{"id":"biologia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/7.2","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"7.2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 7.2. (0-1)\nUzasadnij, że adaptacja w postaci noszenia w jamie gębowej zapłodnionych jaj, larw\ni narybku przez samice pielęgnicowatych zwiększa szanse na przeżycie potomstwa.\nNa+, Cl-\nNa+, Cl-\nH2O\ndyfuzja\ntransport aktywny\nduża objętość moczu\no niskim stężeniu Na+ i Cl-\nwydalanie przez nerki\n7.1.\n0-1\n7.2.\n0-1\nMBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 7.2. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nIV. Rozumowanie i zastosowanie nabytej\nwiedzy do rozwiązywania problemów\nbiologicznych. Zdający:\n1) interpretuje informacje i wyjaśnia związki\nprzyczynowo-skutkowe między procesami\ni zjawiskami […].\nXVII. Ekologia.\n1. Ekologia organizmów. Zdający:\n2) przedstawia elementy niszy ekologicznej\norganizmu […];\n3) wyjaśnia, czym jest tolerancja\nekologiczna.\n3. Ekologia ekosystemu. Ochrona\ni gospodarka ekosystemami. Zdający:\n5) przedstawia adaptacje obronne ofiar\ndrapieżników […].\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne uzasadnienie, że adaptacja w postaci noszenia w jamie gębowej\nzapłodnionych jaj, larw i narybku przez samice pielęgnicowatych zwiększa szansę na\nprzeżycie potomstwa, uwzględniające np. ochronę przed drapieżnikami, zapewnienie\nodpowiedniej temperatury lub dostępności tlenu.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nJaja, larwy i narybek ukryte w pysku samicy są narażone w mniejszym stopniu na ataki\ndrapieżników, a tym samym ich szanse na przeżycie znacznie rosną.\nPrzetrzymywanie jaj w jamie gębowej samicy zapewnia ikrze optymalną temperaturę\ndo rozwoju.\nZapewnia to ikrze odpowiedni poziom tlenu, dzięki czemu więcej jaj rozwija się\nprawidłowo.\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi zbyt ogólnych, odnoszących się jedynie do ochrony potomstwa,\nbez określenia, na czym ta ochrona polega, np. „Dzięki temu narybek ma odpowiednie\nwarunki”.","solution":"Noszenie jaj/larw/narybku w jamie gębowej zwiększa przeżywalność z kilku powodów: - **Ochrona przed drapieżnikami** — jaja i larwy w wodzie otwartej są łatwym łupem; w jamie gębowej są **fizycznie chronione**. - **Stała kontrola środowiska** — temperatura, natlenienie, pH są stabilne. Samica może aktywnie wybierać dobre warunki. - **Natlenienie** — przez skrzela samicy przepływa świeża, **natleniona woda** opływająca jaja i larwy. - **Mobilność** — matka może uciekać z potomstwem przed zagrożeniem (powodzią, drapieżnikiem, suszą). - **Brak strat na drapieżnictwo** = większy procent jaj rozwija się w narybek.","image":"img/biologia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-7.2.webp","solution_image":null,"topics":"fizjologia, osmoregulacja, ryby słodkowodne, opieka rodzicielska","page_from":12,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 7.2. (0-1)<br>Uzasadnij, że adaptacja w postaci noszenia w jamie gębowej zapłodnionych jaj, larw<br>i narybku przez samice pielęgnicowatych zwiększa szanse na przeżycie potomstwa.<br>Na+, Cl-<br>Na+, Cl-<br>H2O<br>dyfuzja<br>transport aktywny<br>duża objętość moczu<br>o niskim stężeniu Na+ i Cl-<br>wydalanie przez nerki<br>7.1.<br>0-1<br>7.2.<br>0-1<br>MBIP-R0_100</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 7.2. (0-1)<br>Wymaganie ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>IV. Rozumowanie i zastosowanie nabytej<br>wiedzy do rozwiązywania problemów<br>biologicznych. Zdający:</p>\n<ol><li>interpretuje informacje i wyjaśnia związki</li></ol>\n<p>przyczynowo-skutkowe między procesami<br>i zjawiskami […].<br>XVII. Ekologia.</p>\n<ol><li>Ekologia organizmów. Zdający:</li><li>przedstawia elementy niszy ekologicznej</li></ol>\n<p>organizmu […];</p>\n<ol><li>wyjaśnia, czym jest tolerancja</li></ol>\n<p>ekologiczna.</p>\n<ol><li>Ekologia ekosystemu. Ochrona</li></ol>\n<p>i gospodarka ekosystemami. Zdający:</p>\n<ol><li>przedstawia adaptacje obronne ofiar</li></ol>\n<p>drapieżników […].<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - za poprawne uzasadnienie, że adaptacja w postaci noszenia w jamie gębowej<br>zapłodnionych jaj, larw i narybku przez samice pielęgnicowatych zwiększa szansę na<br>przeżycie potomstwa, uwzględniające np. ochronę przed drapieżnikami, zapewnienie<br>odpowiedniej temperatury lub dostępności tlenu.<br>0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br>Przykładowe odpowiedzi<br>Jaja, larwy i narybek ukryte w pysku samicy są narażone w mniejszym stopniu na ataki<br>drapieżników, a tym samym ich szanse na przeżycie znacznie rosną.<br>Przetrzymywanie jaj w jamie gębowej samicy zapewnia ikrze optymalną temperaturę<br>do rozwoju.<br>Zapewnia to ikrze odpowiedni poziom tlenu, dzięki czemu więcej jaj rozwija się<br>prawidłowo.<br>Uwaga:<br>Nie uznaje się odpowiedzi zbyt ogólnych, odnoszących się jedynie do ochrony potomstwa,<br>bez określenia, na czym ta ochrona polega, np. „Dzięki temu narybek ma odpowiednie<br>warunki”.</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Noszenie jaj/larw/narybku w jamie gębowej zwiększa przeżywalność z kilku powodów: - <strong>Ochrona przed drapieżnikami</strong> — jaja i larwy w wodzie otwartej są łatwym łupem; w jamie gębowej są <strong>fizycznie chronione</strong>. - <strong>Stała kontrola środowiska</strong> — temperatura, natlenienie, pH są stabilne. Samica może aktywnie wybierać dobre warunki. - <strong>Natlenienie</strong> — przez skrzela samicy przepływa świeża, <strong>natleniona woda</strong> opływająca jaja i larwy. - <strong>Mobilność</strong> — matka może uciekać z potomstwem przed zagrożeniem (powodzią, drapieżnikiem, suszą). - <strong>Brak strat na drapieżnictwo</strong> = większy procent jaj rozwija się w narybek.</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Ikra, larwy i narybek ukryte w pysku samicy są chronione przed drapieżnikami (mniejszy stopień narażenia na ataki) ORAZ zapewnione są optymalne warunki rozwoju (stała temperatura ciała samicy, dostęp do tlenu z wody przepływającej przez pysk podczas oddychania samicy). Wszystko to znacznie zwiększa szanse na przeżycie potomstwa do dorosłości.</strong></p>\n<h4>Sposób 1 - Trzy kluczowe korzyści</h4>\n<p><strong>Korzyść 1: Ochrona przed drapieżnikami.</strong><br>Ikra ryb zewnątrz pyska jest łatwym pokarmem dla:</p>\n<ul><li>innych ryb (np. okoni, sumów)</li><li>bezkręgowców wodnych (larwy ważek, kraby, ślimaki)</li><li>ptaków wodnych (czaple, kaczki)</li></ul>\n<p>Ukrycie w pysku samicy = mechaniczna bariera + obecność dorosłej ryby odstrasza większość drapieżników. → Dramatyczny spadek śmiertelności potomstwa.</p>\n<p><strong>Korzyść 2: Optymalna temperatura.</strong><br>W gnieździe (na dnie zbiornika) temperatura zmienia się z dobą i pogodą. W pysku samicy ikra ma <strong>stabilną temperaturę</strong> (zbliżoną do reszty ciała ryby) → optymalne tempo rozwoju zarodkowego.</p>\n<p><strong>Korzyść 3: Wymiana gazowa.</strong><br>Ikra wymaga ciągłego dopływu tlenu. Samica wymusza przepływ wody przez pysk podczas oddychania (skrzela) → ikra ma stały dopływ świeżej wody bogatej w \\(\\ce{O2}\\). W stojącej wodzie gniazda mogłaby wystąpić <strong>hipoksja</strong> (niedotlenienie).</p>\n<p>→ Wszystkie 3 czynniki RAZEM dramatycznie zwiększają przeżywalność potomstwa.</p>\n<h4>Sposób 2 - Strategia r vs K</h4>\n<p>Ikra ryb z opieką rodzicielską = strategia bliska <strong>K</strong> (mniej potomstwa, wyższa przeżywalność każdego). Bez opieki = strategia <strong>r</strong> (dużo potomstwa, niska przeżywalność każdego).</p>\n<p>Pyszczaki produkują MNIEJ jaj niż ryby bez opieki, ALE każde z nich ma znacznie większe szanse osiągnięcia dorosłości - bilans ewolucyjny korzystny.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>Zrodlo: oficjalne &quot;Zasady oceniania rozwiazan zadan&quot; CKE (egzamin maturalny z biologii, termin glowny 9 maja 2025, formy MBIP-R0).</blockquote>\n<blockquote>Zadanie 7.2. (0-1)<br>Zasady oceniania:<br>1 pkt - za poprawne uzasadnienie, ze adaptacja w postaci noszenia w jamie gebowej zaplodnionych jaj, larw i narybku przez samice pielegnicowatych zwieksza szanse na przezycie potomstwa, uwzgledniajace np. ochrone przed drapieznikami, zapewnienie odpowiedniej temperatury lub dostepnosci tlenu.<br>0 pkt - za odpowiedz niespelniajaca wymagan na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br>Przykladowe odpowiedzi:<br>- Jaja, larwy i narybek ukryte w pysku samicy sa narazone w mniejszym stopniu na ataki drapieznikow, a tym samym ich szanse na przezycie znacznie rosna.<br>- Przetrzymywanie jaj w jamie gebowej samicy zapewnia ikrze optymalna temperature do rozwoju.<br>- Zapewnia to ikrze odpowiedni poziom tlenu, dzieki czemu wiecej jaj rozwija sie prawidlowo.<br>Uwaga: Nie uznaje sie odpowiedzi zbyt ogolnych, odnoszacych sie jedynie do ochrony potomstwa, bez okreslenia, na czym ta ochrona polega, np. &quot;Dzieki temu narybek ma odpowiednie warunki&quot;.</blockquote>\n<h4>Wzory z karty CKE</h4>\n<p>W tym zadaniu nie korzystamy z karty wzorów - to zadanie z ekologii i etologii (zachowania rozrodcze). Brak konkretnego wzoru.</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Najczęstszy błąd - odpowiedź ogólna „samica chroni potomstwo”. Trzeba SPECYFICZNIE: PRZED CZYM (drapieżniki) i JAK (np. pysk = bariera mechaniczna).</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Klucz akceptuje minimum JEDNĄ z trzech korzyści (drapieżniki / temperatura / tlen) - ale dobrze podać 2-3 dla pewności.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Pyszczaki to też przykład <strong>opieki rodzicielskiej</strong> u ryb - rzadkość w grupie, stąd wysoka skuteczność rozrodu pielęgnicowatych (popularne w akwarystyce).</blockquote>"}]}