{"id":"biologia-2026-maj-matura-rozszerzona/zad/13.1","paper_id":"biologia-2026-maj-matura-rozszerzona","number":"13.1","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 13.1. (0-1)\nOkreśl, jakie znaczenie dla poprawnej interpretacji wyników doświadczenia w próbie\nbadawczej (wykres I) miało wykonanie pomiarów pO2 w próbie kontrolnej - w bańce\npowietrza mechanicznie wytwarzanej pod powierzchnią wody przy użyciu strzykawki\n(wykres II).","answer":null,"answer_text":"Zadanie 13.1. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nII. Rozwijanie myślenia naukowego;\ndoskonalenie umiejętności planowania\ni przeprowadzania obserwacji\ni doświadczeń oraz wnioskowania w oparciu\no wyniki badań. Zdający:\n2) określa warunki doświadczenia, rozróżnia\npróbę kontrolną i badawczą.\nXI. Funkcjonowanie zwierząt.\n2. Porównanie poszczególnych czynności\nżyciowych zwierząt, z uwzględnieniem\nstruktur odpowiedzialnych za ich\nprzeprowadzanie.\n3) Wymiana gazowa i krążenie. Zdający:\nh) opisuje wymianę gazową […].\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne określenie znaczenia próby kontrolnej, odnoszące się do wykluczenia\nwpływu innych czynników niż procesy przeprowadzane przez jaszczurkę na zmiany\nzawartości tlenu w bańce powietrza LUB do poziomu odniesienia dla pomiarów\nw próbie badawczej.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nDzięki tym pomiarom wiadomo było, że ubytek tlenu w bańce powietrza na głowie\njaszczurki jest związany z procesami przeprowadzanymi przez to zwierzę.\nDzięki tej próbie można było wykluczyć, że wraz z upływem czasu tlen z bańki powietrza\nprzenika do otaczającej wody.\nTa próba kontrolna stanowi poziom referencyjny dla wyników pomiarów uzyskanych\nw próbie badawczej.","solution":"Próba kontrolna pozwoliła **wykluczyć wpływ czynników innych niż fizjologia jaszczurki** na spadek $p\\text{O}_2$ w bańce powietrza. Bańka wytworzona mechanicznie znajdowała się w **tych samych warunkach fizycznych** (woda, temperatura, ciśnienie), ale **bez udziału zwierzęcia**. Gdyby tlen ubywał z niej samoistnie — np. **dyfundując do otaczającej wody** — spadek $p\\text{O}_2$ pojawiłby się także na wykresie II. Tak się jednak nie stało. Próba kontrolna stanowi zatem **poziom odniesienia (referencyjny)**: dopiero porównanie z nią pozwala przypisać spadek $p\\text{O}_2$ w próbie badawczej **pobieraniu tlenu przez jaszczurkę**.","image":"img/biologia-2026-maj-matura-rozszerzona/zad-13.1.webp","solution_image":null,"topics":"proba kontrolna, metodologia badan, jaszczurki Anolis, oddychanie pod woda, cisnienie parcjalne tlenu","page_from":19,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 13.1. (0-1)<br>Określ, jakie znaczenie dla poprawnej interpretacji wyników doświadczenia w próbie<br>badawczej (wykres I) miało wykonanie pomiarów pO2 w próbie kontrolnej - w bańce<br>powietrza mechanicznie wytwarzanej pod powierzchnią wody przy użyciu strzykawki<br>(wykres II).</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 13.1. (0-1)<br>Wymaganie ogólne<br>Wymaganie szczegółowe<br>II. Rozwijanie myślenia naukowego;<br>doskonalenie umiejętności planowania<br>i przeprowadzania obserwacji<br>i doświadczeń oraz wnioskowania w oparciu<br>o wyniki badań. Zdający:</p>\n<ol><li>określa warunki doświadczenia, rozróżnia</li></ol>\n<p>próbę kontrolną i badawczą.<br>XI. Funkcjonowanie zwierząt.</p>\n<ol><li>Porównanie poszczególnych czynności</li></ol>\n<p>życiowych zwierząt, z uwzględnieniem<br>struktur odpowiedzialnych za ich<br>przeprowadzanie.</p>\n<ol><li>Wymiana gazowa i krążenie. Zdający:</li></ol>\n<p>h) opisuje wymianę gazową […].<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - poprawne określenie znaczenia próby kontrolnej, odnoszące się do wykluczenia<br>wpływu innych czynników niż procesy przeprowadzane przez jaszczurkę na zmiany<br>zawartości tlenu w bańce powietrza LUB do poziomu odniesienia dla pomiarów<br>w próbie badawczej.<br>0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.<br>Przykładowe odpowiedzi<br>Dzięki tym pomiarom wiadomo było, że ubytek tlenu w bańce powietrza na głowie<br>jaszczurki jest związany z procesami przeprowadzanymi przez to zwierzę.<br>Dzięki tej próbie można było wykluczyć, że wraz z upływem czasu tlen z bańki powietrza<br>przenika do otaczającej wody.<br>Ta próba kontrolna stanowi poziom referencyjny dla wyników pomiarów uzyskanych<br>w próbie badawczej.</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Próba kontrolna pozwoliła <strong>wykluczyć wpływ czynników innych niż fizjologia jaszczurki</strong> na spadek $p\\text{O}_2$ w bańce powietrza. Bańka wytworzona mechanicznie znajdowała się w <strong>tych samych warunkach fizycznych</strong> (woda, temperatura, ciśnienie), ale <strong>bez udziału zwierzęcia</strong>. Gdyby tlen ubywał z niej samoistnie — np. <strong>dyfundując do otaczającej wody</strong> — spadek $p\\text{O}_2$ pojawiłby się także na wykresie II. Tak się jednak nie stało. Próba kontrolna stanowi zatem <strong>poziom odniesienia (referencyjny)</strong>: dopiero porównanie z nią pozwala przypisać spadek $p\\text{O}_2$ w próbie badawczej <strong>pobieraniu tlenu przez jaszczurkę</strong>.</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź: próba kontrolna pozwoliła wykluczyć wpływ czynników innych niż procesy fizjologiczne jaszczurki i stanowiła poziom odniesienia</h4>\n<p>W próbie kontrolnej mierzono pO₂ w bańce powietrza wytworzonej <strong>mechanicznie</strong> (strzykawką), bez udziału jaszczurki, w tych samych warunkach (pod wodą).</p>\n<p>Znaczenie tej próby:</p>\n<ul><li>pozwoliła sprawdzić, czy ewentualne zmiany zawartości tlenu w bańce nie wynikają z <strong>innych czynników niż procesy jaszczurki</strong> - np. z samego przenikania (dyfuzji) tlenu z bańki do otaczającej wody;</li><li>stanowiła <strong>poziom odniesienia</strong> (tło), do którego można porównać wyniki z próby badawczej (bańki na głowie jaszczurki).</li></ul>\n<p>Dzięki temu zmiany pO₂ obserwowane w próbie badawczej można było poprawnie zinterpretować jako efekt <strong>procesów fizjologicznych jaszczurki</strong> (pobierania tlenu), a nie artefakt pomiaru.</p>\n<h4>Zasady oceniania CKE</h4>\n<p>1 pkt: określenie znaczenia próby kontrolnej odnoszące się do wykluczenia wpływu innych czynników niż procesy jaszczurki LUB do poziomu odniesienia dla pomiarów w próbie badawczej.</p>"}]}