{"id":"biologia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/18.2","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"18.2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 18.2. (0-1)\nPodaj jeden przykład czynnika abiotycznego, do którego przystosowaniem jest\nwystępowanie u lepnicy bezłodygowej poduszkowatego typu wzrostu. W odpowiedzi\nuwzględnij rodzaj czynnika oraz jego nasilenie lub poziom.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 18.2. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymaganie szczegółowe\nI. Pogłębianie wiedzy z zakresu\nróżnorodności biologicznej oraz zjawisk\ni procesów biologicznych zachodzących na\nróżnych poziomach organizacji życia.\nZdający:\n3) wykazuje związki między strukturą\na funkcją na różnych poziomach organizacji\nżycia;\n5) przedstawia […] zależności […] między\norganizmem a środowiskiem.\nXVII. Ekologia.\n1. Ekologia organizmów. Zdający:\n6) przedstawia adaptacje form\nekologicznych roślin do życia w różnych\nsiedliskach.\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne podanie jednego czynnika abiotycznego (np. odnoszącego się do\ntemperatury, zasobności w wodę lub wiatru) ORAZ określenia jego nasilenia lub\npoziomu.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nniska temperatura (powietrza, podłoża) / mróz\nsilny wiatr / wiatr halny / wicher\nniewielka dostępność wody / susza\nsilne nasłonecznienie\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do dużych opadów śniegu.","solution":"**Niska temperatura** w wysokich górach (np. **średnia roczna temperatura poniżej 5°C**, częste przymrozki). Mechanizm: zwarta poduszkowa forma: - **Zmniejsza powierzchnię** wystawioną na wymrażające powietrze. - **Zatrzymuje ciepłe powietrze** wewnątrz \"poduszki\" — temperatura wnętrza jest **kilka stopni wyższa** niż na zewnątrz. - Minimalizuje **transpirację** (mniejsza utrata wody w warunkach mrozu fizjologicznego). *(Alternatywne czynniki: silny wiatr >30 km/h, intensywne promieniowanie UV — wszystkie z konkretną wartością.)*","image":"img/biologia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-18.2.webp","solution_image":null,"topics":"ewolucja, konwergencja, adaptacje, rośliny poduszkowe, gynodioecja, lepnica bezłodygowa","page_from":29,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 18.2. (0-1)<br>Podaj jeden przykład czynnika abiotycznego, do którego przystosowaniem jest<br>występowanie u lepnicy bezłodygowej poduszkowatego typu wzrostu. W odpowiedzi<br>uwzględnij rodzaj czynnika oraz jego nasilenie lub poziom.</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 18.2. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymaganie szczegółowe<br>I. Pogłębianie wiedzy z zakresu<br>różnorodności biologicznej oraz zjawisk<br>i procesów biologicznych zachodzących na<br>różnych poziomach organizacji życia.<br>Zdający:</p>\n<ol><li>wykazuje związki między strukturą</li></ol>\n<p>a funkcją na różnych poziomach organizacji<br>życia;</p>\n<ol><li>przedstawia […] zależności […] między</li></ol>\n<p>organizmem a środowiskiem.<br>XVII. Ekologia.</p>\n<ol><li>Ekologia organizmów. Zdający:</li><li>przedstawia adaptacje form</li></ol>\n<p>ekologicznych roślin do życia w różnych<br>siedliskach.<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - za poprawne podanie jednego czynnika abiotycznego (np. odnoszącego się do<br>temperatury, zasobności w wodę lub wiatru) ORAZ określenia jego nasilenia lub<br>poziomu.<br>0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br>Przykładowe odpowiedzi<br>niska temperatura (powietrza, podłoża) / mróz<br>silny wiatr / wiatr halny / wicher<br>niewielka dostępność wody / susza<br>silne nasłonecznienie<br>Uwaga:<br>Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do dużych opadów śniegu.</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p><strong>Niska temperatura</strong> w wysokich górach (np. <strong>średnia roczna temperatura poniżej 5°C</strong>, częste przymrozki). Mechanizm: zwarta poduszkowa forma: - <strong>Zmniejsza powierzchnię</strong> wystawioną na wymrażające powietrze. - <strong>Zatrzymuje ciepłe powietrze</strong> wewnątrz &quot;poduszki&quot; — temperatura wnętrza jest <strong>kilka stopni wyższa</strong> niż na zewnątrz. - Minimalizuje <strong>transpirację</strong> (mniejsza utrata wody w warunkach mrozu fizjologicznego). <em>(Alternatywne czynniki: silny wiatr &gt;30 km/h, intensywne promieniowanie UV — wszystkie z konkretną wartością.)</em></p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Niska temperatura powietrza / mróz</strong> (lub silny wiatr / wicher / susza / silne nasłonecznienie).</p>\n<p>Przykład pełnej odpowiedzi: <em>„Niska temperatura powietrza w wysokich górach (mróz)”</em> - gęste upakowanie liści w „poduszce” zatrzymuje ciepło między liśćmi (warstwa izolująca), co chroni rośliny przed wychłodzeniem.</p>\n<h4>Sposób 1 - Czynniki abiotyczne wysokich gór</h4>\n<p><strong>Krok 1: Co to jest czynnik abiotyczny?</strong><br>Czynniki abiotyczne = warunki środowiska niezależne od organizmów żywych:</p>\n<ul><li>temperatura</li><li>wilgotność / dostępność wody</li><li>wiatr</li><li>nasłonecznienie / promieniowanie UV</li><li>skład gleby</li><li>ciśnienie atmosferyczne (mniejsze w górach)</li></ul>\n<p><strong>Krok 2: Skrajne warunki w górach.</strong></p>\n<ul><li><strong>Niska temperatura</strong> - wysokie góry to tundry alpejskie, mroźne nawet latem</li><li><strong>Silny wiatr</strong> - odsłonięte zbocza, brak osłony</li><li><strong>Susza</strong> - woda spływa w dół, mała pojemność gleby alpejskiej</li><li><strong>Silne nasłonecznienie</strong> - większy poziom UV w wyższych warstwach atmosfery</li></ul>\n<p><strong>Krok 3: Funkcja formy poduszkowej.</strong></p>\n<ul><li>Niski wzrost + gęste liście = mniej narażone na <strong>wiatr</strong> (drzewa nie rosną wysokie)</li><li>Gęste upakowanie = warstwa <strong>izolująca</strong> termicznie i przed odparowaniem wody (susza)</li><li>Niski wzrost = ucieczka od strefy zmiennej temperatury (mikroklimat tuż nad ziemią jest cieplejszy)</li></ul>\n<p>Klucz CKE akceptuje WSZYSTKIE te czynniki - jest do wyboru.</p>\n<h4>Sposób 2 - Najpopularniejszy czynnik</h4>\n<p><strong>Niska temperatura</strong> to czynnik najczęściej kojarzony z roślinami poduszkowymi. Forma poduszkowa to klasyczna adaptacja do <strong>mrozów</strong> - gęste liście tworzą „kołderkę” izolującą rośliny od chłodnego powietrza.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>Zrodlo: oficjalne &quot;Zasady oceniania rozwiazan zadan&quot; CKE (egzamin maturalny z biologii, termin glowny 9 maja 2025, formy MBIP-R0).</blockquote>\n<blockquote>Zadanie 18.2. (0-1)<br>Zasady oceniania:<br>1 pkt - za poprawne podanie jednego czynnika abiotycznego (np. odnoszacego sie do temperatury, zasobnosci w wode lub wiatru) ORAZ okreslenia jego nasilenia lub poziomu.<br>0 pkt - za odpowiedz niespelniajaca wymagan na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br>Przykladowe odpowiedzi:<br>- niska temperatura (powietrza, podloza) / mroz<br>- silny wiatr / wiatr halny / wicher<br>- niewielka dostepnosc wody / susza<br>- silne naslonecznienie<br>Uwaga: Nie uznaje sie odpowiedzi odnoszacych sie do duzych opadow sniegu.</blockquote>\n<h4>Wzory z karty CKE</h4>\n<p>W tym zadaniu nie korzystamy z karty wzorów - to zadanie z ekologii. Brak konkretnego wzoru.</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Klucz wymaga zarówno <strong>rodzaju czynnika</strong> (np. temperatura), jak i <strong>nasilenia/poziomu</strong> (np. „niska”, „silny”). Bez tej drugiej części = 0 pkt.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Czynniki ABIOTYCZNE = nieożywione (klimat, podłoże). Czynniki BIOTYCZNE = od organizmów (drapieżniki, konkurencja, symbioza). Pytanie pyta o abiotyczne - nie wymieniaj zwierząt!</blockquote>"},{"source":"zadaniazmatur","label":"zadaniazmatur.pl","kind":"text","html":"<p>np. niska temperatura ALBO silny wiatr ALBO niewielka dostępność wody ALBO silne nasłonecznienie</p>"}]}