{"id":"biologia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/4.1","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"4.1","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 4.1. (0-1)\nSformułuj problem badawczy przedstawionego doświadczenia.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 4.1. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nII. Rozwijanie myślenia naukowego;\ndoskonalenie umiejętności planowania\ni przeprowadzania obserwacji\ni doświadczeń oraz wnioskowania w oparciu\no wyniki badań. Zdający:\n1) określa problem badawczy […].\nIII. Energia i metabolizm.\n3. Enzymy. Zdający:\n5) wyjaśnia wpływ czynników\nfizykochemicznych (temperatury […]) na\nprzebieg katalizy enzymatycznej; planuje\ni przeprowadza doświadczenie badające\nwpływ różnych czynników na aktywność\nenzymów ([…] proteinaza).\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne sformułowanie problemu badawczego, uwzględniającego wpływ\ntemperatury na właściwości aktynidazy.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nPrzykładowe odpowiedzi\nWpływ temperatury na właściwości aktynidazy.\nWpływ temperatury na aktywność katalityczną proteinazy z owocu kiwi.\nCzy temperatura wpływa na szybkość reakcji katalizowanej przez proteazę obecną\nw owocach kiwi?\nUwaga:\nDopuszcza się odpowiedzi odnoszące się do wpływu aktynidazy na włókna kolagenowe\nw zależności od temperatury, np.: „Jak działa aktynidaza na żel kolagenowy w różnych\ntemperaturach”.\nDopuszcza się odpowiedzi odnoszące się do wpływu dwóch czynników: obecności\naktynidazy i temperatury, na włókna kolagenowe, np. „Jak temperatura i obecność\naktynidazy wpływają na włókna kolagenowe obecne w galaretce”.","solution":"**Czy aktywność aktinidazy (proteazy z kiwi) zależy od temperatury?** (lub: Jak temperatura wpływa na aktywność aktinidazy?). Doświadczenie porównuje dwie temperatury (5°C i 20°C) — zmienną zależną jest stan galaretki, zmienną niezależną temperatura.","image":"img/biologia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-4.1.webp","solution_image":null,"topics":"doświadczenie, aktinidaza kiwi, proteaza, kolagen, kontrola","page_from":7,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 4.1. (0-1)
Sformułuj problem badawczy przedstawionego doświadczenia.

","answer_text_html":"

Zadanie 4.1. (0-1)
Wymaganie ogólne
Wymaganie szczegółowe
II. Rozwijanie myślenia naukowego;
doskonalenie umiejętności planowania
i przeprowadzania obserwacji
i doświadczeń oraz wnioskowania w oparciu
o wyniki badań. Zdający:

\n
  1. określa problem badawczy […].
\n

III. Energia i metabolizm.

\n
  1. Enzymy. Zdający:
  2. wyjaśnia wpływ czynników
\n

fizykochemicznych (temperatury […]) na
przebieg katalizy enzymatycznej; planuje
i przeprowadza doświadczenie badające
wpływ różnych czynników na aktywność
enzymów ([…] proteinaza).
Zasady oceniania
1 pkt - za poprawne sformułowanie problemu badawczego, uwzględniającego wpływ
temperatury na właściwości aktynidazy.
0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Zasady oceniania rozwiązań zadań
Przykładowe odpowiedzi
Wpływ temperatury na właściwości aktynidazy.
Wpływ temperatury na aktywność katalityczną proteinazy z owocu kiwi.
Czy temperatura wpływa na szybkość reakcji katalizowanej przez proteazę obecną
w owocach kiwi?
Uwaga:
Dopuszcza się odpowiedzi odnoszące się do wpływu aktynidazy na włókna kolagenowe
w zależności od temperatury, np.: „Jak działa aktynidaza na żel kolagenowy w różnych
temperaturach”.
Dopuszcza się odpowiedzi odnoszące się do wpływu dwóch czynników: obecności
aktynidazy i temperatury, na włókna kolagenowe, np. „Jak temperatura i obecność
aktynidazy wpływają na włókna kolagenowe obecne w galaretce”.

","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"

Czy aktywność aktinidazy (proteazy z kiwi) zależy od temperatury? (lub: Jak temperatura wpływa na aktywność aktinidazy?). Doświadczenie porównuje dwie temperatury (5°C i 20°C) — zmienną zależną jest stan galaretki, zmienną niezależną temperatura.

"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Czy temperatura wpływa na właściwości (aktywność katalityczną) aktynidazy z owocu kiwi?

\n

Alternatywne sformułowania akceptowane:

\n\n

Sposób 1 - Identyfikacja zmiennych w doświadczeniu

\n

Krok 1: Co manipulowali uczniowie? (Zmienna niezależna)
Porównaj zestawy 1. i 2.: oba zawierają kiwi, RÓŻNI je tylko temperatura (20°C vs 5°C).
→ Zmienna niezależna: temperatura.

\n

Krok 2: Co mierzyli? (Zmienna zależna)
Obserwowali stan galaretki - czyli efekt działania aktynidazy (proteinazy z kiwi) na włókna kolagenu.
→ Zmienna zależna: aktywność aktynidazy (mierzona przez stopień upłynnienia galaretki).

\n

Krok 3: Schemat problemu badawczego.
Uniwersalny szablon: „Czy [zmienna niezależna] wpływa na [zmienna zależna]?” lub „Jak [zmienna niezależna] wpływa na [zmienna zależna]?”

\n

→ „Czy temperatura wpływa na aktywność aktynidazy?” ✓

\n

Sposób 2 - Dwie zmienne - uznawany wariant

\n

W doświadczeniu są właściwie dwie zmienne (temperatura + obecność kiwi). Klucz CKE dopuszcza obie warianty problemu badawczego:

\n\n

Oba akceptowane przez klucz.

\n

Schemat oceniania CKE

\n
Zrodlo: oficjalne "Zasady oceniania rozwiazan zadan" CKE (egzamin maturalny z biologii, termin glowny 9 maja 2025, formy MBIP-R0).
\n
Zadanie 4.1. (0-1)
Zasady oceniania:
1 pkt - za poprawne sformulowanie problemu badawczego, uwzgledniajacego wplyw temperatury na wlasciwosci aktynidazy.
0 pkt - za odpowiedz niespelniajaca wymagan na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykladowe odpowiedzi:
- Wplyw temperatury na wlasciwosci aktynidazy.
- Wplyw temperatury na aktywnosc katalityczna proteinazy z owocu kiwi.
- Czy temperatura wplywa na szybkosc reakcji katalizowanej przez proteaze obecna w owocach kiwi?
Uwaga: Dopuszcza sie odpowiedzi odnoszace sie do wplywu aktynidazy na wlokna kolagenowe w zaleznosci od temperatury, np.: "Jak dziala aktynidaza na zel kolagenowy w roznych temperaturach". Dopuszcza sie odpowiedzi odnoszace sie do wplywu dwoch czynnikow: obecnosci aktynidazy i temperatury, na wlokna kolagenowe, np. "Jak temperatura i obecnosc aktynidazy wplywaja na wlokna kolagenowe obecne w galaretce".
\n

Wzory z karty CKE

\n

W tym zadaniu nie korzystamy z karty wzorów - to zadanie metodologiczne (formułowanie problemu badawczego). Karta wzorów BIO nie zawiera szablonu problemu badawczego (to umiejętność z podstawy programowej).

\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: Najczęstszy błąd - uczeń pisze HIPOTEZĘ („W wyższej temperaturze aktynidaza działa silniej”) zamiast PROBLEM BADAWCZY. Problem badawczy = PYTANIE lub WPŁYW (czego na co), hipoteza = przewidywany wynik.
\n
⚠️ Uwaga: Pomijanie nazwy enzymu - odpowiedź typu „Wpływ temperatury na galaretkę” = za ogólnie. Trzeba wskazać aktynidazę / proteinazę / enzym z kiwi.
\n
⚠️ Uwaga: Forma problemu - może być pytaniem („Czy ?”) lub stwierdzeniem („Wpływ X na Y”). Oba akceptowane.
"}]}