{"id":"biologia-2026-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/7","paper_id":"biologia-2026-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"7","points":null,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2026,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 7.\nPełzakowica to choroba wywoływana przez jednokomórkowego pasożyta - pełzaka\nczerwonki (Entamoeba histolytica). Do zarażenia dochodzi najczęściej drogą pokarmową:\nprzez ręce, przez wodę lub przez pokarm - zanieczyszczone cystami pasożytów\npochodzącymi z kału człowieka zarażonego tym pasożytem. Ostra pełzakowica jest chorobą\nzagrażającą życiu, ale u zarażonych osób nie zawsze rozwijają się objawy choroby.\nDecydują o tym przede wszystkim sprawność układu odpornościowego i ogólny stan zdrowia\nczłowieka.\nW cyklu życiowym pełzaka czerwonki występują dwie formy:\ntrofozoit - postać wegetatywna, która aktywnie się przemieszcza oraz wytwarza enzymy\nproteolityczne i enterotoksyny, powodujące obumieranie komórek gospodarza\ncysta - postać przetrwalnikowa, odporna na warunki środowiska.\nDo układu pokarmowego człowieka dostają się cysty, z których zostają uwolnione trofozoity\nw dolnym odcinku jelita cienkiego lub w górnym odcinku jelita grubego. Trofozoity są bardzo\nruchliwe i szybko rozmnażają się przez podziały. W ostrych postaciach pełzakowicy\ntrofozoity mogą wnikać do błony podśluzowej jelita i wraz z krwią dostać się do wątroby\nlub do innych narządów, gdzie pochłaniają krwinki czerwone i uszkadzają ściany\nnaczyń włosowatych. Trofozoity mogą przekształcić się w cysty i wówczas są wydalane\nz kałem do środowiska zewnętrznego.\nPoniżej przedstawiono budowę trofozoitu pełzaka czerwonki.\nNa podstawie: M. Rogalska, Pełzakowica, „Medycyna Praktyczna”, 2017;\nN. Guillén, Pathogenicity and Virulence of Entamoeba histolytica, the Agent of Amoebiasis,\n„Virulence” 14(1), 2023;\nJ Hempel-Zawitkowska (red.), Zoologia dla uczelni rolniczych, Warszawa 1995;\nwww.cdc.gov/dpdx/amebiasis/index.html\nFotografia: Dr. M. Melvin i Dr. Greene; CDC: Centers for Disease Control and Prevention, Atlanta USA.\nwodniczki\npokarmowe\nz wchłoniętymi\nerytrocytami\njądro\nkomórkowe\npellikula\npseudopodium\nektoplazma\nendoplazma\nMBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/biologia-2026-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-7.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":16,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · czerwiec 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 7.<br>Pełzakowica to choroba wywoływana przez jednokomórkowego pasożyta - pełzaka<br>czerwonki (Entamoeba histolytica). Do zarażenia dochodzi najczęściej drogą pokarmową:<br>przez ręce, przez wodę lub przez pokarm - zanieczyszczone cystami pasożytów<br>pochodzącymi z kału człowieka zarażonego tym pasożytem. Ostra pełzakowica jest chorobą<br>zagrażającą życiu, ale u zarażonych osób nie zawsze rozwijają się objawy choroby.<br>Decydują o tym przede wszystkim sprawność układu odpornościowego i ogólny stan zdrowia<br>człowieka.<br>W cyklu życiowym pełzaka czerwonki występują dwie formy:<br>trofozoit - postać wegetatywna, która aktywnie się przemieszcza oraz wytwarza enzymy<br>proteolityczne i enterotoksyny, powodujące obumieranie komórek gospodarza<br>cysta - postać przetrwalnikowa, odporna na warunki środowiska.<br>Do układu pokarmowego człowieka dostają się cysty, z których zostają uwolnione trofozoity<br>w dolnym odcinku jelita cienkiego lub w górnym odcinku jelita grubego. Trofozoity są bardzo<br>ruchliwe i szybko rozmnażają się przez podziały. W ostrych postaciach pełzakowicy<br>trofozoity mogą wnikać do błony podśluzowej jelita i wraz z krwią dostać się do wątroby<br>lub do innych narządów, gdzie pochłaniają krwinki czerwone i uszkadzają ściany<br>naczyń włosowatych. Trofozoity mogą przekształcić się w cysty i wówczas są wydalane<br>z kałem do środowiska zewnętrznego.<br>Poniżej przedstawiono budowę trofozoitu pełzaka czerwonki.<br>Na podstawie: M. Rogalska, Pełzakowica, „Medycyna Praktyczna”, 2017;<br>N. Guillén, Pathogenicity and Virulence of Entamoeba histolytica, the Agent of Amoebiasis,<br>„Virulence” 14(1), 2023;<br>J Hempel-Zawitkowska (red.), Zoologia dla uczelni rolniczych, Warszawa 1995;<br>www.cdc.gov/dpdx/amebiasis/index.html<br>Fotografia: Dr. M. Melvin i Dr. Greene; CDC: Centers for Disease Control and Prevention, Atlanta USA.<br>wodniczki<br>pokarmowe<br>z wchłoniętymi<br>erytrocytami<br>jądro<br>komórkowe<br>pellikula<br>pseudopodium<br>ektoplazma<br>endoplazma<br>MBIP-R0_100</p>","solutions":[]}