{"id":"biologia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/17.2","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"17.2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 17.2. (0-1)\nRozstrzygnij, czy podnoszenie się temperatury wody w zbiornikach może stanowić\nzagrożenie dla płaskogłowa ciemnogłowego. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do\nprzedstawionych wyników badań.\nRozstrzygnięcie:\nUzasadnienie:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 17.2. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nII. Rozwijanie myślenia naukowego;\ndoskonalenie umiejętności planowania\ni przeprowadzania obserwacji\ni doświadczeń oraz wnioskowania w oparciu\no wyniki badań. Zdający:\n5) […] formułuje wnioski.\nXVII. Ekologia.\n1. Ekologia organizmów. Zdający:\n5) określa środowisko życia organizmu na\npodstawie jego tolerancji ekologicznej na\nokreślony czynnik.\nZasady oceniania\n1 pkt - za rozstrzygnięcie, że podniesienie się średniej temperatury wody może stanowić\nzagrożenie dla płaskogłowa ciemnogłowego, wraz z poprawnym uzasadnieniem,\nodnoszącym się do spadku aktywności ryby po przekroczeniu optimum\ntemperaturowego.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozstrzygnięcie: Tak / Jest to zagrożeniem.\nPrzykładowe uzasadnienia\nRyba w temperaturze powyżej 25 °C ma wyraźnie obniżoną aktywność.\nRyba w wysokiej temperaturze osiąga bardzo niskie przyśpieszenia, co przekłada się\nna spadek liczby upolowanych ofiar.\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do śmierci płaskogłowa w wyniku szoku\ntermicznego w temperaturze ≥ 27 °C, ponieważ z przedstawionych danych wynika jedynie\nspadek aktywności ryby w temperaturze 27 °C.\nNie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do zmniejszonej dostępności pokarmu\nw wysokiej temperaturze, np. „Rozstrzygnięcie: tak. Uzasadnienie: Spadek liczebności\nkrewetek, które są zmiennocieplne i giną w wysokiej temperaturze”, ponieważ uzasadnienie\nnie odnosi się do przedstawionych wyników badań.\nNie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do wnioskowania opartego na obserwacji\nzachowania ryby w temperaturze większej lub równej 27 °C, np. „Rozstrzygnięcie: tak.\nUzasadnienie: Powyżej 27 stopni C obserwowano brak aktywności ryby”, ponieważ takich\nobserwacji nie przeprowadzono, a jedynie w modelu dopasowanym do uzyskanych danych\nprzewidziano brak aktywności ryby powyżej 27 °C.\nNie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do wnioskowania opartego na braku obserwacji\nzachowania ryby w temperaturze większej lub równej 27 °C, np. „Rozstrzygnięcie: Może.\nUzasadnienie: Ponieważ od temperatury 27 stopni C wzwyż nie zaobserwowano aktywności\nryby, a więc nie jest w stanie polować”, ponieważ pomiary były prowadzone w środowisku\nnaturalnym i brak pomiarów powyżej 27 °C wynika z ograniczeń klimatycznych, a nie\nprzesądza o braku aktywności w takiej temperaturze.","solution":"**Rozstrzygnięcie: TAK** — podnoszenie temperatury wody może stanowić zagrożenie. **Uzasadnienie**: w temperaturach **powyżej optimum** (~22°C) przyspieszenie ryby **maleje** (zgodnie z krzywą badań). Skutki: - **Niższa zdolność polowania** (mniejsze przyspieszenie w ataku → krewetki/ryby uciekają). - **Mniej efektywne unikanie drapieżników** (sama ryba także musi przyspieszać przy ucieczce). - Przy wzroście temperatury do np. 28°C (skrajny punkt wykresu) przyspieszenie spada do **bardzo niskich** wartości → ryba **głoduje** i staje się ofiarą. Konsekwencja: ocieplenie wód estuariów Australii (zmiany klimatu) **realnie zagraża populacji** płaskogłowa.","image":"img/biologia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-17.2.webp","solution_image":null,"topics":"ekologia, adaptacje, kamuflaż, drapieżnictwo, optimum temperaturowe, ryby ektotermiczne","page_from":27,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 17.2. (0-1)
Rozstrzygnij, czy podnoszenie się temperatury wody w zbiornikach może stanowić
zagrożenie dla płaskogłowa ciemnogłowego. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do
przedstawionych wyników badań.
Rozstrzygnięcie:
Uzasadnienie:

","answer_text_html":"

Zadanie 17.2. (0-1)
Wymaganie ogólne
Wymaganie szczegółowe
II. Rozwijanie myślenia naukowego;
doskonalenie umiejętności planowania
i przeprowadzania obserwacji
i doświadczeń oraz wnioskowania w oparciu
o wyniki badań. Zdający:

\n
  1. […] formułuje wnioski.
\n

XVII. Ekologia.

\n
  1. Ekologia organizmów. Zdający:
  2. określa środowisko życia organizmu na
\n

podstawie jego tolerancji ekologicznej na
określony czynnik.
Zasady oceniania
1 pkt - za rozstrzygnięcie, że podniesienie się średniej temperatury wody może stanowić
zagrożenie dla płaskogłowa ciemnogłowego, wraz z poprawnym uzasadnieniem,
odnoszącym się do spadku aktywności ryby po przekroczeniu optimum
temperaturowego.
0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Rozstrzygnięcie: Tak / Jest to zagrożeniem.
Przykładowe uzasadnienia
Ryba w temperaturze powyżej 25 °C ma wyraźnie obniżoną aktywność.
Ryba w wysokiej temperaturze osiąga bardzo niskie przyśpieszenia, co przekłada się
na spadek liczby upolowanych ofiar.
Uwaga:
Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do śmierci płaskogłowa w wyniku szoku
termicznego w temperaturze ≥ 27 °C, ponieważ z przedstawionych danych wynika jedynie
spadek aktywności ryby w temperaturze 27 °C.
Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do zmniejszonej dostępności pokarmu
w wysokiej temperaturze, np. „Rozstrzygnięcie: tak. Uzasadnienie: Spadek liczebności
krewetek, które są zmiennocieplne i giną w wysokiej temperaturze”, ponieważ uzasadnienie
nie odnosi się do przedstawionych wyników badań.
Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do wnioskowania opartego na obserwacji
zachowania ryby w temperaturze większej lub równej 27 °C, np. „Rozstrzygnięcie: tak.
Uzasadnienie: Powyżej 27 stopni C obserwowano brak aktywności ryby”, ponieważ takich
obserwacji nie przeprowadzono, a jedynie w modelu dopasowanym do uzyskanych danych
przewidziano brak aktywności ryby powyżej 27 °C.
Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do wnioskowania opartego na braku obserwacji
zachowania ryby w temperaturze większej lub równej 27 °C, np. „Rozstrzygnięcie: Może.
Uzasadnienie: Ponieważ od temperatury 27 stopni C wzwyż nie zaobserwowano aktywności
ryby, a więc nie jest w stanie polować”, ponieważ pomiary były prowadzone w środowisku
naturalnym i brak pomiarów powyżej 27 °C wynika z ograniczeń klimatycznych, a nie
przesądza o braku aktywności w takiej temperaturze.

","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"

Rozstrzygnięcie: TAK — podnoszenie temperatury wody może stanowić zagrożenie. Uzasadnienie: w temperaturach powyżej optimum (~22°C) przyspieszenie ryby maleje (zgodnie z krzywą badań). Skutki: - Niższa zdolność polowania (mniejsze przyspieszenie w ataku → krewetki/ryby uciekają). - Mniej efektywne unikanie drapieżników (sama ryba także musi przyspieszać przy ucieczce). - Przy wzroście temperatury do np. 28°C (skrajny punkt wykresu) przyspieszenie spada do bardzo niskich wartości → ryba głoduje i staje się ofiarą. Konsekwencja: ocieplenie wód estuariów Australii (zmiany klimatu) realnie zagraża populacji płaskogłowa.

"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Rozstrzygnięcie: Tak / Jest to zagrożeniem.

\n

Uzasadnienie: Z wykresu wynika, że powyżej optimum (~23°C) aktywność płaskogłowa wyraźnie SPADA. Przy temperaturze 25°C i wyższej ryba ma znacznie obniżoną aktywność (niskie przyspieszenia). Spadek aktywności = mniej skuteczne polowanie = mniejsza liczba upolowanych ofiar = niedobór pokarmu i osłabienie kondycji ryby. Podwyższenie temperatury wody (np. wskutek zmian klimatu) MOŻE więc zagrażać tej rybie.

\n

Sposób 1 - Argumentacja na podstawie wykresu

\n

Krok 1: Optimum vs realna temperatura w zbiornikach.
Płaskogłów ma optimum ~23°C. W zatokach Australii temperatura wody zwykle 18-25°C. Przy globalnym ociepleniu może wzrosnąć powyżej 25°C.

\n

Krok 2: Skutki podwyższenia temperatury powyżej 25°C.
Z wykresu: przyśpieszenie ryby DRASTYCZNIE spada powyżej 25°C (krzywa opada w prawo). To oznacza:

\n\n

→ Podwyższenie temperatury MOŻE zagrażać.

\n

Sposób 2 - Termiczna tolerancja ekologiczna

\n

Każda ryba ma zakres tolerancji termicznej - przedział temperatur, w których przeżywa. Optimum to środek tego zakresu. Przekroczenie górnej granicy → stres termiczny → zaburzenia metabolizmu, hipoksja (zmniejszone rozpuszczenie tlenu w gorącej wodzie), śmierć.

\n

Wzrost temperatury powyżej 25°C zbliża się do górnej granicy tolerancji płaskogłowa → realne zagrożenie.

\n

Schemat oceniania CKE

\n
Zrodlo: oficjalne "Zasady oceniania rozwiazan zadan" CKE (egzamin maturalny z biologii, termin glowny 9 maja 2025, formy MBIP-R0).
\n
Zadanie 17.2. (0-1)
Zasady oceniania:
1 pkt - za rozstrzygniecie, ze podniesienie sie sredniej temperatury wody moze stanowic zagrozenie dla plaskoglowa ciemnoglowego, wraz z poprawnym uzasadnieniem, odnoszacym sie do spadku aktywnosci ryby po przekroczeniu optimum temperaturowego.
0 pkt - za odpowiedz niespelniajaca wymagan na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Rozstrzygniecie: Tak / Jest to zagrozeniem.
Przykladowe uzasadnienia:
- Ryba w temperaturze powyzej 25 C ma wyraznie obnizona aktywnosc.
- Ryba w wysokiej temperaturze osiaga bardzo niskie przyspieszenia, co przeklada sie na spadek liczby upolowanych ofiar.
Uwaga: Nie uznaje sie odpowiedzi odnoszacych sie do smierci plaskoglowa w wyniku szoku termicznego w temperaturze >= 27 C, poniewaz z przedstawionych danych wynika jedynie spadek aktywnosci ryby w temperaturze 27 C. Nie uznaje sie odpowiedzi odnoszacych sie do zmniejszonej dostepnosci pokarmu w wysokiej temperaturze, poniewaz uzasadnienie nie odnosi sie do przedstawionych wynikow badan.
\n

Wzory z karty CKE

\n

W tym zadaniu nie korzystamy z karty wzorów - to zadanie z analizy danych eksperymentalnych. Brak konkretnego wzoru.

\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: Klucz wymaga uzasadnienia opartego TYLKO na DANYCH Z WYKRESU. Spekulacje o śmierci, hipoksji czy braku pokarmu BEZ wyraźnego oparcia na danych = 0 pkt.
\n
⚠️ Uwaga: Pułapka logiczna - uczeń pisze „w 27°C ryba umiera” bazując na fakcie, że krzywa schodzi do 0. Ale 0 przyspieszenia to ZEROWA AKTYWNOŚĆ (ryba leży nieruchomo), nie śmierć. To różnica.
"},{"source":"zadaniazmatur","label":"zadaniazmatur.pl","kind":"text","html":"

Tak ALBO Jest to zagrożeniem.

"}]}