{"id":"biologia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/16.3","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"16.3","points":1,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 16.3. (0-1)\nDokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.\nSekwencja aminokwasowa kodowana przez allel i jest inna niż w przypadku allelu IA,\nponieważ konsekwencją mutacji genowej prowadzącej do powstania allelu i jest\nA. zmiana ramki odczytu.\nB. substytucja aminokwasowa.\nC. odwrócenie kolejności aminokwasów.\nD. zwielokrotnienie liczby aminokwasów.","answer":"A","answer_text":"Zadanie 16.3. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nIII. Posługiwanie się informacjami\npochodzącymi z analizy materiałów\nźródłowych. Zdający:\n2) odczytuje, analizuje, interpretuje […]\ninformacje tekstowe […].\nXIV. Genetyka klasyczna.\n2. Zmienność organizmów. Zdający:\n5) przedstawia rodzaje mutacji genowych\noraz określa ich skutki.\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne dokończenie zdania.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nA","solution":"**A** — **zmiana ramki odczytu**. Uzasadnienie: delecja **jednego** nukleotydu (a nie wielokrotności trzech) przesuwa ramkę odczytu od miejsca delecji → wszystkie kodony za nią są inne.","image":"img/biologia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-16.3.webp","solution_image":null,"topics":"genetyka, grupy krwi ABO, gen FUT1, fenotyp Bombay, mutacja, zmiana ramki odczytu","page_from":25,"source":"ocr","answer_source":"maturazai","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 16.3. (0-1)<br>Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.<br>Sekwencja aminokwasowa kodowana przez allel i jest inna niż w przypadku allelu IA,<br>ponieważ konsekwencją mutacji genowej prowadzącej do powstania allelu i jest<br>A. zmiana ramki odczytu.<br>B. substytucja aminokwasowa.<br>C. odwrócenie kolejności aminokwasów.<br>D. zwielokrotnienie liczby aminokwasów.</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 16.3. (0-1)<br>Wymaganie ogólne<br>Wymaganie szczegółowe<br>III. Posługiwanie się informacjami<br>pochodzącymi z analizy materiałów<br>źródłowych. Zdający:</p>\n<ol><li>odczytuje, analizuje, interpretuje […]</li></ol>\n<p>informacje tekstowe […].<br>XIV. Genetyka klasyczna.</p>\n<ol><li>Zmienność organizmów. Zdający:</li><li>przedstawia rodzaje mutacji genowych</li></ol>\n<p>oraz określa ich skutki.<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - za poprawne dokończenie zdania.<br>0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>A</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p><strong>A</strong> — <strong>zmiana ramki odczytu</strong>. Uzasadnienie: delecja <strong>jednego</strong> nukleotydu (a nie wielokrotności trzech) przesuwa ramkę odczytu od miejsca delecji → wszystkie kodony za nią są inne.</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>A. zmiana ramki odczytu.</strong></p>\n<h4>Sposób 1 - Mechanizm frameshift po delecji</h4>\n<p><strong>Krok 1: Co to jest ramka odczytu?</strong><br>Rybosom czyta mRNA „kodonami” (po 3 nukleotydy). Pozycja, od której zaczyna czytać, to <strong>ramka odczytu</strong>. Każde 3 nukleotydy → 1 aminokwas.</p>\n<p><strong>Krok 2: Co dzieje się przy delecji 1 nukleotydu?</strong><br>Usunięcie 1 nukleotydu <strong>przesuwa wszystkie kolejne kodony o 1 pozycję</strong> → <strong>frameshift</strong>.</p>\n<p>Przykład:</p>\n<ul><li>Pierwotna sekwencja: AAA-GTG-GTG-CCC → 4 kodony</li><li>Po delecji jednego A: AA-GTG-GTG-CCC = AAG-TGG-TGC-CC → wszystkie kodony zmienione (oprócz pierwszego, jeśli ten się zachował)</li></ul>\n<p><strong>Krok 3: Skutek dla sekwencji aminokwasowej.</strong><br>Aminokwasy kodowane od miejsca mutacji są INNE - białko traci funkcję (lub powstaje przedwczesny STOP).</p>\n<p>W naszym przypadku:</p>\n<ul><li><em>I</em>ᴬ: Leu-Val-Val-<strong>Thr</strong>-Pro</li><li><em>i</em>: Leu-Val-Val-<strong>Pro-Leu</strong> (zmiana od kodonu 4)</li></ul>\n<p>→ Odpowiedź <strong>A</strong> (zmiana ramki odczytu).</p>\n<h4>Sposób 2 - Eliminacja błędnych</h4>\n<ul><li><strong>B (substytucja aminokwasowa)</strong> - substytucja to zamiana JEDNEGO aminokwasu na inny, bez zmiany pozostałych. Tu zmieniają się aminokwasy 4 i 5 → eliminuj.</li><li><strong>C (odwrócenie kolejności)</strong> - to byłaby inwersja, ale tu kolejność nie jest odwrócona, tylko zmienione aminokwasy.</li><li><strong>D (zwielokrotnienie liczby)</strong> - tu peptyd ma TĘ SAMĄ długość (5 aminokwasów), więc nie ma zwielokrotnienia.</li><li><strong>A (zmiana ramki odczytu)</strong> - pasuje, frameshift po delecji ✓</li></ul>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>Zrodlo: oficjalne &quot;Zasady oceniania rozwiazan zadan&quot; CKE (egzamin maturalny z biologii, termin glowny 9 maja 2025, formy MBIP-R0).</blockquote>\n<blockquote>Zadanie 16.3. (0-1)<br>Zasady oceniania:<br>1 pkt - za poprawne dokonczenie zdania.<br>0 pkt - za odpowiedz niespelniajaca wymagan na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br>Rozwiazanie: A</blockquote>\n<h4>Wzory z karty CKE</h4>\n<p>Karta wzorów BIO str. 5 - Kod genetyczny: tabela kodonów. Pomocna do potwierdzenia, że kodony po delecji kodują inne aminokwasy.</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Substytucja vs delecja: substytucja zmienia 1 nukleotyd → 1 aminokwas (max), delecja zmienia ramkę → wszystkie aminokwasy od miejsca mutacji.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Frameshift jest często bardziej szkodliwy niż substytucja - może zmienić cały białko od miejsca mutacji + wprowadzić przedwczesny STOP.</blockquote>"}]}