{"id":"biologia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/9.3","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"9.3","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 9.3. (0-1)\nPrzedstaw rolę mazi stawowej w czasie ruchu stawu.\n9.1.\n0-1-2\n9.2.\n0-1\n9.3.\n0-1\nMBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 9.3. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nI. Pogłębianie wiedzy z zakresu\nróżnorodności biologicznej oraz zjawisk\ni procesów biologicznych zachodzących na\nróżnych poziomach organizacji życia.\nZdający:\n4) objaśnia funkcjonowanie organizmu\nczłowieka […].\nXI. Funkcjonowanie zwierząt.\n2. Porównanie poszczególnych czynności\nżyciowych zwierząt, z uwzględnieniem\nstruktur odpowiedzialnych za ich\nprzeprowadzanie.\n7) Poruszanie się. Zdający:\ne) opisuje współdziałanie […] stawów i kości\nw ruchu człowieka.\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne przedstawienie roli mazi stawowej, uwzględniające zmniejszenie tarcia\nw stawie (między powierzchniami stawowymi) LUB amortyzację obciążeń.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nMaź stawowa zmniejsza tarcie chrząstek o siebie w czasie zginania stawu, dzięki czemu\nzapobiega ich ścieraniu.\nRedukuje tarcie, co zapobiega uszkodzeniom powierzchni stawowych.\nZapewnia poślizg powierzchni stawowych.\nDzięki mazi stawowej kości nie ścierają się podczas ruchu.\nMa działanie amortyzujące.\nMaź stawowa tworzy poduszkę hydrauliczną absorbującą wstrząsy.\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi zbyt ogólnych dotyczących ochrony mechanicznej bez wskazania,\nna czym ta ochrona polega, np. „Maź stawowa chroni powierzchnie stawowe”.\nNie uznaje się odpowiedzi odnoszących się wyłącznie do odżywiania powierzchni\nstawowych.","solution":"**Maź stawowa** (synovia) w czasie ruchu: - **Smaruje** powierzchnie stawowe → **zmniejsza tarcie** między chrząstkami stawowymi → płynny ruch bez ścierania. - **Odżywia** chrząstkę stawową (chrząstka nie ma naczyń krwionośnych — substancje odżywcze dyfundują z mazi). - **Amortyzuje** wstrząsy podczas ruchu. - **Usuwa** produkty przemiany materii z chrząstki.","image":"img/biologia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-9.3.webp","solution_image":null,"topics":"histologia, tkanki łączne, staw kolanowy, maź stawowa","page_from":15,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 9.3. (0-1)<br>Przedstaw rolę mazi stawowej w czasie ruchu stawu.<br>9.1.<br>0-1-2<br>9.2.<br>0-1<br>9.3.<br>0-1<br>MBIP-R0_100</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 9.3. (0-1)<br>Wymaganie ogólne<br>Wymaganie szczegółowe<br>I. Pogłębianie wiedzy z zakresu<br>różnorodności biologicznej oraz zjawisk<br>i procesów biologicznych zachodzących na<br>różnych poziomach organizacji życia.<br>Zdający:</p>\n<ol><li>objaśnia funkcjonowanie organizmu</li></ol>\n<p>człowieka […].<br>XI. Funkcjonowanie zwierząt.</p>\n<ol><li>Porównanie poszczególnych czynności</li></ol>\n<p>życiowych zwierząt, z uwzględnieniem<br>struktur odpowiedzialnych za ich<br>przeprowadzanie.</p>\n<ol><li>Poruszanie się. Zdający:</li></ol>\n<p>e) opisuje współdziałanie […] stawów i kości<br>w ruchu człowieka.<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - za poprawne przedstawienie roli mazi stawowej, uwzględniające zmniejszenie tarcia<br>w stawie (między powierzchniami stawowymi) LUB amortyzację obciążeń.<br>0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br>Przykładowe odpowiedzi<br>Maź stawowa zmniejsza tarcie chrząstek o siebie w czasie zginania stawu, dzięki czemu<br>zapobiega ich ścieraniu.<br>Redukuje tarcie, co zapobiega uszkodzeniom powierzchni stawowych.<br>Zapewnia poślizg powierzchni stawowych.<br>Dzięki mazi stawowej kości nie ścierają się podczas ruchu.<br>Ma działanie amortyzujące.<br>Maź stawowa tworzy poduszkę hydrauliczną absorbującą wstrząsy.<br>Uwaga:<br>Nie uznaje się odpowiedzi zbyt ogólnych dotyczących ochrony mechanicznej bez wskazania,<br>na czym ta ochrona polega, np. „Maź stawowa chroni powierzchnie stawowe”.<br>Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się wyłącznie do odżywiania powierzchni<br>stawowych.</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p><strong>Maź stawowa</strong> (synovia) w czasie ruchu: - <strong>Smaruje</strong> powierzchnie stawowe → <strong>zmniejsza tarcie</strong> między chrząstkami stawowymi → płynny ruch bez ścierania. - <strong>Odżywia</strong> chrząstkę stawową (chrząstka nie ma naczyń krwionośnych — substancje odżywcze dyfundują z mazi). - <strong>Amortyzuje</strong> wstrząsy podczas ruchu. - <strong>Usuwa</strong> produkty przemiany materii z chrząstki.</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Maź stawowa zmniejsza tarcie między powierzchniami stawowymi (chrząstkami stawowymi) podczas ruchu, dzięki czemu zapobiega ich ścieraniu się oraz amortyzuje obciążenia mechaniczne, zapewniając płynne i bezbolesne przesuwanie się kości względem siebie.</strong></p>\n<h4>Sposób 1 - Funkcje fizyczne mazi</h4>\n<p><strong>Funkcja 1: Smarowanie (zmniejszenie tarcia).</strong><br>Maź stawowa (synovia) to lepki płyn zawierający kwas hialuronowy, glikoproteiny i wodę. Wypełnia jamę stawową między chrząstkami pokrywającymi kości. Działa jak smar - zmniejsza współczynnik tarcia ~10-100×.</p>\n<p>Bez mazi: chrząstki ścierałyby się o siebie podczas ruchu → choroba zwyrodnieniowa stawów (osteoarthritis).</p>\n<p><strong>Funkcja 2: Amortyzacja.</strong><br>Wysoka lepkość mazi sprawia, że działa jak <strong>poduszka hydrauliczna</strong> - absorbuje wstrząsy podczas chodzenia, biegania, skakania.</p>\n<p><strong>Funkcja 3: Odżywianie chrząstki.</strong><br>Chrząstka stawowa nie ma własnych naczyń krwionośnych - pobiera substancje odżywcze (glukoza, tlen) z mazi przez dyfuzję.</p>\n<p>Zadanie pyta o rolę W CZASIE RUCHU → kluczowe są funkcje 1 i 2 (smarowanie + amortyzacja).</p>\n<h4>Sposób 2 - Analogia mechaniczna</h4>\n<p>Maź stawowa działa jak <strong>olej w łożysku silnika</strong> - zmniejsza tarcie między ruchomymi częściami, chroniąc je przed zużyciem. W kombinacji z chrząstką (gładka powłoka) tworzy układ tarciowo-amortyzujący o sprawności porównywalnej do najlepszych łożysk technicznych.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>Zrodlo: oficjalne &quot;Zasady oceniania rozwiazan zadan&quot; CKE (egzamin maturalny z biologii, termin glowny 9 maja 2025, formy MBIP-R0).</blockquote>\n<blockquote>Zadanie 9.3. (0-1)<br>Zasady oceniania:<br>1 pkt - za poprawne przedstawienie roli mazi stawowej, uwzgledniajace zmniejszenie tarcia w stawie (miedzy powierzchniami stawowymi) LUB amortyzacje obciazen.<br>0 pkt - za odpowiedz niespelniajaca wymagan na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br>Przykladowe odpowiedzi:<br>- Maz stawowa zmniejsza tarcie chrzastek o siebie w czasie zginania stawu, dzieki czemu zapobiega ich scieraniu.<br>- Redukuje tarcie, co zapobiega uszkodzeniom powierzchni stawowych.<br>- Zapewnia poslizg powierzchni stawowych.<br>- Ma dzialanie amortyzujace.<br>- Maz stawowa tworzy poduszke hydrauliczna absorbujaca wstrzasy.<br>Uwaga: Nie uznaje sie odpowiedzi zbyt ogolnych dotyczacych ochrony mechanicznej bez wskazania, na czym ta ochrona polega, np. &quot;Maz stawowa chroni powierzchnie stawowe&quot;. Nie uznaje sie odpowiedzi odnoszacych sie wylacznie do odzywiania powierzchni stawowych.</blockquote>\n<h4>Wzory z karty CKE</h4>\n<p>W tym zadaniu nie korzystamy z karty wzorów - to zadanie z fizjologii układu ruchu. Brak konkretnego wzoru.</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Najczęstszy błąd - odpowiedź ogólna „maź chroni staw” bez sprecyzowania JAK. Trzeba wskazać konkretny mechanizm (zmniejszenie tarcia LUB amortyzacja).</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Pułapka - odpowiedź TYLKO o odżywianiu chrząstki = 0 pkt. Zadanie pyta o ruch (smarowanie + amortyzacja), nie o odżywianie.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Maź stawowa zawiera <strong>kwas hialuronowy</strong> - to ten sam związek używany w kosmetykach (nawilżanie skóry). W stawie pełni rolę smarowania.</blockquote>"}]}