{"id":"biologia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/16.2","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"16.2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 16.2. (0-1)\nUzupełnij tabelę zamieszczoną powyżej - podaj sekwencję aminokwasową kodowaną\nprzez fragment DNA nici kodującej zawarty w tabeli. Odpowiedź zapisz\nw wyznaczonym miejscu w tabeli.\n16.1.\n0-1\n16.2.\n0-1\nMBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 16.2. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nIII. Posługiwanie się informacjami\npochodzącymi z analizy materiałów\nźródłowych. Zdający:\n1) wykorzystuje różnorodne źródła i metody\npozyskiwania informacji;\n2) odczytuje, analizuje, interpretuje\ni przetwarza informacje tekstowe […].\nXIII. Ekspresja informacji genetycznej.\nZdający:\n4) przedstawia cechy kodu genetycznego;\n5) opisuje proces translacji […].\nZasady oceniania\n1 pkt - za podanie poprawnej sekwencji aminokwasowej.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nLeu-Val-Val-Pro-Leu\nLeu - Val - Val - Pro - Leu\nLeu, Val, Val, Pro, Leu\nleucyna, walina, walina, prolina, leucyna\nLVVPL\nUwaga:\nUznaje się odpowiedzi zawierające oznaczenia końców peptydu, np.:\nN Leu-Val-Val-Pro-Leu C\nC Leu-Pro-Val-Val-Leu N (z odwróconą kolejnością).","solution":"Sekwencja aa kodowana przez fragment DNA allelu **i** (po przesunięciu ramki): CTG – GTG – GTA – CCC – CTT → **Leu – Val – Val – Pro – Leu** Pierwsze dwa aminokwasy są takie same jak w I^A (Leu – Val), trzeci pozostaje Val (kodon GTA — synonim), ale **dwa kolejne** są zmienione: Pro zamiast Thr, Leu zamiast Pro. Dalej (poza fragmentem) — kolejne aa są przesunięte i pojawia się STOP.","image":"img/biologia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-16.2.webp","solution_image":null,"topics":"genetyka, grupy krwi ABO, gen FUT1, fenotyp Bombay, mutacja, zmiana ramki odczytu","page_from":24,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 16.2. (0-1)<br>Uzupełnij tabelę zamieszczoną powyżej - podaj sekwencję aminokwasową kodowaną<br>przez fragment DNA nici kodującej zawarty w tabeli. Odpowiedź zapisz<br>w wyznaczonym miejscu w tabeli.<br>16.1.<br>0-1<br>16.2.<br>0-1<br>MBIP-R0_100</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 16.2. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>III. Posługiwanie się informacjami<br>pochodzącymi z analizy materiałów<br>źródłowych. Zdający:</p>\n<ol><li>wykorzystuje różnorodne źródła i metody</li></ol>\n<p>pozyskiwania informacji;</p>\n<ol><li>odczytuje, analizuje, interpretuje</li></ol>\n<p>i przetwarza informacje tekstowe […].<br>XIII. Ekspresja informacji genetycznej.<br>Zdający:</p>\n<ol><li>przedstawia cechy kodu genetycznego;</li><li>opisuje proces translacji […].</li></ol>\n<p>Zasady oceniania<br>1 pkt - za podanie poprawnej sekwencji aminokwasowej.<br>0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br>Przykładowe odpowiedzi<br>Leu-Val-Val-Pro-Leu<br>Leu - Val - Val - Pro - Leu<br>Leu, Val, Val, Pro, Leu<br>leucyna, walina, walina, prolina, leucyna<br>LVVPL<br>Uwaga:<br>Uznaje się odpowiedzi zawierające oznaczenia końców peptydu, np.:<br>N Leu-Val-Val-Pro-Leu C<br>C Leu-Pro-Val-Val-Leu N (z odwróconą kolejnością).</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Sekwencja aa kodowana przez fragment DNA allelu <strong>i</strong> (po przesunięciu ramki): CTG – GTG – GTA – CCC – CTT → <strong>Leu – Val – Val – Pro – Leu</strong> Pierwsze dwa aminokwasy są takie same jak w I^A (Leu – Val), trzeci pozostaje Val (kodon GTA — synonim), ale <strong>dwa kolejne</strong> są zmienione: Pro zamiast Thr, Leu zamiast Pro. Dalej (poza fragmentem) — kolejne aa są przesunięte i pojawia się STOP.</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Leu - Val - Val - Pro - Leu</strong> (leucyna - walina - walina - prolina - leucyna)</p>\n<h4>Sposób 1 - Translacja krok po kroku</h4>\n<p><strong>Krok 1: Sekwencja allelu <em>i</em> po delecji.</strong><br>DNA: <strong>CTC GTG GT- ACC CCT T</strong> → po usunięciu myślnika: <strong>CTC GTG GTA CCC CTT</strong> (15 nukleotydów = 5 kodonów)</p>\n<p><strong>Krok 2: Konwersja DNA (nić kodująca) → mRNA.</strong><br>Nić kodująca = ta sama sekwencja co mRNA, ale z T→U:</p>\n<ul><li>DNA: CTC GTG GTA CCC CTT</li><li>mRNA: CUC GUG GUA CCC CUU</li></ul>\n<p><strong>Krok 3: Tłumaczenie kodonów mRNA na aminokwasy</strong> (z karty wzorów str. 5):</p>\n<p>| Kodon | Aminokwas | Symbol 3-literowy |<br>| CUC | leucyna | Leu |<br>| GUG | walina | Val |<br>| GUA | walina | Val |<br>| CCC | prolina | Pro |<br>| CUU | leucyna | Leu |</p>\n<p>→ Sekwencja peptydu: <strong>Leu - Val - Val - Pro - Leu</strong></p>\n<h4>Sposób 2 - Porównanie z allelem I^A</h4>\n<p><strong>Allel <em>I</em>ᴬ:</strong> CTC GTG GTG ACC CCT T → kodony: CTC, GTG, GTG, ACC, CCT (5) + T (rest)<br>→ peptyd: Leu, Val, Val, Thr, Pro</p>\n<p><strong>Allel <em>i</em>:</strong> CTC GTG GT- ACC CCT T → po usunięciu G: CTC GTG GTA CCC CTT (15 nt = 5 pełnych kodonów)<br>→ peptyd: Leu, Val, Val, Pro, Leu</p>\n<p>Widać <strong>przesunięcie ramki odczytu</strong> - pierwsze 2 aminokwasy się zachowują (kodony 1-2 nienaruszone), ale od kodonu 3 wszystko się zmienia.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>Zrodlo: oficjalne &quot;Zasady oceniania rozwiazan zadan&quot; CKE (egzamin maturalny z biologii, termin glowny 9 maja 2025, formy MBIP-R0).</blockquote>\n<blockquote>Zadanie 16.2. (0-1)<br>Zasady oceniania:<br>1 pkt - za podanie poprawnej sekwencji aminokwasowej.<br>0 pkt - za odpowiedz niespelniajaca wymagan na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br>Przykladowe odpowiedzi:<br>- Leu-Val-Val-Pro-Leu<br>- Leu - Val - Val - Pro - Leu<br>- Leu, Val, Val, Pro, Leu<br>- leucyna, walina, walina, prolina, leucyna<br>- LVVPL<br>Uwaga: Uznaje sie odpowiedzi zawierajace oznaczenia koncow peptydu, np.: N Leu-Val-Val-Pro-Leu C; C Leu-Pro-Val-Val-Leu N (z odwrocona kolejnoscia).</blockquote>\n<h4>Wzory z karty CKE</h4>\n<p>📖 <strong>Karta wzorów BIO str. 5 - Kod genetyczny:</strong><br>Pełna tabela 64 kodonów → 20 aminokwasów + 3 STOP. Kluczowe dla tego zadania:</p>\n<ul><li>CUC = Leu (leucyna)</li><li>GUG = Val (walina)</li><li>GUA = Val (walina)</li><li>CCC = Pro (prolina)</li><li>CUU = Leu (leucyna)</li></ul>\n<p>Dodatkowo: AUG = Met = START. Stopy: UAA, UAG, UGA.</p>\n<p>Karta wzorów BIO str. 6-7 zawiera wzory aminokwasów (Leu, Val, Pro) - referencja strukturalna.</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Najczęstszy błąd - uczeń ZAPOMINA usunąć brakujący nukleotyd (myślnik) i tłumaczy starą sekwencję. Po delecji ramka odczytu się przesuwa!</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Konwersja DNA nici kodującej → mRNA: T→U (a NIE A→U; nić kodująca ma sekwencję IDENTYCZNĄ z mRNA poza T/U). Nić matrycowa byłaby komplementarna.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Klasyczny przykład <strong>frameshift</strong> - delecja jednego nukleotydu zmienia wszystko od miejsca mutacji. To dlatego allel <em>i</em> koduje niefunkcjonalne białko (transferaza A nie powstaje).</blockquote>"},{"source":"zadaniazmatur","label":"zadaniazmatur.pl","kind":"text","html":"<p>Leu-Val-Val-Pro-Leu</p>"}]}