>przedstawia rodzaje mutacji genowych</li></ol>\n<p>[…].<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - za podanie poprawnej nazwy mutacji genowej.<br>0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>delecja<br>Uwaga:<br>Nie uznaje się odpowiedzi „mutacja punktowa” (synonimu określenia „mutacja genowa”).</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p><strong>Delecja</strong> (utrata) <strong>jednego nukleotydu</strong> (zasady azotowej) w sekwencji DNA allelu <strong>I^A</strong>. Skutek: <strong>zmiana ramki odczytu</strong> (mutacja <strong>frameshift</strong>) — od miejsca delecji dalszy ciąg sekwencji jest odczytywany w innych trójkach kodonowych → inne aminokwasy + szybko pojawia się <strong>przedwczesny kodon STOP</strong> → skrócone, <strong>niefunkcjonalne białko</strong>.</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Delecja</strong> (mutacja punktowa polegająca na utracie pojedynczego nukleotydu).</p>\n<h4>Sposób 1 - Analiza zmiany sekwencji</h4>\n<p><strong>Krok 1: Porównanie sekwencji.</strong></p>\n<ul><li>Allel <em>I</em>ᴬ: <strong>CTC GTG GTG ACC CCT T</strong> (16 nukleotydów)</li><li>Allel <em>i</em>:&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;<strong>CTC GTG GT- ACC CCT T</strong> (15 nukleotydów, jeden brak - myślnik)</li></ul>\n<p>W pozycji 9 (od początku) brakuje jednego nukleotydu (G) w allelu <em>i</em>. → <strong>UTRATA jednego nukleotydu</strong>.</p>\n<p><strong>Krok 2: Klasyfikacja typu mutacji.</strong><br>Mutacje genowe (punktowe):</p>\n<ul><li><strong>Substytucja</strong> - zamiana jednego nukleotydu na inny (np. G→A)</li><li><strong>Delecja</strong> - utrata jednego (lub kilku) nukleotydów</li><li><strong>Insercja</strong> - wstawienie dodatkowego nukleotydu</li></ul>\n<p>W allelu <em>i</em> mamy UTRATĘ G → <strong>DELECJA</strong>.</p>\n<p><strong>Krok 3: Skutek delecji.</strong><br>Delecja jednego nukleotydu zmienia <strong>ramkę odczytu</strong> (frameshift) - wszystkie kolejne kodony przesuwają się o 1 → cały peptyd kodowany dalej zmienia się drastycznie.</p>\n<p>→ Stąd niefunkcjonalne białko allelu <em>i</em> (potwierdza informacja w tekście zadania).</p>\n<h4>Sposób 2 - Eliminacja innych typów mutacji</h4>\n<ul><li>Substytucja: zachowuje liczbę nukleotydów, tylko zmienia jeden → NIE pasuje (tu jest 16→15 nt)</li><li>Insercja: dodaje nukleotyd (15→16) → NIE pasuje (jest odwrotnie)</li><li>Delecja: usuwa nukleotyd (16→15) → ✓ pasuje</li></ul>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>Zrodlo: oficjalne &quot;Zasady oceniania rozwiazan zadan&quot; CKE (egzamin maturalny z biologii, termin glowny 9 maja 2025, formy MBIP-R0).</blockquote>\n<blockquote>Zadanie 16.1. (0-1)<br>Zasady oceniania:<br>1 pkt - za podanie poprawnej nazwy mutacji genowej.<br>0 pkt - za odpowiedz niespelniajaca wymagan na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br>Rozwiazanie: delecja<br>Uwaga: Nie uznaje sie odpowiedzi &quot;mutacja punktowa&quot; (synonimu okreslenia &quot;mutacja genowa&quot;).</blockquote>\n<h4>Wzory z karty CKE</h4>\n<p>W tym zadaniu nie korzystamy z karty wzorów - to zadanie z genetyki klasycznej. Brak konkretnego wzoru.</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Najczęstszy błąd - odpowiedź „mutacja punktowa” lub „mutacja genowa”. To zbyt OGÓLNE - trzeba KONKRETNY typ (delecja).</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Delecja JEDNEGO nukleotydu = <strong>frameshift</strong> (przesunięcie ramki odczytu). Delecja TRZECH (lub wielokrotności 3) nukleotydów = utrata jednego/kilku aminokwasów BEZ zmiany ramki.</blockquote>"},{"source":"zadaniazmatur","label":"zadaniazmatur.pl","kind":"text","html":"<p>delecja</p>"}]}