{"id":"biologia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/18.1","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"18.1","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 18.1. (0-1)\nRozstrzygnij, czy wytwarzanie form poduszkowatych wśród roślin wysokogórskich\njest wynikiem konwergencji, czy - dywergencji. Odpowiedź uzasadnij.\nRozstrzygnięcie:\nUzasadnienie:\n18.1.\n0-1\nMBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 18.1. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nIV. Rozumowanie i zastosowanie nabytej\nwiedzy do rozwiązywania problemów\nbiologicznych. Zdający:\n2) przedstawia […] argumenty związane\nz omawianymi zagadnieniami biologicznymi.\nXVI. Ewolucja. Zdający:\n13) rozpoznaje, na podstawie opisu,\nschematu, rysunku, konwergencję\ni dywergencję.\nZasady oceniania\n1 pkt - za rozstrzygnięcie, że wytwarzanie form poduszkowych wśród roślin wysokogórskich\njest wynikiem konwergencji, wraz z poprawnym uzasadnieniem, przedstawiającym\nargument na rzecz niezależnego wykształcenia tej cechy, np. wykształcenie cechy\nu innych rodzin botanicznych.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozstrzygnięcie: Jest to przykład konwergencji.\nPrzykładowe uzasadnienia\n● Wytwarzanie form poduszkowatych powstało niezależnie od siebie w różnych grupach\ntaksonomicznych roślin.\n● Rośliny należące do różnych, niespokrewnionych rodzin funkcjonują w tym samym\nśrodowisku i przystosowały się do niego w ten sam sposób.\n● W różnych obszarach górskich rośliny zaadaptowały się do podobnych, skrajnych\nwarunków środowiskowych.\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi odnoszących się jedynie do definicji konwergencji, np.\n„Rozstrzygnięcie: konwergencja. Uzasadnienie: Wytwarzanie form poduszkowych\nwyewoluowało wielokrotnie niezależnie”.\nNie uznaje się odpowiedzi nieodnoszących się jednoznacznie do procesów ewolucyjnych,\nnp. „Wytwarzanie form poduszkowatych jest spowodowane warunkami, w jakich rosną te\nrośliny”.","solution":"**KONWERGENCJA** (zbieżność ewolucyjna). **Uzasadnienie**: poduszkowa forma występuje u **gatunków różnych rodzin botanicznych** (≥3 niespokrewnione rody) w **różnych regionach geograficznych** świata. Te gatunki **nie pochodzą od wspólnego przodka** w sensie posiadania tej cechy — niezależnie wyewoluowały tę samą formę życiową w odpowiedzi na **podobne presje selekcyjne** wysokogórskie (zimno, wiatr, UV). To definicja **konwergencji** — różni przodkowie + ten sam fenotyp pod presją tych samych warunków. (Dywergencja byłaby odwrotnie: jeden wspólny przodek → wielość form pod różnymi presjami.)","image":"img/biologia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-18.1.webp","solution_image":null,"topics":"ewolucja, konwergencja, adaptacje, rośliny poduszkowe, gynodioecja, lepnica bezłodygowa","page_from":28,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 18.1. (0-1)<br>Rozstrzygnij, czy wytwarzanie form poduszkowatych wśród roślin wysokogórskich<br>jest wynikiem konwergencji, czy - dywergencji. Odpowiedź uzasadnij.<br>Rozstrzygnięcie:<br>Uzasadnienie:<br>18.1.<br>0-1<br>MBIP-R0_100</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 18.1. (0-1)<br>Wymaganie ogólne<br>Wymaganie szczegółowe<br>IV. Rozumowanie i zastosowanie nabytej<br>wiedzy do rozwiązywania problemów<br>biologicznych. Zdający:</p>\n<ol><li>przedstawia […] argumenty związane</li></ol>\n<p>z omawianymi zagadnieniami biologicznymi.<br>XVI. Ewolucja. Zdający:</p>\n<ol><li>rozpoznaje, na podstawie opisu,</li></ol>\n<p>schematu, rysunku, konwergencję<br>i dywergencję.<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - za rozstrzygnięcie, że wytwarzanie form poduszkowych wśród roślin wysokogórskich<br>jest wynikiem konwergencji, wraz z poprawnym uzasadnieniem, przedstawiającym<br>argument na rzecz niezależnego wykształcenia tej cechy, np. wykształcenie cechy<br>u innych rodzin botanicznych.<br>0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br>Rozstrzygnięcie: Jest to przykład konwergencji.<br>Przykładowe uzasadnienia<br>● Wytwarzanie form poduszkowatych powstało niezależnie od siebie w różnych grupach<br>taksonomicznych roślin.<br>● Rośliny należące do różnych, niespokrewnionych rodzin funkcjonują w tym samym<br>środowisku i przystosowały się do niego w ten sam sposób.<br>● W różnych obszarach górskich rośliny zaadaptowały się do podobnych, skrajnych<br>warunków środowiskowych.<br>Uwaga:<br>Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się jedynie do definicji konwergencji, np.<br>„Rozstrzygnięcie: konwergencja. Uzasadnienie: Wytwarzanie form poduszkowych<br>wyewoluowało wielokrotnie niezależnie”.<br>Nie uznaje się odpowiedzi nieodnoszących się jednoznacznie do procesów ewolucyjnych,<br>np. „Wytwarzanie form poduszkowatych jest spowodowane warunkami, w jakich rosną te<br>rośliny”.</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p><strong>KONWERGENCJA</strong> (zbieżność ewolucyjna). <strong>Uzasadnienie</strong>: poduszkowa forma występuje u <strong>gatunków różnych rodzin botanicznych</strong> (≥3 niespokrewnione rody) w <strong>różnych regionach geograficznych</strong> świata. Te gatunki <strong>nie pochodzą od wspólnego przodka</strong> w sensie posiadania tej cechy — niezależnie wyewoluowały tę samą formę życiową w odpowiedzi na <strong>podobne presje selekcyjne</strong> wysokogórskie (zimno, wiatr, UV). To definicja <strong>konwergencji</strong> — różni przodkowie + ten sam fenotyp pod presją tych samych warunków. (Dywergencja byłaby odwrotnie: jeden wspólny przodek → wielość form pod różnymi presjami.)</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Rozstrzygnięcie:</strong> Jest to przykład <strong>konwergencji</strong> (zbieżności).</p>\n<p><strong>Uzasadnienie:</strong> Forma poduszkowata występuje u ponad <strong>300 gatunków z ponad 30 różnych rodzin botanicznych</strong> (niespokrewnionych ze sobą). Cechy te wykształciły się <strong>niezależnie</strong> w różnych liniach ewolucyjnych, jako adaptacja do tych samych skrajnych warunków środowiska wysokogórskiego (zimno, wiatr, susza, silne nasłonecznienie). To klasyczny przykład <strong>konwergencji ewolucyjnej</strong> - niespokrewnione organizmy w podobnym środowisku rozwijają podobne cechy.</p>\n<h4>Sposób 1 - Definicje konwergencji vs dywergencji</h4>\n<p><strong>Konwergencja (zbieżność)</strong> = niezależne wykształcenie podobnych cech u <strong>różnych, NIEspokrewnionych</strong> organizmów żyjących w podobnym środowisku.</p>\n<ul><li>Przykład klasyczny: skrzydła ptaków vs nietoperzy vs owadów (różni przodkowie, podobna funkcja)</li><li>Przykład roślinny: forma poduszkowa u różnych rodzin</li></ul>\n<p><strong>Dywergencja (rozbieżność)</strong> = wykształcenie różnych cech u <strong>spokrewnionych</strong> organizmów żyjących w różnych środowiskach (radiacja adaptacyjna).</p>\n<ul><li>Przykład: zięby Darwina na Galapagos (jeden przodek, różne dzioby do różnych pokarmów)</li></ul>\n<h4>Sposób 2 - Argument z różnorodności rodzin</h4>\n<p>Kluczowa informacja z tekstu: <strong>„ponad 30 RÓŻNYCH rodzin botanicznych”</strong>. To oznacza, że gatunki poduszkowe NIE pochodzą od wspólnego przodka - należą do różnych, NIEspokrewnionych grup. Wykształcenie podobnej cechy musiało więc zachodzić <strong>niezależnie</strong> kilkudziesiąt razy → <strong>konwergencja</strong>.</p>\n<p>Gdyby to była dywergencja, wszystkie rośliny poduszkowe byłyby z jednej rodziny (od wspólnego przodka).</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>Zrodlo: oficjalne &quot;Zasady oceniania rozwiazan zadan&quot; CKE (egzamin maturalny z biologii, termin glowny 9 maja 2025, formy MBIP-R0).</blockquote>\n<blockquote>Zadanie 18.1. (0-1)<br>Zasady oceniania:<br>1 pkt - za rozstrzygniecie, ze wytwarzanie form poduszkowych wsrod roslin wysokogorskich jest wynikiem konwergencji, wraz z poprawnym uzasadnieniem, przedstawiajacym argument na rzecz niezaleznego wyksztalcenia tej cechy, np. wyksztalcenie cechy u innych rodzin botanicznych.<br>0 pkt - za odpowiedz niespelniajaca wymagan na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br>Rozstrzygniecie: Jest to przyklad konwergencji.<br>Przykladowe uzasadnienia:<br>- Wytwarzanie form poduszkowatych powstalo niezaleznie od siebie w roznych grupach taksonomicznych roslin.<br>- Rosliny nalezace do roznych, niespokrewnionych rodzin funkcjonuja w tym samym srodowisku i przystosowaly sie do niego w ten sam sposob.<br>- W roznych obszarach gorskich rosliny zaadaptowaly sie do podobnych, skrajnych warunkow srodowiskowych.<br>Uwaga: Nie uznaje sie odpowiedzi odnoszacych sie jedynie do definicji konwergencji. Nie uznaje sie odpowiedzi nieodnoszacych sie jednoznacznie do procesow ewolucyjnych.</blockquote>\n<h4>Wzory z karty CKE</h4>\n<p>W tym zadaniu nie korzystamy z karty wzorów - to zadanie z ewolucji (typy ewolucji). Brak konkretnego wzoru.</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Klucz wymaga uzasadnienia odnoszącego się do RODZIN BOTANICZNYCH (niespokrewnionych) lub niezależnego powstania cechy. Sama definicja konwergencji bez kontekstu = 0 pkt.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Konwergencja vs analogia - to powiązane pojęcia. Cechy konwergentne są ANALOGICZNE (podobna funkcja, różne pochodzenie) w przeciwieństwie do HOMOLOGICZNYCH (podobna struktura, wspólny przodek).</blockquote>"},{"source":"zadaniazmatur","label":"zadaniazmatur.pl","kind":"text","html":"<p>Jest to przykład konwergencji.</p>"}]}