Zadanie 4.3. (0-1)
Przedstaw znaczenie zestawów kontrolnych 3. i 4. w interpretacji wyników
doświadczenia.
Zadanie 4.3. (0-1)
Wymaganie ogólne
Wymaganie szczegółowe
II. Rozwijanie myślenia naukowego;
doskonalenie umiejętności planowania
i przeprowadzania obserwacji
i doświadczeń oraz wnioskowania w oparciu
o wyniki badań. Zdający:
próbę kontrolną i badawczą.
I. Chemizm życia.
wybranych czynników fizycznych […] na
białko.
Zasady oceniania
1 pkt - za poprawne przedstawienie znaczenia zestawów kontrolnych 3. i 4. w interpretacji
wyników doświadczenia, odnoszące się do wykluczenia wpływu innych czynników niż
aktywność aktynidazy (np. temperatury lub składu galaretki) na wyniki doświadczenia
(stan galaretki).
0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
Dzięki próbom 3. i 4. wiadomo, że kolagen nie ulega spontanicznemu rozkładowi
w badanych temperaturach.
Te próby kontrolne upewniają nas, że upłynnienie galaretki jest spowodowane działaniem
aktynidazy, a nie - zachodzi spontanicznie w danych warunkach otoczenia.
Te próby miały na celu sprawdzenie, czy kolagen jest trwały w badanym zakresie
temperatur.
Te zestawy pozwalają sprawdzić, czy sama temperatura ma wpływ na wyniki
doświadczenia.
Gdyby galaretka upłynniła się w próbach kontrolnych 3. i 4., to wyniki uzyskane
w próbach 1. i 2. byłyby niewiarygodne, bo kolagen ulegałby rozkładowi z innego powodu
niż działanie aktynidazy.
Gdyby w próbach 3. i 4. doszło do upłynnienia galaretki, to mogłoby to oznaczać np. jej
wadliwy skład i wtedy nie można byłoby wyciągnąć wniosku z wyników otrzymanych
w próbach badawczych 1. i 2.
Uwaga:
Nie uznaje się odpowiedzi zbyt ogólnych, np. „Porównanie wyników doświadczenia
z zestawów kontrolnych 3. i 4. z próbami badawczymi 1. i 2. pozwala na wyciągnięcie
wniosków z doświadczenia”.
Zasady oceniania rozwiązań zadań
Zestawy 3 i 4 to próby kontrolne (kontrola negatywna). Nie zawierają kiwi (brak aktinidazy), więc pokazują, że galaretka sama z siebie nie rozpada się ani w 20°C, ani w 5°C. Dzięki tym kontrolom wiemy, że upłynnienie w zestawie 1 wynika wyłącznie z działania aktinidazy — nie z czynników temperaturowych ani fizycznego rozpadu galaretki.
"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"Zestawy kontrolne 3. i 4. wykluczają wpływ INNYCH czynników niż aktywność aktynidazy (np. samej temperatury lub składu galaretki) na wyniki doświadczenia. Dzięki nim wiadomo, że upłynnienie galaretki w zestawie 1. jest spowodowane działaniem aktynidazy, a nie spontanicznym rozkładem kolagenu w temperaturze pokojowej.
\nKrok 1: Co testowała próba badawcza?
Zestawy 1. i 2. = próby badawcze (z kiwi). Pokazują wpływ aktynidazy w 20°C i 5°C.
Krok 2: Po co próby kontrolne?
Gdyby były tylko zestawy 1. i 2., można by spekulować: „Może galaretka SAMA się upłynnia w 20°C bez aktynidazy? Może kolagen się degraduje termicznie?”
Próby 3. i 4. eliminują te alternatywne wyjaśnienia.
\nKrok 3: Co pokazują 3. i 4.?
\nWniosek: Galaretka jest STABILNA w obu temperaturach, gdy nie ma kiwi.
\nKrok 4: Co to oznacza?
Upłynnienie w zestawie 1. musi być wynikiem działania aktynidazy - nie samej temperatury, nie spontanicznej degradacji kolagenu.
Gdyby próby kontrolne zostały pominięte i np. galaretka spontanicznie upłynniała się w 20°C (zestaw 3 dawałoby upłynnienie), to wynik z zestawu 1. nie byłby diagnostyczny - nie wiadomo by, czy upłynnienie wynikało z aktynidazy, czy z samej temperatury.
\nDlatego próby kontrolne gwarantują interpretowalność wyników.
\nZrodlo: oficjalne "Zasady oceniania rozwiazan zadan" CKE (egzamin maturalny z biologii, termin glowny 9 maja 2025, formy MBIP-R0).\n
Zadanie 4.3. (0-1)\n
Zasady oceniania:
1 pkt - za poprawne przedstawienie znaczenia zestawow kontrolnych 3. i 4. w interpretacji wynikow doswiadczenia, odnoszace sie do wykluczenia wplywu innych czynnikow niz aktywnosc aktynidazy (np. temperatury lub skladu galaretki) na wyniki doswiadczenia (stan galaretki).
0 pkt - za odpowiedz niespelniajaca wymagan na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykladowe odpowiedzi:
- Dzieki probom 3. i 4. wiadomo, ze kolagen nie ulega spontanicznemu rozkladowi w badanych temperaturach.
- Te proby kontrolne upewniaja nas, ze uplynnienie galaretki jest spowodowane dzialaniem aktynidazy, a nie - zachodzi spontanicznie w danych warunkach otoczenia.
- Gdyby galaretka uplynnila sie w probach kontrolnych 3. i 4., to wyniki uzyskane w probach 1. i 2. bylyby niewiarygodne, bo kolagen ulegalby rozkladowi z innego powodu niz dzialanie aktynidazy.
Uwaga: Nie uznaje sie odpowiedzi zbyt ogolnych, np. "Porownanie wynikow doswiadczenia z zestawow kontrolnych 3. i 4. z probami badawczymi 1. i 2. pozwala na wyciagniecie wnioskow z doswiadczenia".
W tym zadaniu nie korzystamy z karty wzorów - to zadanie metodologiczne (interpretacja prób kontrolnych). Brak konkretnego wzoru.
\n⚠️ Uwaga: Najczęstszy błąd - odpowiedź zbyt ogólna typu „próby kontrolne pokazują, że doświadczenie jest poprawne”. Trzeba SPECYFICZNIE: co byłoby gdyby ich nie było → jakie alternatywne wyjaśnienia są wykluczane.\n
⚠️ Uwaga: Próby kontrolne 3. i 4. różnią się tylko jednym od prób 1. i 2. - brakiem kiwi (a temperatura jest taka sama jak w odpowiedniej próbie badawczej). To klucz do zrozumienia ich roli.\n
⚠️ Uwaga: „Próba kontrolna” = próba bez czynnika BADANEGO (tu: bez kiwi/aktynidazy). Próba 4. dodatkowo kontroluje wpływ temperatury (ale głównie służy jako kontrola zestawu 2., gdzie też nie powinno być upłynnienia)."}]}