{"id":"biologia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/19.1","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"19.1","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 19.1. (0-1)\nWyjaśnij, dlaczego podczas reintrodukcji szpaka balijskiego powinny być uwalniane\nosobniki pochodzące nie tylko z lokalnych programów hodowlanych, lecz także\nz różnych ogrodów zoologicznych. W odpowiedzi uwzględnij genetykę populacji.\n19.1.\n0-1\nMBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 19.1. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nIV. Rozumowanie i zastosowanie nabytej\nwiedzy do rozwiązywania problemów\nbiologicznych. Zdający:\n1) interpretuje informacje i wyjaśnia związki\nprzyczynowo-skutkowe między procesami\ni zjawiskami […].\nXVIII. Różnorodność biologiczna, jej\nzagrożenia i ochrona. Zdający:\n1) przedstawia typy różnorodności\nbiologicznej: genetyczną […];\n4) wyjaśnia znaczenie restytucji\ni reintrodukcji gatunków dla zachowania\nróżnorodności biologicznej […].\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne wyjaśnienie, uwzględniające zwiększenie różnorodności genetycznej\nreintrodukowanej populacji i - w konsekwencji:\nograniczenie negatywnych skutków chowu wsobnego LUB\nograniczenie negatywnych skutków dryfu genetycznego, LUB\nzwiększenie możliwości adaptacyjnych do warunków środowiska, LUB\nzwiększenie szans na przeżycie populacji.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nTakie postępowanie zapewnia większą różnorodność genetyczną populacji i zmniejsza\nryzyko wystąpienia negatywnych skutków chowu wsobnego.\nDzięki ptakom pochodzącym z ogrodów zoologicznych odtwarzana lokalna populacja\nzyskuje nowe linie genetyczne, dzięki czemu maleje ryzyko ujawnienia się\nniekorzystnych recesywnych mutacji.\nWiększa pula genowa pozwoli uniknąć skutków dryfu genetycznego.\nNowe linie filogenetyczne, mające inne geny, zmniejszą ryzyko utrwalenia się w populacji\nniekorzystnych mutacji genetycznych.\nDzięki temu jest zapewniona większa różnorodność genetyczna reintrodukowanej\npopulacji, co zwiększa szanse na jej adaptację do środowiska.\nWiększa różnorodność genetyczna reintrodukowanej populacji zwiększa liczbę alleli\ngenów, z których może czerpać dobór naturalny.\nW populacjach o większej różnorodności genetycznej jest niższa śmiertelność osobnicza.\nDzięki temu reintrodukowana populacja będzie miała większą pulę genową, co się\nprzełoży na jej większe szanse przeżycia w wyniku większej odporności na infekcje.","solution":"Reintrodukcja powinna używać **różnych źródeł hodowlanych**, aby zapewnić **wysoką różnorodność genetyczną** uwolnionej populacji. **Mechanizm**: - Każdy ogród zoologiczny prowadzi swoją linię hodowlaną z **ograniczonej** puli założycieli (founder effect) → po pokoleniach pojawia się **chów wsobny** (inbreeding) i **utrata alleli**. - Uwalniając osobniki **tylko z jednego źródła** wprowadzilibyśmy do natury populację z **wąskim gardłem genetycznym** (genetic bottleneck) → niska zmienność. - **Niska zmienność** = niska zdolność adaptacji do zmian środowiska + **depresja inbredowa** (obniżona płodność, przeżywalność, odporność). Dostarczenie osobników z **różnych** programów: - **Zwiększa pulę genową** (więcej alleli). - **Redukuje pokrewieństwo** par lęgowych w nowej populacji. - **Zwiększa fitness** potomstwa (heterosis / vigor hybrydowy). - **Zachowuje potencjał ewolucyjny** (zdolność reagowania na zmiany).","image":"img/biologia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-19.1.webp","solution_image":null,"topics":"ochrona przyrody, reintrodukcja, różnorodność genetyczna, CITES, szpak balijski, endemity","page_from":30,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 19.1. (0-1)
Wyjaśnij, dlaczego podczas reintrodukcji szpaka balijskiego powinny być uwalniane
osobniki pochodzące nie tylko z lokalnych programów hodowlanych, lecz także
z różnych ogrodów zoologicznych. W odpowiedzi uwzględnij genetykę populacji.
19.1.
0-1
MBIP-R0_100

","answer_text_html":"

Zadanie 19.1. (0-1)
Wymaganie ogólne
Wymagania szczegółowe
IV. Rozumowanie i zastosowanie nabytej
wiedzy do rozwiązywania problemów
biologicznych. Zdający:

\n
  1. interpretuje informacje i wyjaśnia związki
\n

przyczynowo-skutkowe między procesami
i zjawiskami […].
XVIII. Różnorodność biologiczna, jej
zagrożenia i ochrona. Zdający:

\n
  1. przedstawia typy różnorodności
\n

biologicznej: genetyczną […];

\n
  1. wyjaśnia znaczenie restytucji
\n

i reintrodukcji gatunków dla zachowania
różnorodności biologicznej […].
Zasady oceniania
1 pkt - za poprawne wyjaśnienie, uwzględniające zwiększenie różnorodności genetycznej
reintrodukowanej populacji i - w konsekwencji:
ograniczenie negatywnych skutków chowu wsobnego LUB
ograniczenie negatywnych skutków dryfu genetycznego, LUB
zwiększenie możliwości adaptacyjnych do warunków środowiska, LUB
zwiększenie szans na przeżycie populacji.
0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
Takie postępowanie zapewnia większą różnorodność genetyczną populacji i zmniejsza
ryzyko wystąpienia negatywnych skutków chowu wsobnego.
Dzięki ptakom pochodzącym z ogrodów zoologicznych odtwarzana lokalna populacja
zyskuje nowe linie genetyczne, dzięki czemu maleje ryzyko ujawnienia się
niekorzystnych recesywnych mutacji.
Większa pula genowa pozwoli uniknąć skutków dryfu genetycznego.
Nowe linie filogenetyczne, mające inne geny, zmniejszą ryzyko utrwalenia się w populacji
niekorzystnych mutacji genetycznych.
Dzięki temu jest zapewniona większa różnorodność genetyczna reintrodukowanej
populacji, co zwiększa szanse na jej adaptację do środowiska.
Większa różnorodność genetyczna reintrodukowanej populacji zwiększa liczbę alleli
genów, z których może czerpać dobór naturalny.
W populacjach o większej różnorodności genetycznej jest niższa śmiertelność osobnicza.
Dzięki temu reintrodukowana populacja będzie miała większą pulę genową, co się
przełoży na jej większe szanse przeżycia w wyniku większej odporności na infekcje.

","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"

Reintrodukcja powinna używać różnych źródeł hodowlanych, aby zapewnić wysoką różnorodność genetyczną uwolnionej populacji. Mechanizm: - Każdy ogród zoologiczny prowadzi swoją linię hodowlaną z ograniczonej puli założycieli (founder effect) → po pokoleniach pojawia się chów wsobny (inbreeding) i utrata alleli. - Uwalniając osobniki tylko z jednego źródła wprowadzilibyśmy do natury populację z wąskim gardłem genetycznym (genetic bottleneck) → niska zmienność. - Niska zmienność = niska zdolność adaptacji do zmian środowiska + depresja inbredowa (obniżona płodność, przeżywalność, odporność). Dostarczenie osobników z różnych programów: - Zwiększa pulę genową (więcej alleli). - Redukuje pokrewieństwo par lęgowych w nowej populacji. - Zwiększa fitness potomstwa (heterosis / vigor hybrydowy). - Zachowuje potencjał ewolucyjny (zdolność reagowania na zmiany).

"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Mieszanie osobników z różnych ośrodków hodowlanych zwiększa RÓŻNORODNOŚĆ GENETYCZNĄ reintrodukowanej populacji. To z kolei ogranicza negatywne skutki chowu wsobnego, dryfu genetycznego i zwiększa pulę alleli - co przekłada się na większe szanse adaptacji do środowiska, większą odporność na choroby oraz większą szansę przeżycia populacji w długim okresie.

\n

Sposób 1 - Genetyka małych populacji

\n

Krok 1: Problem małej populacji.
Gdy populacja jest mała (jak 15 osobników w 1990), pula genetyczna jest ograniczona. Z tego wynikają zagrożenia:

\n\n

Krok 2: Rozwiązanie - mieszanie z różnych ośrodków.
Każdy ogród zoologiczny ma własne linie genetyczne (z różnych historycznych populacji założycielskich). Mieszanie tych linii:

\n\n

Krok 3: Skutek dla reintrodukcji.
Genetycznie zróżnicowana populacja:

\n\n

Sposób 2 - Fundamentalna zasada konserwacji

\n

Zasada „genetic rescue” - ratowanie populacji przez sprowadzanie nowych osobników (lub gamet) z innych populacji. Klasycznie stosowana u zagrożonych gatunków (np. pumy z Florydy, niedźwiedzie polarne).

\n

Reintrodukcja BEZ mieszania genetycznego = restytucja małej, zdegenerowanej populacji → szybkie wymarcie. Z mieszaniem = restytucja zróżnicowanej, zdrowej populacji → szanse na długoterminowe przetrwanie.

\n

Schemat oceniania CKE

\n
Zrodlo: oficjalne "Zasady oceniania rozwiazan zadan" CKE (egzamin maturalny z biologii, termin glowny 9 maja 2025, formy MBIP-R0).
\n
Zadanie 19.1. (0-1)
Zasady oceniania:
1 pkt - za poprawne wyjasnienie, uwzgledniajace zwiekszenie roznorodnosci genetycznej reintrodukowanej populacji i - w konsekwencji: ograniczenie negatywnych skutkow chowu wsobnego LUB ograniczenie negatywnych skutkow dryfu genetycznego, LUB zwiekszenie mozliwosci adaptacyjnych do warunkow srodowiska, LUB zwiekszenie szans na przezycie populacji.
0 pkt - za odpowiedz niespelniajaca wymagan na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykladowe odpowiedzi:
- Takie postepowanie zapewnia wieksza roznorodnosc genetyczna populacji i zmniejsza ryzyko wystapienia negatywnych skutkow chowu wsobnego.
- Wieksza pula genowa pozwoli uniknac skutkow dryfu genetycznego.
- Dzieki temu jest zapewniona wieksza roznorodnosc genetyczna reintrodukowanej populacji, co zwieksza szanse na jej adaptacje do srodowiska.
- Wieksza roznorodnosc genetyczna reintrodukowanej populacji zwieksza liczbe alleli genow, z ktorych moze czerpac dobor naturalny.
\n

Wzory z karty CKE

\n

Karta wzorów BIO str. 4 - Hardy-Weinberg: \\(p+q=1\\), \\((p+q)^2=p^2+2pq+q^2=1\\). Pośrednio związane: w małych populacjach prawo H-W jest zaburzone (dryf genetyczny zmienia częstości alleli). Mieszanie populacji przywraca równowagę H-W i zwiększa heterozygotyczność (2pq).

\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: Klucz wymaga DWÓCH elementów: (1) zwiększenie różnorodności genetycznej + (2) skutek (chów wsobny, adaptacja, dryf, przeżycie). Sama pierwsza część bez konsekwencji = 0 pkt.
\n
⚠️ Uwaga: Najczęstszy błąd - odpowiedź ogólna „więcej osobników = lepiej”. Tu chodzi o RÓŻNORODNOŚĆ GENETYCZNĄ, nie tylko liczbę.
\n
⚠️ Uwaga: „Genetic rescue” to standardowa praktyka konserwacji - przykład: przywożono pumy z Teksasu na Florydę, by ratować lokalną populację z mocnym chowem wsobnym.
"}]}