{"id":"biologia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/6.1","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"6.1","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 6.1. (0-1)\nWykaż związek między osuszaniem terenów a spadkiem liczebności płazów,\nstanowiących pokarm zaskrońców zwyczajnych.\n6.1.\n0-1\nMBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 6.1. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nIV. Rozumowanie i zastosowanie nabytej\nwiedzy do rozwiązywania problemów\nbiologicznych. Zdający:\n1) interpretuje informacje i wyjaśnia związki\nprzyczynowo-skutkowe między procesami\ni zjawiskami […].\nX. Różnorodność zwierząt. Zdający:\n4) wymienia cechy pozwalające na\nrozróżnienie […] płazów […].\nXVII. Ekologia.\n1. Ekologia organizmów. Zdający:\n5) określa środowisko życia organizmu na\npodstawie jego tolerancji ekologicznej na\nokreślony czynnik.\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne wykazanie wpływu osuszania terenów na zmniejszanie się liczebności\npłazów, odnoszące się do uzależnienia płazów od środowiska wodnego (np. rozród,\nrozwój, wymiana gazowa, żerowanie, pobieranie wody).\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nUtrata siedlisk - płazom do rozrodu niezbędna jest woda.\nOsuszanie terenów powoduje, że płazy tracą żerowiska.\nStadium larwalne płazów żyje wyłącznie w środowisku wodnym, bez którego płazy nie\nmogą zamknąć cyklu życiowego.\nOsuszanie prowadzi do fragmentacji siedlisk, co wymusza migracje płazów, które giną\nna drogach.\nNa osuszonych terenach wysycha skóra płazów, przez którą zachodzi u nich wymiana\ngazowa.\nPłazy nie piją wody, ale pobierają ją przez skórę, a jest to możliwe tylko w wilgotnym\nśrodowisku.\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi zbyt ogólnych, nieodnoszących się do konkretnego przykładu\nbiologii płazów, np. „Wilgotne środowisko jest niezbędne płazom do życia”.","solution":"Łańcuch przyczynowo-skutkowy: 1. **Osuszanie terenów** (rolnicze, infrastruktura) → zanik mokradeł, oczek wodnych, bagien. 2. **Płazy** wymagają wody do **rozrodu** (jaja w wodzie, kijanki w wodzie) → osuszanie niszczy siedliska rozrodcze. 3. **Spadek liczebności płazów** w Puszczy Niepołomickiej. 4. **Płazy = główny pokarm zaskrońca zwyczajnego**. 5. **Mniej pokarmu** → niedobór składników → **spadek liczebności zaskrońców** + **mniejsze rozmiary** (niedożywione, słabszy wzrost).","image":"img/biologia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-6.1.webp","solution_image":null,"topics":"ewolucja, dobór naturalny, gady, zaskroniec, łańcuch pokarmowy","page_from":10,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 6.1. (0-1)<br>Wykaż związek między osuszaniem terenów a spadkiem liczebności płazów,<br>stanowiących pokarm zaskrońców zwyczajnych.<br>6.1.<br>0-1<br>MBIP-R0_100</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 6.1. (0-1)<br>Wymaganie ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>IV. Rozumowanie i zastosowanie nabytej<br>wiedzy do rozwiązywania problemów<br>biologicznych. Zdający:</p>\n<ol><li>interpretuje informacje i wyjaśnia związki</li></ol>\n<p>przyczynowo-skutkowe między procesami<br>i zjawiskami […].<br>X. Różnorodność zwierząt. Zdający:</p>\n<ol><li>wymienia cechy pozwalające na</li></ol>\n<p>rozróżnienie […] płazów […].<br>XVII. Ekologia.</p>\n<ol><li>Ekologia organizmów. Zdający:</li><li>określa środowisko życia organizmu na</li></ol>\n<p>podstawie jego tolerancji ekologicznej na<br>określony czynnik.<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - za poprawne wykazanie wpływu osuszania terenów na zmniejszanie się liczebności<br>płazów, odnoszące się do uzależnienia płazów od środowiska wodnego (np. rozród,<br>rozwój, wymiana gazowa, żerowanie, pobieranie wody).<br>0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br>Przykładowe odpowiedzi<br>Utrata siedlisk - płazom do rozrodu niezbędna jest woda.<br>Osuszanie terenów powoduje, że płazy tracą żerowiska.<br>Stadium larwalne płazów żyje wyłącznie w środowisku wodnym, bez którego płazy nie<br>mogą zamknąć cyklu życiowego.<br>Osuszanie prowadzi do fragmentacji siedlisk, co wymusza migracje płazów, które giną<br>na drogach.<br>Na osuszonych terenach wysycha skóra płazów, przez którą zachodzi u nich wymiana<br>gazowa.<br>Płazy nie piją wody, ale pobierają ją przez skórę, a jest to możliwe tylko w wilgotnym<br>środowisku.<br>Uwaga:<br>Nie uznaje się odpowiedzi zbyt ogólnych, nieodnoszących się do konkretnego przykładu<br>biologii płazów, np. „Wilgotne środowisko jest niezbędne płazom do życia”.</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Łańcuch przyczynowo-skutkowy: 1. <strong>Osuszanie terenów</strong> (rolnicze, infrastruktura) → zanik mokradeł, oczek wodnych, bagien. 2. <strong>Płazy</strong> wymagają wody do <strong>rozrodu</strong> (jaja w wodzie, kijanki w wodzie) → osuszanie niszczy siedliska rozrodcze. 3. <strong>Spadek liczebności płazów</strong> w Puszczy Niepołomickiej. 4. <strong>Płazy = główny pokarm zaskrońca zwyczajnego</strong>. 5. <strong>Mniej pokarmu</strong> → niedobór składników → <strong>spadek liczebności zaskrońców</strong> + <strong>mniejsze rozmiary</strong> (niedożywione, słabszy wzrost).</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Płazy są organizmami silnie uzależnionymi od środowiska wodnego - woda jest niezbędna do ich rozrodu (składanie jaj w wodzie, kijanki rozwijają się tylko w wodzie), wymiany gazowej przez wilgotną skórę i utrzymania osmotyczności organizmu. Osuszanie terenów powoduje utratę zbiorników wodnych (siedlisk rozrodczych), wysychanie skóry płazów (ginięcie z odwodnienia), fragmentację siedlisk (migracja przez suche obszary → śmiertelność na drogach). Wszystko to prowadzi do spadku liczebności płazów.</strong></p>\n<h4>Sposób 1 - Zależność płazów od wody (etapy życia)</h4>\n<ol><li><strong>Rozród:</strong> płazy składają jaja w wodzie (skrzek). Bez zbiorników wodnych nie ma rozrodu → brak nowego pokolenia.</li><li><strong>Larwa (kijanka):</strong> żyje wyłącznie w wodzie, oddycha skrzelami. Bez wody nie zamknie się cykl życiowy.</li><li><strong>Wymiana gazowa:</strong> dorosły płaz oddycha częściowo skórą (tlen przez wilgotną skórę). Sucha skóra → niewydolność oddechowa.</li><li><strong>Osmoregulacja:</strong> skóra przepuszczalna dla wody - w suchym środowisku płaz traci wodę, ginie z odwodnienia.</li><li><strong>Pobieranie wody:</strong> płazy nie piją wody, lecz pobierają ją przez skórę z wilgotnego podłoża.</li></ol>\n<p>Osuszanie → brak wody → wszystkie 5 mechanizmów zaburzone → spadek liczebności płazów.</p>\n<h4>Sposób 2 - Konsekwencje fragmentacji siedlisk</h4>\n<p>Osuszanie nie tylko zmniejsza powierzchnię zbiorników wodnych, ale też <strong>fragmentuje siedliska</strong>. Płazy muszą migrować przez suche obszary między izolowanymi zbiornikami → giną na drogach, w wysuszonych tunelach migracji, podczas suchych okresów. Spadek liczebności + dryf genetyczny w izolowanych populacjach.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>Zrodlo: oficjalne &quot;Zasady oceniania rozwiazan zadan&quot; CKE (egzamin maturalny z biologii, termin glowny 9 maja 2025, formy MBIP-R0).</blockquote>\n<blockquote>Zadanie 6.1. (0-1)<br>Zasady oceniania:<br>1 pkt - za poprawne wykazanie wplywu osuszania terenow na zmniejszanie sie liczebnosci plazow, odnoszace sie do uzaleznienia plazow od srodowiska wodnego (np. rozrod, rozwoj, wymiana gazowa, zerowanie, pobieranie wody).<br>0 pkt - za odpowiedz niespelniajaca wymagan na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br>Przykladowe odpowiedzi:<br>- Utrata siedlisk - plazom do rozrodu niezbedna jest woda.<br>- Osuszanie terenow powoduje, ze plazy traca zerowiska.<br>- Stadium larwalne plazow zyje wylacznie w srodowisku wodnym, bez ktorego plazy nie moga zamknac cyklu zyciowego.<br>- Na osuszonych terenach wysycha skora plazow, przez ktora zachodzi u nich wymiana gazowa.<br>- Plazy nie pija wody, ale pobieraja ja przez skore, a jest to mozliwe tylko w wilgotnym srodowisku.<br>Uwaga: Nie uznaje sie odpowiedzi zbyt ogolnych, nieodnoszacych sie do konkretnego przykladu biologii plazow, np. &quot;Wilgotne srodowisko jest niezbedne plazom do zycia&quot;.</blockquote>\n<h4>Wzory z karty CKE</h4>\n<p>W tym zadaniu nie korzystamy z karty wzorów - to zadanie z ekologii organizmów. Brak konkretnego wzoru.</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Najczęstszy błąd - odpowiedź ogólna „płazom potrzebna jest woda”. Trzeba SPECYFICZNIE wskazać MECHANIZM (rozród, kijanki, skóra, osmoregulacja).</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Płazy mają „dwoiste” życie - larwy w wodzie, dorosłe na lądzie ALE w pobliżu wody. Stąd nazwa Amphibia (gr. <em>amphi</em> = oba, <em>bios</em> = życie). Bez wody nie zamknie się cykl rozwojowy.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Hipoteza 1 wymaga POŚREDNIEGO związku: osuszanie → spadek płazów → zaskrońce mają mniej pokarmu → mniejsze rozmiary. To zadanie pyta tylko o pierwszy etap (osuszanie → płazy).</blockquote>"}]}