{"id":"biologia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/8","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"8","points":3,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 8.\nNa poniższym schemacie przedstawiono budowę serca oraz głównych naczyń krwionośnych\ntypową dla pewnej gromady kręgowców.\nNa podstawie: C.P. Hickman Jr. i in., Integrated Principles of Zoology, Nowy Jork 2001.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **8.1.** **Płazy** (Amphibia). Cechy diagnostyczne serca płaza: - **2 przedsionki + 1 komora** (3-jamowe serce). - **Zastawka spiralna** w stożku tętniczym — kieruje krew natlenowaną i odtlenowaną do różnych naczyń (mimo wymieszania w komorze). - **Stożek tętniczy** = przedłużenie komory (charakterystyczne dla płazów). **8.2.** Naczynia X to **tętnice**. **Uzasadnienie**: tętnica = naczynie **wyprowadzające krew z serca** (z komory), niezależnie od stopnia jej natlenienia. Naczynia X wychodzą z **komory przez stożek tętniczy** → spełniają definicję tętnicy. Niesie krew **z** serca **do** płuc i tkanek. (Klasyczne tętnice u płazów: tętnica płucna, łuk aorty, tętnica szyjna — wszystkie wychodzą z komory przez stożek tętniczy.)\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nKlucz pojęciowy — ewolucja serca kręgowców\n\nGromada | Liczba jam | Cechy | Krążenie\nRyby | 2 (1 przed. + 1 kom.) | Jeden obieg | Pojedyncze, zamknięte\nPłazy | 3 (2 przed. + 1 kom.) | Zastawka spiralna, stożek tętniczy | Podwójne (płuc + ciał), mieszane\nGady | 3 + niepełna przegroda | Częściowa separacja krwi | Podwójne, prawie niezmieszane\nKrokodyle | 4 (separacja pełna) | Pełna przegroda | Podwójne, niezmieszane\nPtaki + Ssaki | 4 (2 przed. + 2 kom.) | Pełna separacja | Podwójne, niezmieszane\n\nAnaliza zadania 8.1\n\nCechy diagnostyczne schematu:\n- 2 przedsionki → już więcej niż ryba (1).\n- 1 komora → mniej niż gady krokodyle / ptaki / ssaki (2).\n- Stożek tętniczy → charakterystyczny tylko dla płazów.\n- Zastawka spiralna → dodatkowa cecha płazów.\n\n→ Płazy (np. żaba, ropucha, traszka).\n\nAnaliza zadania 8.2 — tętnice czy żyły?\n\nDefinicja (klucz!):\n- Tętnica = naczynie wychodzące Z serca (od komory).\n- Żyła = naczynie wpływające DO serca (do przedsionka).\n\nTo kierunek, nie kolor / natlenienie!\n\nZ rysunku: naczynia X są na górze schematu, wychodzą w górę z komory przez stożek tętniczy. Strzałki czerwone (krew natlenowana z płuc → reszta ciała) lub niebieskie (krew odtlenowana do płuc).\n\n→ X = tętnice. Wychodzą z serca (z komory przez stożek), niezależnie od natlenienia.\n\nKlasyczny przykład:\n- Tętnica płucna = wychodzi z prawej komory, niesie krew odtlenowaną do płuc.\n- Aorta = wychodzi z lewej komory, niesie krew natlenowaną do ciała.\n\nObie są tętnicami mimo różnego natlenienia.\n\nZad 8.3 — gdzie i jak działa zastawka spiralna\n\nOdpowiedź: B1.\n\n- B: Zastawka spiralna występuje tylko u płazów (Amphibia) — nie u wszystkich kręgowców. Ryby, gady, ptaki, ssaki nie mają zastawki spiralnej.\n- 1: Funkcja zastawki = rozdzielanie strumienia krwi w stożku tętniczym. Mimo, że w komorze krew natlenowana i odtlenowana miesza się, zastawka spiralna kieruje strumienie:\n- Krew odtlenowana → tętnica płucna (do płuc).\n- Krew natlenowana → łuki aorty (do ciała).\n\nTym samym płaz, mimo jednej komory, ma efektywnie podwójne krążenie.\n\n(2. = błędne. Cofaniu krwi z komory zapobiegają zastawki przedsionkowo-komorowe, nie spiralna.)\n\nPunktacja CKE\n\n- 8.1. 1 pkt — \"płazy\" (Amphibia).\n- 8.2. 1 pkt — \"tętnice\" + uzasadnienie odwołujące się do kierunku przepływu z serca.\n- 8.3. 1 pkt — B1.\n\nPo co to umieć\n\nZastawka spiralna płazów — unikalne rozwiązanie ewolucyjne. Mimo tylko jednej komory płazy częściowo rozdzielają krew natlenowaną i odtlenowaną — zastawka spiralna kieruje strumienie do odpowiednich naczyń (tętnica płucna, łuki aorty). To kompromis między ewolucją sercową ryb (1 obieg) a ssaków/ptaków (2 niezależne obiegi).\n\nKrokodyle to wyjątek wśród gadów — mają pełne 4-jamowe serce (jak ptaki, ssaki) — efekt zbieżności ewolucyjnej.\n\nTypowy błąd: Pułapka 8.1 — pomylenie z gadami (3 jamy + częściowa przegroda) lub ssakami (4 jamy). **Płazy = 3 jamy + zastawka spiralna + stożek tętniczy**. Gady = 3 jamy + niepełna przegroda komorowa, brak stożka. Ssaki = 4 jamy, brak stożka. Pułapka 8.2 — definicja tętnicy. **Tętnica ≠ krew natlenowana**. Tętnica = naczynie wychodzące **z serca**. Np. tętnica płucna niesie krew **odtlenowaną** (z serca do płuc). Stąd kierunek przepływu, nie natlenienie, decyduje.","image":"img/biologia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-8.webp","solution_image":null,"topics":"anatomia, układ krwionośny, serce płazów, tętnice vs żyły, zastawka spiralna","page_from":13,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 8.<br>Na poniższym schemacie przedstawiono budowę serca oraz głównych naczyń krwionośnych<br>typową dla pewnej gromady kręgowców.<br>Na podstawie: C.P. Hickman Jr. i in., Integrated Principles of Zoology, Nowy Jork 2001.</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Odpowiedź: <strong>8.1.</strong> <strong>Płazy</strong> (Amphibia). Cechy diagnostyczne serca płaza: - <strong>2 przedsionki + 1 komora</strong> (3-jamowe serce). - <strong>Zastawka spiralna</strong> w stożku tętniczym — kieruje krew natlenowaną i odtlenowaną do różnych naczyń (mimo wymieszania w komorze). - <strong>Stożek tętniczy</strong> = przedłużenie komory (charakterystyczne dla płazów). <strong>8.2.</strong> Naczynia X to <strong>tętnice</strong>. <strong>Uzasadnienie</strong>: tętnica = naczynie <strong>wyprowadzające krew z serca</strong> (z komory), niezależnie od stopnia jej natlenienia. Naczynia X wychodzą z <strong>komory przez stożek tętniczy</strong> → spełniają definicję tętnicy. Niesie krew <strong>z</strong> serca <strong>do</strong> płuc i tkanek. (Klasyczne tętnice u płazów: tętnica płucna, łuk aorty, tętnica szyjna — wszystkie wychodzą z komory przez stożek tętniczy.)</p>\n<p>Strona arkusza CKE z trescia zadania</p>\n<p>Klucz pojęciowy — ewolucja serca kręgowców</p>\n<p>Gromada | Liczba jam | Cechy | Krążenie<br>Ryby | 2 (1 przed. + 1 kom.) | Jeden obieg | Pojedyncze, zamknięte<br>Płazy | 3 (2 przed. + 1 kom.) | Zastawka spiralna, stożek tętniczy | Podwójne (płuc + ciał), mieszane<br>Gady | 3 + niepełna przegroda | Częściowa separacja krwi | Podwójne, prawie niezmieszane<br>Krokodyle | 4 (separacja pełna) | Pełna przegroda | Podwójne, niezmieszane<br>Ptaki + Ssaki | 4 (2 przed. + 2 kom.) | Pełna separacja | Podwójne, niezmieszane</p>\n<p>Analiza zadania 8.1</p>\n<p>Cechy diagnostyczne schematu:</p>\n<ul><li>2 przedsionki → już więcej niż ryba (1).</li><li>1 komora → mniej niż gady krokodyle / ptaki / ssaki (2).</li><li>Stożek tętniczy → charakterystyczny tylko dla płazów.</li><li>Zastawka spiralna → dodatkowa cecha płazów.</li></ul>\n<p>→ Płazy (np. żaba, ropucha, traszka).</p>\n<p>Analiza zadania 8.2 — tętnice czy żyły?</p>\n<p>Definicja (klucz!):</p>\n<ul><li>Tętnica = naczynie wychodzące Z serca (od komory).</li><li>Żyła = naczynie wpływające DO serca (do przedsionka).</li></ul>\n<p>To kierunek, nie kolor / natlenienie!</p>\n<p>Z rysunku: naczynia X są na górze schematu, wychodzą w górę z komory przez stożek tętniczy. Strzałki czerwone (krew natlenowana z płuc → reszta ciała) lub niebieskie (krew odtlenowana do płuc).</p>\n<p>→ X = tętnice. Wychodzą z serca (z komory przez stożek), niezależnie od natlenienia.</p>\n<p>Klasyczny przykład:</p>\n<ul><li>Tętnica płucna = wychodzi z prawej komory, niesie krew odtlenowaną do płuc.</li><li>Aorta = wychodzi z lewej komory, niesie krew natlenowaną do ciała.</li></ul>\n<p>Obie są tętnicami mimo różnego natlenienia.</p>\n<p>Zad 8.3 — gdzie i jak działa zastawka spiralna</p>\n<p>Odpowiedź: B1.</p>\n<ul><li>B: Zastawka spiralna występuje tylko u płazów (Amphibia) — nie u wszystkich kręgowców. Ryby, gady, ptaki, ssaki nie mają zastawki spiralnej.</li><li>1: Funkcja zastawki = rozdzielanie strumienia krwi w stożku tętniczym. Mimo, że w komorze krew natlenowana i odtlenowana miesza się, zastawka spiralna kieruje strumienie:</li><li>Krew odtlenowana → tętnica płucna (do płuc).</li><li>Krew natlenowana → łuki aorty (do ciała).</li></ul>\n<p>Tym samym płaz, mimo jednej komory, ma efektywnie podwójne krążenie.</p>\n<p>(2. = błędne. Cofaniu krwi z komory zapobiegają zastawki przedsionkowo-komorowe, nie spiralna.)</p>\n<p>Punktacja CKE</p>\n<ul><li>8.1. 1 pkt — &quot;płazy&quot; (Amphibia).</li><li>8.2. 1 pkt — &quot;tętnice&quot; + uzasadnienie odwołujące się do kierunku przepływu z serca.</li><li>8.3. 1 pkt — B1.</li></ul>\n<p>Po co to umieć</p>\n<p>Zastawka spiralna płazów — unikalne rozwiązanie ewolucyjne. Mimo tylko jednej komory płazy częściowo rozdzielają krew natlenowaną i odtlenowaną — zastawka spiralna kieruje strumienie do odpowiednich naczyń (tętnica płucna, łuki aorty). To kompromis między ewolucją sercową ryb (1 obieg) a ssaków/ptaków (2 niezależne obiegi).</p>\n<p>Krokodyle to wyjątek wśród gadów — mają pełne 4-jamowe serce (jak ptaki, ssaki) — efekt zbieżności ewolucyjnej.</p>\n<p>Typowy błąd: Pułapka 8.1 — pomylenie z gadami (3 jamy + częściowa przegroda) lub ssakami (4 jamy). <strong>Płazy = 3 jamy + zastawka spiralna + stożek tętniczy</strong>. Gady = 3 jamy + niepełna przegroda komorowa, brak stożka. Ssaki = 4 jamy, brak stożka. Pułapka 8.2 — definicja tętnicy. <strong>Tętnica ≠ krew natlenowana</strong>. Tętnica = naczynie wychodzące <strong>z serca</strong>. Np. tętnica płucna niesie krew <strong>odtlenowaną</strong> (z serca do płuc). Stąd kierunek przepływu, nie natlenienie, decyduje.</p>"}]}