{"id":"biologia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/3.1","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"3.1","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 3.1. (0-1)\nPodaj nazwę odczynnika, który na granatowo wybarwia ziarna skrobi, np. w czapeczce\nkorzeniowej.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 3.1. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymaganie szczegółowe\nII. Rozwijanie myślenia naukowego;\ndoskonalenie umiejętności planowania\ni przeprowadzania obserwacji\ni doświadczeń oraz wnioskowania w oparciu\no wyniki badań. Zdający:\n2) określa warunki doświadczenia […];\n6) przygotowuje preparaty świeże oraz\nprzeprowadza celowe obserwacje\nmikroskopowe i makroskopowe.\nI. Chemizm życia.\n2. Składniki organiczne. Zdający:\n1) […] planuje oraz przeprowadza\ndoświadczenie wykazujące obecność skrobi\nw materiale biologicznym.\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne podanie nazwy odczynnika zawierającego wolny jod cząsteczkowy\nw połączeniu z anionami jodkowymi.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\npłyn Lugola\nroztwór jodu w jodku potasu / I2 w KI\nUwaga:\nDopuszcza się odpowiedzi „jodyna” oraz „alkoholowy roztwór jodu”.","solution":"**Płyn Lugola** (lub: **jodyna** — roztwór jodu w jodku potasu; lub **roztwór jodu w KI**). Mechanizm: jod wnika w spirale amylozy (składnik skrobi), tworząc kompleks o **granatowo-fioletowej barwie**. To **klasyczna reakcja jodowa** na skrobię (CKE — eksperyment szkolny).","image":"img/biologia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-3.1.webp","solution_image":null,"topics":"fizjologia roślin, geotropizm, czapeczka korzeniowa, amyloplasty","page_from":5,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 3.1. (0-1)
Podaj nazwę odczynnika, który na granatowo wybarwia ziarna skrobi, np. w czapeczce
korzeniowej.

","answer_text_html":"

Zadanie 3.1. (0-1)
Wymagania ogólne
Wymaganie szczegółowe
II. Rozwijanie myślenia naukowego;
doskonalenie umiejętności planowania
i przeprowadzania obserwacji
i doświadczeń oraz wnioskowania w oparciu
o wyniki badań. Zdający:

\n
  1. określa warunki doświadczenia […];
  2. przygotowuje preparaty świeże oraz
\n

przeprowadza celowe obserwacje
mikroskopowe i makroskopowe.
I. Chemizm życia.

\n
  1. Składniki organiczne. Zdający:
  2. […] planuje oraz przeprowadza
\n

doświadczenie wykazujące obecność skrobi
w materiale biologicznym.
Zasady oceniania
1 pkt - za poprawne podanie nazwy odczynnika zawierającego wolny jod cząsteczkowy
w połączeniu z anionami jodkowymi.
0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
płyn Lugola
roztwór jodu w jodku potasu / I2 w KI
Uwaga:
Dopuszcza się odpowiedzi „jodyna” oraz „alkoholowy roztwór jodu”.

","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"

Płyn Lugola (lub: jodyna — roztwór jodu w jodku potasu; lub roztwór jodu w KI). Mechanizm: jod wnika w spirale amylozy (składnik skrobi), tworząc kompleks o granatowo-fioletowej barwie. To klasyczna reakcja jodowa na skrobię (CKE — eksperyment szkolny).

"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Płyn Lugola (roztwór jodu w jodku potasu, \\(\\ce{I2}\\) w \\(\\ce{KI}\\)).

\n

Alternatywne nazwy akceptowane:

\n\n

Sposób 1 - Mechanizm reakcji jod-skrobia

\n

Krok 1: Co to jest płyn Lugola?
Mieszanina:

\n\n

Jodek potasu pełni rolę rozpuszczalnika dla jodu cząsteczkowego (jod sam słabo rozpuszczalny w wodzie, ale w obecności KI tworzy rozpuszczalny kompleks \\(\\ce{KI3}\\)).

\n

Krok 2: Mechanizm wybarwienia.
Skrobia = polisacharyd zbudowany z amylozy (~20-30%) i amylopektyny (~70-80%). Amyloza ma helikalną strukturę spiralną.

\n

Cząsteczki jodu \\(\\ce{I3-}\\) wnikają do wnętrza helisy amylozy i tworzą charakterystyczny kompleks adsorpcyjny o granatowo-fioletowym zabarwieniu (długość fali absorpcji ~620 nm).

\n

Krok 3: Zastosowanie.
Wykrywanie skrobi w materiale biologicznym (czapeczka korzeniowa, bulwy, ziarna zbóż, liście fotosyntetyzujące jako kontrola).

\n

Sposób 2 - Eliminacja innych odczynników

\n

Klasyczne odczynniki w biochemii roślinnej:

\n\n

→ Tylko płyn Lugola daje granatowe wybarwienie skrobi.

\n

Schemat oceniania CKE

\n
Zrodlo: oficjalne "Zasady oceniania rozwiazan zadan" CKE (egzamin maturalny z biologii, termin glowny 9 maja 2025, formy MBIP-R0).
\n
Zadanie 3.1. (0-1)
Zasady oceniania:
1 pkt - za poprawne podanie nazwy odczynnika zawierajacego wolny jod czasteczkowy w polaczeniu z anionami jodkowymi.
0 pkt - za odpowiedz niespelniajaca wymagan na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykladowe odpowiedzi:
- plyn Lugola
- roztwor jodu w jodku potasu / I2 w KI
Uwaga: Dopuszcza sie odpowiedzi "jodyna" oraz "alkoholowy roztwor jodu".
\n

Wzory z karty CKE

\n

Karta wzorów BIO nie zawiera tej informacji bezpośrednio - to wiedza z chemii organicznej i biochemii (próby identyfikacyjne polisacharydów).

\n

Pośrednio przydatne: karta wzorów str. 4 zawiera kwasy organiczne (mlekowy, pirogronowy, jabłkowy, cytrynowy) - związki blisko powiązane z metabolizmem skrobi (skrobia → glukoza → glikoliza → pirogronian).

\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: Najczęstszy błąd - uczeń podaje „jod” bez sprecyzowania formy. Sam jod cząsteczkowy \\(\\ce{I2}\\) słabo rozpuszczalny w wodzie - w czystej wodzie nie wybarwi efektywnie skrobi. Trzeba ROZTWÓR jodu w KI (płyn Lugola).
\n
⚠️ Uwaga: Płyn Lugola wybarwia skrobię na granatowo-fioletowo (nie zielono, nie żółto, nie czerwono). To kolor charakterystyczny - pamiętaj na maturze.
\n
⚠️ Uwaga: Płyn Lugola NIE wybarwia samej amylopektyny (ze względu na rozgałęzienia). Wybarwia głównie amylozę (helikalna). Skrobia roślinna ma amyloazę + amylopektyna → mieszany efekt, ale nadal granatowy.
\n
⚠️ Uwaga: Odczynnik Bernarda (mieszanina jodu i jodku z dodatkiem alkoholu) też wybarwi skrobię, ale w klasycznym kontekście maturalnym → odpowiedź to płyn Lugola.
"},{"source":"zadaniazmatur","label":"zadaniazmatur.pl","kind":"text","html":"

płyn Lugola ALBO roztwór jodu w jodku potasu / $\\ce{I2}$ w KI

"}]}