{"id":"biologia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/19.2","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"19.2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 19.2. (0-1)\nPrzedstaw znaczenie wpisania szpaka balijskiego do załącznika I konwencji\nwaszyngtońskiej (CITES) dla skutecznej ochrony tego gatunku.\n19.2.\n0-1\nMBIP-R0_100\nBRUDNOPIS (nie podlega ocenie)\nBIOLOGIA\nPoziom rozszerzony\nFormuła 2023\nBIOLOGIA\nPoziom rozszerzony\nFormuła 2023\nBIOLOGIA\nPoziom rozszerzony\nFormuła 2023","answer":null,"answer_text":"Zadanie 19.2. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymaganie szczegółowe\nVI. Rozwijanie postawy szacunku wobec\nprzyrody i środowiska. Zdający:\n1) rozumie zasadność ochrony przyrody;\n3) odpowiedzialnie i świadomie korzysta\nz dóbr przyrody.\nXVIII. Różnorodność biologiczna, jej\nzagrożenia i ochrona. Zdający:\n6) uzasadnia konieczność współpracy\nmiędzynarodowej (CITES […]) dla ochrony\nróżnorodności biologicznej.\nZasady oceniania\n1 pkt - za przedstawienie znaczenia ochrony na mocy konwencji CITES, odnoszące się do\ntreści przepisów CITES, np. do zakazu handlu (międzynarodowego) okazami szpaka\nbalijskiego lub do regulacji przewozu okazów szpaka balijskiego.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nDzięki ujęciu szpaka balijskiego w załączniku konwencji waszyngtońskiej\nmiędzynarodowy handel okazami ptaków tego gatunku jest zabroniony.\nCITES reguluje handel osobnikami gatunków zagrożonych wyginięciem, dzięki czemu\nwywożenie z Indonezji osobników szpaka balijskiego jest nielegalne.\nPrzepisy CITES regulują handel osobnikami szpaka balijskiego, dzięki czemu nie jest\nmożliwy legalny obrót międzynarodowy osobnikami tego gatunku.\nKłusownicy mają utrudniony eksport szpaków złapanych na Bali, bo celnicy mają ten\ngatunek na liście gatunków objętych zakazem obrotu międzynarodowego.\nZe względu na zakaz handlu tymi ptakami kłusownicy mają problem ze sprzedażą\npozyskanych okazów.\nPrzepisy CITES regulują przewóz okazów szpaka balijskiego przez granice państwowe.\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do zakazu kłusownictwa przez przepisy CITES.","solution":"Wpis do **załącznika I CITES** = **najwyższy stopień ochrony** w skali międzynarodowej: - **Zakaz** międzynarodowego **handlu komercyjnego** gatunkiem (żywe ptaki, jaja, pióra, części). - Handel **dozwolony tylko** w wyjątkach (badania naukowe, programy hodowli ex situ) — i to **wyłącznie** z permitami eksportu/importu od organów CITES. - **184 państwa** sygnatariusze konwencji → globalna kontrola. **Skutki dla ochrony szpaka**: - **Zniechęca kłusowników** — nielegalny obrót zagrożony **konfiskatą + karą** (więzienie, grzywny). - **Niszczy popyt** międzynarodowy — kupowanie ptaków przemyconych grozi sankcjami. - **Wymusza certyfikację** osobników z legalnej hodowli — handel kontrolowany. - **Pozwala konfiskować** ptaki przemycane przez granice. - **Mobilizuje rządy** do ochrony habitatu (zobowiązania wynikające z konwencji). → Szpak balijski jest **mniej atrakcyjny** dla nielegalnego rynku (ryzyko prawne wysokie), co **redukuje presję** kłusowniczą — głównej przyczyny wymierania.","image":"img/biologia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-19.2.webp","solution_image":null,"topics":"ochrona przyrody, reintrodukcja, różnorodność genetyczna, CITES, szpak balijski, endemity","page_from":31,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 19.2. (0-1)<br>Przedstaw znaczenie wpisania szpaka balijskiego do załącznika I konwencji<br>waszyngtońskiej (CITES) dla skutecznej ochrony tego gatunku.<br>19.2.<br>0-1<br>MBIP-R0_100<br>BRUDNOPIS (nie podlega ocenie)<br>BIOLOGIA<br>Poziom rozszerzony<br>Formuła 2023<br>BIOLOGIA<br>Poziom rozszerzony<br>Formuła 2023<br>BIOLOGIA<br>Poziom rozszerzony<br>Formuła 2023</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 19.2. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymaganie szczegółowe<br>VI. Rozwijanie postawy szacunku wobec<br>przyrody i środowiska. Zdający:</p>\n<ol><li>rozumie zasadność ochrony przyrody;</li><li>odpowiedzialnie i świadomie korzysta</li></ol>\n<p>z dóbr przyrody.<br>XVIII. Różnorodność biologiczna, jej<br>zagrożenia i ochrona. Zdający:</p>\n<ol><li>uzasadnia konieczność współpracy</li></ol>\n<p>międzynarodowej (CITES […]) dla ochrony<br>różnorodności biologicznej.<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - za przedstawienie znaczenia ochrony na mocy konwencji CITES, odnoszące się do<br>treści przepisów CITES, np. do zakazu handlu (międzynarodowego) okazami szpaka<br>balijskiego lub do regulacji przewozu okazów szpaka balijskiego.<br>0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br>Przykładowe odpowiedzi<br>Dzięki ujęciu szpaka balijskiego w załączniku konwencji waszyngtońskiej<br>międzynarodowy handel okazami ptaków tego gatunku jest zabroniony.<br>CITES reguluje handel osobnikami gatunków zagrożonych wyginięciem, dzięki czemu<br>wywożenie z Indonezji osobników szpaka balijskiego jest nielegalne.<br>Przepisy CITES regulują handel osobnikami szpaka balijskiego, dzięki czemu nie jest<br>możliwy legalny obrót międzynarodowy osobnikami tego gatunku.<br>Kłusownicy mają utrudniony eksport szpaków złapanych na Bali, bo celnicy mają ten<br>gatunek na liście gatunków objętych zakazem obrotu międzynarodowego.<br>Ze względu na zakaz handlu tymi ptakami kłusownicy mają problem ze sprzedażą<br>pozyskanych okazów.<br>Przepisy CITES regulują przewóz okazów szpaka balijskiego przez granice państwowe.<br>Uwaga:<br>Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do zakazu kłusownictwa przez przepisy CITES.</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Wpis do <strong>załącznika I CITES</strong> = <strong>najwyższy stopień ochrony</strong> w skali międzynarodowej: - <strong>Zakaz</strong> międzynarodowego <strong>handlu komercyjnego</strong> gatunkiem (żywe ptaki, jaja, pióra, części). - Handel <strong>dozwolony tylko</strong> w wyjątkach (badania naukowe, programy hodowli ex situ) — i to <strong>wyłącznie</strong> z permitami eksportu/importu od organów CITES. - <strong>184 państwa</strong> sygnatariusze konwencji → globalna kontrola. <strong>Skutki dla ochrony szpaka</strong>: - <strong>Zniechęca kłusowników</strong> — nielegalny obrót zagrożony <strong>konfiskatą + karą</strong> (więzienie, grzywny). - <strong>Niszczy popyt</strong> międzynarodowy — kupowanie ptaków przemyconych grozi sankcjami. - <strong>Wymusza certyfikację</strong> osobników z legalnej hodowli — handel kontrolowany. - <strong>Pozwala konfiskować</strong> ptaki przemycane przez granice. - <strong>Mobilizuje rządy</strong> do ochrony habitatu (zobowiązania wynikające z konwencji). → Szpak balijski jest <strong>mniej atrakcyjny</strong> dla nielegalnego rynku (ryzyko prawne wysokie), co <strong>redukuje presję</strong> kłusowniczą — głównej przyczyny wymierania.</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Wpisanie do załącznika I CITES oznacza ZAKAZ MIĘDZYNARODOWEGO HANDLU okazami szpaka balijskiego (zarówno żywymi ptakami, jak i częściami ciała czy produktami). Dzięki temu kłusownicy mają utrudniony eksport ptaków poza Bali (Indonezję), a ich nielegalna sprzedaż na rynkach międzynarodowych jest zabroniona. Ogranicza to popyt na ten gatunek w handlu i zmniejsza presję kłusowniczą na dziką populację.</strong></p>\n<h4>Sposób 1 - CITES jako mechanizm ochrony</h4>\n<p><strong>Krok 1: Co to jest CITES?</strong><br>CITES (Convention on International Trade in Endangered Species) = międzynarodowa konwencja regulująca handel zagrożonymi gatunkami. Podpisana w Waszyngtonie 1973, ratyfikowana przez ponad 180 państw.</p>\n<p><strong>Krok 2: Załączniki CITES.</strong></p>\n<ul><li><strong>Załącznik I</strong> = gatunki zagrożone wyginięciem; <strong>handel międzynarodowy ZAKAZANY</strong> (z bardzo ograniczonymi wyjątkami)</li><li><strong>Załącznik II</strong> = gatunki narażone, handel kontrolowany przez licencje</li><li><strong>Załącznik III</strong> = gatunki chronione lokalnie w niektórych krajach</li></ul>\n<p><strong>Krok 3: Skutki dla szpaka balijskiego.</strong><br>Tekst zadania mówi, że kłusownictwo (dla rynku ptaków śpiewających) jest jedną z głównych przyczyn wymierania. Wpisanie do załącznika I:</p>\n<ul><li><strong>Uniemożliwia legalny eksport</strong> szpaków z Indonezji do innych krajów</li><li><strong>Wymusza kontrole celne</strong> na granicach</li><li><strong>Karze handlarzy międzynarodowych</strong> za przemyt</li><li><strong>Zmniejsza opłacalność</strong> kłusownictwa (mniejszy rynek zbytu)</li></ul>\n<p>→ Mniejsza presja kłusownicza → większe szanse na przeżycie dziwego populacja.</p>\n<h4>Sposób 2 - Mechanizm ekonomiczno-prawny</h4>\n<p>Kłusownictwo działa według logiki popytu i podaży. Gdy popyt jest wysoki (rynek ptaków śpiewających), opłaca się ryzykować polowanie. CITES zmniejsza popyt poprzez:</p>\n<ul><li>Zakaz legalnego handlu → zmniejszenie liczby kupujących</li><li>Sankcje karne → zniechęcenie handlarzy</li></ul>\n<p>Gatunki w załączniku I są też silniej chronione na poziomie krajowym (zwykle wymagają stricter laws, jak np. Endangered Species Act w USA).</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>Zrodlo: oficjalne &quot;Zasady oceniania rozwiazan zadan&quot; CKE (egzamin maturalny z biologii, termin glowny 9 maja 2025, formy MBIP-R0).</blockquote>\n<blockquote>Zadanie 19.2. (0-1)<br>Zasady oceniania:<br>1 pkt - za przedstawienie znaczenia ochrony na mocy konwencji CITES, odnoszace sie do tresci przepisow CITES, np. do zakazu handlu (miedzynarodowego) okazami szpaka balijskiego lub do regulacji przewozu okazow szpaka balijskiego.<br>0 pkt - za odpowiedz niespelniajaca wymagan na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br>Przykladowe odpowiedzi:<br>- Dzieki ujeciu szpaka balijskiego w zaleczniku konwencji waszyngtonskiej miedzynarodowy handel okazami ptakow tego gatunku jest zabroniony.<br>- CITES reguluje handel osobnikami gatunkow zagrozonych wyginieciem, dzieki czemu wywozenie z Indonezji osobnikow szpaka balijskiego jest nielegalne.<br>- Przepisy CITES reguluja przewoz okazow szpaka balijskiego przez granice panstwowe.<br>Uwaga: Nie uznaje sie odpowiedzi odnoszacych sie do zakazu klusownictwa przez przepisy CITES.</blockquote>\n<h4>Wzory z karty CKE</h4>\n<p>W tym zadaniu nie korzystamy z karty wzorów - to zadanie z ochrony przyrody (prawo międzynarodowe). Brak konkretnego wzoru.</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> PUŁAPKA klucza - uczeń pisze „CITES zabrania kłusownictwa”. To NIEPOPRAWNE - CITES zabrania tylko HANDLU MIĘDZYNARODOWEGO. Kłusownictwo (samo łapanie) jest ścigane przez prawo krajowe.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Załącznik I CITES = najsilniejsza ochrona (np. tygrys, panda, słoń afrykański, szpak balijski). Załącznik II = mniej rygorystyczne (np. niektóre koralowce, papugi).</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> CITES jest podpisana przez 180+ krajów - globalny mechanizm. Skuteczność zależy od egzekucji w poszczególnych państwach (np. Chiny, Wietnam - kraje docelowe wielu nielegalnych transferów).</blockquote>"}]}