{"id":"biologia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/5.2","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"5.2","points":1,"ptype":"true_false","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 5.2. (0-1)\nPodaj nazwę polisacharydu będącego głównym składnikiem pancerza okrywającego\nciało raków.\n1.\nW budowie ciała raków wyróżnia się dwie tagmy: głowotułów i odwłok.\nP\nF\n2.\nUkład krwionośny raków jest otwarty, a serce leży po brzusznej stronie\nciała.\nP\nF\nrak szlachetny\nrak pręgowaty\n5.1.\n0-1\n5.2.\n0-1\nMBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 5.2. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Pogłębianie wiedzy z zakresu\nróżnorodności biologicznej oraz zjawisk\ni procesów biologicznych zachodzących na\nróżnych poziomach organizacji życia.\nZdający:\n1) opisuje […] organizmy;\n3) wykazuje związki między strukturą\na funkcją na różnych poziomach organizacji\nżycia.\nI. Chemizm życia.\n2. Składniki organiczne. Zdający:\n1) […] rozróżnia […] polisacharydy ([…]\nchityna) i określa znaczenie biologiczne\nwęglowodanów […].\nXI. Funkcjonowanie zwierząt.\n2. Porównanie poszczególnych czynności\nżyciowych zwierząt, z uwzględnieniem\nstruktur odpowiedzialnych za ich\nprzeprowadzanie.\n8) Pokrycie ciała i termoregulacja. Zdający:\na) przedstawia różne rodzaje pokrycia ciała\nzwierząt i podaje ich funkcje.\nZasady oceniania\n1 pkt - za podanie poprawnej nazwy polisacharydu.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nchityna\npolimer N-acetyloglukozaminy","solution":"Polisacharyd budujący pancerz raków: **chityna** (wielocukier z N-acetyloglukozaminy). Pancerz dodatkowo wzmocniony **wapniem** (CaCO₃) — stąd jego twardość.","image":"img/biologia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-5.2.webp","solution_image":null,"topics":"zoologia, raki, skorupiaki, gatunek inwazyjny, chityna, bioindykator","page_from":8,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 5.2. (0-1)
Podaj nazwę polisacharydu będącego głównym składnikiem pancerza okrywającego
ciało raków.
1.
W budowie ciała raków wyróżnia się dwie tagmy: głowotułów i odwłok.
P
F
2.
Układ krwionośny raków jest otwarty, a serce leży po brzusznej stronie
ciała.
P
F
rak szlachetny
rak pręgowaty
5.1.
0-1
5.2.
0-1
MBIP-R0_100

","answer_text_html":"

Zadanie 5.2. (0-1)
Wymagania ogólne
Wymagania szczegółowe
I. Pogłębianie wiedzy z zakresu
różnorodności biologicznej oraz zjawisk
i procesów biologicznych zachodzących na
różnych poziomach organizacji życia.
Zdający:

\n
  1. opisuje […] organizmy;
  2. wykazuje związki między strukturą
\n

a funkcją na różnych poziomach organizacji
życia.
I. Chemizm życia.

\n
  1. Składniki organiczne. Zdający:
  2. […] rozróżnia […] polisacharydy ([…]
\n

chityna) i określa znaczenie biologiczne
węglowodanów […].
XI. Funkcjonowanie zwierząt.

\n
  1. Porównanie poszczególnych czynności
\n

życiowych zwierząt, z uwzględnieniem
struktur odpowiedzialnych za ich
przeprowadzanie.

\n
  1. Pokrycie ciała i termoregulacja. Zdający:
\n

a) przedstawia różne rodzaje pokrycia ciała
zwierząt i podaje ich funkcje.
Zasady oceniania
1 pkt - za podanie poprawnej nazwy polisacharydu.
0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
chityna
polimer N-acetyloglukozaminy

","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"

Polisacharyd budujący pancerz raków: chityna (wielocukier z N-acetyloglukozaminy). Pancerz dodatkowo wzmocniony wapniem (CaCO₃) — stąd jego twardość.

"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Chityna (polimer N-acetyloglukozaminy).

\n

Sposób 1 - Identyfikacja polisacharydu pancerza

\n

Krok 1: Z czego zbudowany jest pancerz raków?
Pancerz (oskórek, szkielet zewnętrzny) skorupiaków składa się z:

\n
  1. Chityny (polisacharyd) - substancja organiczna, podstawa szkieletu
  2. Soli mineralnych (zwłaszcza węglanu wapnia \\(\\ce{CaCO3}\\) - utwardza pancerz)
  3. Białek (sklerotyna)
\n

Główny polisacharyd = chityna.

\n

Krok 2: Czym jest chityna chemicznie?
Chityna = liniowy polimer N-acetyloglukozaminy (GlcNAc) połączony wiązaniami β-1,4-glikozydowymi.

\n

Wzór monomeru: \\(\\ce{C8H15NO6}\\) (N-acetyloglukozamina).
Polimer: \\(\\ce{(C8H13NO5)_n}\\) (po odjęciu \\(\\ce{H2O}\\) per wiązanie).

\n

Krok 3: Występowanie chityny.

\n\n

Sposób 2 - Eliminacja innych polisacharydów

\n

Główne polisacharydy w naturze:

\n\n

→ Tylko chityna pasuje.

\n

Schemat oceniania CKE

\n
Zrodlo: oficjalne "Zasady oceniania rozwiazan zadan" CKE (egzamin maturalny z biologii, termin glowny 9 maja 2025, formy MBIP-R0).
\n
Zadanie 5.2. (0-1)
Zasady oceniania:
1 pkt - za podanie poprawnej nazwy polisacharydu.
0 pkt - za odpowiedz niespelniajaca wymagan na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykladowe odpowiedzi:
- chityna
- polimer N-acetyloglukozaminy
\n

Wzory z karty CKE

\n

Karta wzorów BIO nie zawiera bezpośrednio struktury chityny. Pośrednio związana: karta wzorów BIO str. 4-5 zawiera podstawowe związki organiczne (kwasy, sacharydy, aminokwasy), ale nie chitynę specyficznie.

\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: Najczęstszy błąd - uczeń pisze „celuloza” (myli z roślinami) lub „skrobia”/„glikogen” (myli funkcję magazynującą z budulcową). Pancerz = funkcja strukturalna, więc chityna.
\n
⚠️ Uwaga: Pamiętaj, że chityna występuje też u GRZYBÓW (w ścianie komórkowej) - to jedna z cech łączących grzyby ze zwierzętami systematycznie (oba używają chityny zamiast celulozy).
\n
⚠️ Uwaga: Pancerz raka NIE składa się WYŁĄCZNIE z chityny - ma też \\(\\ce{CaCO3}\\) (mineralizacja). Dlatego pancerz dorosłego raka jest twardy. Pytanie pyta o polisacharyd - to chityna.
"},{"source":"zadaniazmatur","label":"zadaniazmatur.pl","kind":"text","html":"

chityna ALBO polimer N-acetyloglukozaminy

"}]}