{"id":"biologia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/16.4","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"16.4","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 16.4. (0-1)\nPodaj wszystkie możliwe genotypy warunkujące grupę krwi A. Uwzględnij allele genu\nFUT1 oraz genu ABO. W zapisie genotypu zastosuj oznaczenia alleli podane we\nwprowadzeniu do zadania.\n16.3.\n0-1\n16.4.\n0-1\nMBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 16.4. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nIV. Rozumowanie i zastosowanie nabytej\nwiedzy do rozwiązywania problemów\nbiologicznych. Zdający:\n1) interpretuje informacje i wyjaśnia związki\nprzyczynowo-skutkowe między procesami\ni zjawiskami […].\nXIV. Genetyka klasyczna.\n2) przedstawia dziedziczenie […]\ndwugenowe […] ([…] kodominacja,\nwspółdziałanie dwóch lub większej liczby\ngenów).\nZasady oceniania\n1 pkt - za podanie poprawnie zapisanych czterech genotypów warunkujących grupę krwi A.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nHHIAIA HhIAIA HHIAi HhIAi LUB IAIAHH IAIAHh IAiHH IAiHh\nH_IA_ LUB IA_H_\nUwaga:\nDopuszcza się odpowiedzi z użyciem innych oznaczeń alleli niż podane we wprowadzeniu\ndo zadania, pod warunkiem zamieszczenia odpowiedniej legendy.","solution":"Grupa krwi A wymaga: - przynajmniej jednego allelu **I^A** w genie ABO (aby powstała transferaza A), - przynajmniej jednego allelu **H** w genie FUT1 (aby był prekursor antygenu H). **4 możliwe genotypy**: 1. **I^A I^A · HH** 2. **I^A I^A · Hh** 3. **I^A i · HH** 4. **I^A i · Hh**","image":"img/biologia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-16.4.webp","solution_image":null,"topics":"genetyka, grupy krwi ABO, gen FUT1, fenotyp Bombay, mutacja, zmiana ramki odczytu","page_from":25,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 16.4. (0-1)<br>Podaj wszystkie możliwe genotypy warunkujące grupę krwi A. Uwzględnij allele genu<br>FUT1 oraz genu ABO. W zapisie genotypu zastosuj oznaczenia alleli podane we<br>wprowadzeniu do zadania.<br>16.3.<br>0-1<br>16.4.<br>0-1<br>MBIP-R0_100</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 16.4. (0-1)<br>Wymaganie ogólne<br>Wymaganie szczegółowe<br>IV. Rozumowanie i zastosowanie nabytej<br>wiedzy do rozwiązywania problemów<br>biologicznych. Zdający:</p>\n<ol><li>interpretuje informacje i wyjaśnia związki</li></ol>\n<p>przyczynowo-skutkowe między procesami<br>i zjawiskami […].<br>XIV. Genetyka klasyczna.</p>\n<ol><li>przedstawia dziedziczenie […]</li></ol>\n<p>dwugenowe […] ([…] kodominacja,<br>współdziałanie dwóch lub większej liczby<br>genów).<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - za podanie poprawnie zapisanych czterech genotypów warunkujących grupę krwi A.<br>0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br>Przykładowe odpowiedzi<br>HHIAIA HhIAIA HHIAi HhIAi LUB IAIAHH IAIAHh IAiHH IAiHh<br>H_IA_ LUB IA_H_<br>Uwaga:<br>Dopuszcza się odpowiedzi z użyciem innych oznaczeń alleli niż podane we wprowadzeniu<br>do zadania, pod warunkiem zamieszczenia odpowiedniej legendy.</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Grupa krwi A wymaga: - przynajmniej jednego allelu <strong>I^A</strong> w genie ABO (aby powstała transferaza A), - przynajmniej jednego allelu <strong>H</strong> w genie FUT1 (aby był prekursor antygenu H). <strong>4 możliwe genotypy</strong>: 1. <strong>I^A I^A · HH</strong> 2. <strong>I^A I^A · Hh</strong> 3. <strong>I^A i · HH</strong> 4. <strong>I^A i · Hh</strong></p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>HHIᴬIᴬ, HhIᴬIᴬ, HHIᴬi, HhIᴬi</strong></p>\n<p>(Lub równoważnie z odwróconą kolejnością: <em>I</em>ᴬ<em>I</em>ᴬ<em>HH</em>, <em>I</em>ᴬ<em>I</em>ᴬ<em>Hh</em>, <em>I</em>ᴬ<em>iHH</em>, <em>I</em>ᴬ<em>iHh</em>)</p>\n<p>Zapis skrótowy: <strong>H_Iᴬ_</strong> (gdzie podkreślnik oznacza dowolny allel: <em>H</em> lub <em>h</em> dla pierwszego, <em>I</em>ᴬ lub <em>i</em> dla drugiego - z wyłączeniem genotypu <em>hhI</em>ᴬ<em>_</em>).</p>\n<h4>Sposób 1 - Logika dziedziczenia</h4>\n<p><strong>Krok 1: Warunki grupy krwi A.</strong><br>Grupa A wymaga:</p>\n<ol><li><strong>Wytwarzania antygenu H</strong> (allel <em>H</em> dominujący w genie <em>FUT1</em>) → genotyp: <em>HH</em> lub <em>Hh</em></li><li><strong>Przekształcania H w A</strong> (allel <em>I</em>ᴬ dominujący w genie <em>ABO</em>) → genotyp: <em>I</em>ᴬ<em>I</em>ᴬ lub <em>I</em>ᴬ<em>i</em> (NIE <em>I</em>ᴬ<em>I</em>ᴮ - to byłoby AB)</li></ol>\n<p><strong>Krok 2: Kombinacje alleli (FUT1 × ABO).</strong></p>\n<table><thead><tr><th>FUT1</th><th>ABO</th><th>Genotyp</th><th>Grupa krwi</th></tr></thead><tbody><tr><td><em>HH</em></td><td><em>I</em>ᴬ<em>I</em>ᴬ</td><td><em>HHI</em>ᴬ<em>I</em>ᴬ</td><td>A</td></tr><tr><td><em>HH</em></td><td><em>I</em>ᴬ<em>i</em></td><td><em>HHI</em>ᴬ<em>i</em></td><td>A</td></tr><tr><td><em>Hh</em></td><td><em>I</em>ᴬ<em>I</em>ᴬ</td><td><em>HhI</em>ᴬ<em>I</em>ᴬ</td><td>A</td></tr><tr><td><em>Hh</em></td><td><em>I</em>ᴬ<em>i</em></td><td><em>HhI</em>ᴬ<em>i</em></td><td>A</td></tr><tr><td><em>hh</em></td><td><em>I</em>ᴬ<em>_</em></td><td>NIE wytwarza H → fenotyp Bombay (rzadki, „grupa O bombajska”)</td></tr></tbody></table>\n<p>→ 4 możliwe genotypy grupy A: <strong>HHIᴬIᴬ, HHIᴬi, HhIᴬIᴬ, HhIᴬi</strong></p>\n<h4>Sposób 2 - Eliminacja niepasujących</h4>\n<ul><li><em>hh</em> + cokolwiek = brak antygenu H → brak A (nawet jeśli ma <em>I</em>ᴬ) → fenotyp Bombay (pozornie 0)</li><li><em>I</em>ᴮ<em>I</em>ᴮ lub <em>I</em>ᴬ<em>I</em>ᴮ + H_ → grupa B lub AB, NIE A</li><li><em>ii</em> + H_ → grupa 0 (brak A i B)</li></ul>\n<p>Dla grupy <strong>A</strong> musi być: H_ (przynajmniej 1 allel <em>H</em>) ORAZ I^A_ (przynajmniej 1 allel <em>I</em>ᴬ, BEZ <em>I</em>ᴮ).</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>Zrodlo: oficjalne &quot;Zasady oceniania rozwiazan zadan&quot; CKE (egzamin maturalny z biologii, termin glowny 9 maja 2025, formy MBIP-R0).</blockquote>\n<blockquote>Zadanie 16.4. (0-1)<br>Zasady oceniania:<br>1 pkt - za podanie poprawnie zapisanych czterech genotypow warunkujacych grupe krwi A.<br>0 pkt - za odpowiedz niespelniajaca wymagan na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br>Przykladowe odpowiedzi:<br>- HHIAIA HhIAIA HHIAi HhIAi LUB IAIAHH IAIAHh IAiHH IAiHh<br>- H_IA_ LUB IA_H_<br>Uwaga: Dopuszcza sie odpowiedzi z uzyciem innych oznaczen alleli niz podane we wprowadzeniu do zadania, pod warunkiem zamieszczenia odpowiedniej legendy.</blockquote>\n<h4>Wzory z karty CKE</h4>\n<p>W tym zadaniu nie korzystamy z karty wzorów - to zadanie z genetyki klasycznej. Brak konkretnego wzoru.</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Najczęstszy błąd - pominięcie genotypu <em>Hh</em> (zakłada się tylko <em>HH</em>). Ale Hh jest heterozygotą funkcjonalnie taką samą jak HH (oba mają jeden działający allel H).</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Pomylenie z grupą AB - <em>I</em>ᴬ<em>I</em>ᴮ daje grupę AB, nie A. Dla A musimy mieć <em>I</em>ᴬ<em>I</em>ᴬ lub <em>I</em>ᴬ<em>i</em>.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Fenotyp Bombay (<em>hh</em>) to rzadkość genetyczna - osoba ma allele I^A lub I^B, ale bez antygenu H nie wytwarza ani A ani B → wygląda jak grupa 0 w testach krzyżowych. Ale NIE może otrzymać krwi grupy 0 (bo zwykła krew 0 ma antygen H, a Bombay nie ma odpowiednich przeciwciał).</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Geny <em>FUT1</em> i <em>ABO</em> są na różnych chromosomach (autosomalnych) → dziedziczą się NIEZALEŻNIE (II prawo Mendla). Stąd 4 kombinacje genotypów.</blockquote>"},{"source":"zadaniazmatur","label":"zadaniazmatur.pl","kind":"text","html":"<p>$HH I^A I^A$, $Hh I^A I^A$, $HH I^A i$, $Hh I^A i$ ALBO $I^A I^A HH$, $I^A I^A Hh$, $I^A i HH$, $I^A i Hh$</p>"}]}