{"id":"biologia-2026-maj-matura-rozszerzona/zad/14","paper_id":"biologia-2026-maj-matura-rozszerzona","number":"14","points":6,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 14.\nNaturalny receptor limfocytów T rozpoznaje i wiąże antygeny peptydowe prezentowane\nprzez cząsteczki MHC na powierzchni komórek własnego organizmu. Komórki nowotworowe\nmają jednak często obniżoną ilość białek MHC - głównego układu zgodności tkankowej.\nJedną z nowoczesnych metod leczenia niektórych nowotworów jest terapia CAR-T,\npolegająca na modyfikacji genetycznej limfocytów T pacjenta tak, aby wytwarzały one\ntzw. chimeryczny receptor antygenowy (CAR, ang. chimeric antigen receptor). Funkcją\nzmodyfikowanych limfocytów T (CAR-T) jest rozpoznawanie specyficznych białek -\nwystępujących tylko na powierzchni komórek nowotworowych. CAR-T mają możliwość\nbezpośredniego wiązania antygenów komórek nowotworowych w sposób niezależny\nod powierzchniowego występowania MHC. Antygeny występujące na powierzchni komórek\nnowotworowych dzieli się na:\nspecyficzne - występujące tylko na powierzchni komórek nowotworowych\nniespecyficzne - występujące zarówno na powierzchni komórek nowotworowych,\njak i na powierzchni komórek zdrowych.\nW terapii CAR-T najpierw izoluje się z krwi pacjenta leukocyty, w tym - limfocyty T.\nNastępnie limfocyty T zostają poddane modyfikacjom genetycznym. Stosuje się do tego\njedną z metod:\ndo limfocytów T wprowadza się za pomocą impulsu elektrycznego (elektroporacja)\nmRNA kodujący receptor CAR\nlimfocyty T infekuje się genetycznie zmodyfikowanym retrowirusem, zawierającym gen\nkodujący receptor CAR.\nNa koniec CAR-T są namnażane, aktywowane, a następnie wstrzykiwane do krwiobiegu\npacjenta. Na schemacie przedstawiono istotę terapii CAR-T z wykorzystaniem retrowirusa.\nNa podstawie: National Cancer Institute,\nCAR T Cells: Engineering Patients’ Immune Cells to Treat Their Cancers, 2025. Schemat: cytologicsbio.com\nkomórka\nnowotworowa\nzmodyfikowany\ngenetycznie retrowirus\nz genem kodującym\nreceptor CAR\nlimfocyt T\npobrany od\npacjenta\nlimfocyt T\nz włączonym\ngenem kodującym\nreceptor CAR\nreceptor CAR\nCAR-T\nantygen\nśmierć komórki\nnowotworowej\nnamnożenie CAR-T\ni wprowadzenie do\norganizmu pacjenta\nwbudowanie receptora\nCAR w błonę\nlimfocytu T\nwbudowanie DNA\nwirusowego w genom\nlimfocytu T\nMBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **14.1.** Antygeny **niespecyficzne** występują **zarówno na komórkach nowotworowych, jak i na zdrowych**. Receptor CAR rozpoznający taki antygen kierowałby limfocyty CAR-T również przeciwko **prawidłowym komórkom pacjenta**, powodując ich niszczenie. Terapia utraciłaby wówczas **selektywność** — zamiast działać wyłącznie na nowotwór, wywoływałaby uszkodzenia zdrowych tkanek, przypominając w skutkach **chorobę autoimmunizacyjną**. Celem terapii jest zniszczenie komórek nowotworowych **przy jednoczesnym oszczędzeniu** komórek prawidłowych. **14.2.** **Fizjologiczne limfocyty T** rozpoznają antygen **wyłącznie wtedy, gdy jest on prezentowany przez cząsteczkę MHC** na powierzchni komórki. Bez tej prezentacji receptor TCR nie wiąże antygenu i limfocyt nie zostaje aktywowany. Komórki nowotworowe mają **obniżoną ilość białek MHC** na swojej powierzchni — to jeden z mechanizmów, którymi „uciekają\" spod nadzoru immunologicznego. Fizjologiczne limfocyty T mają więc **ograniczoną zdolność ich rozpoznania**. **Limfocyty CAR-T** wiążą antygeny komórek nowotworowych **bezpośrednio, w sposób niezależny od MHC**. Niski poziom MHC im nie przeszkadza, dlatego skuteczniej rozpoznają i niszczą komórki nowotworowe. **14.3.** **Metoda z retrowirusem.** Gen kodujący receptor CAR zostaje **wbudowany w genom limfocytu T** (integracja DNA). Staje się trwałym elementem materiału genetycznego komórki i podlega **wielokrotnej, długotrwałej ekspresji**: z jednej kopii genu powstaje **wiele cząsteczek mRNA**, a z każdej z nich — wiele cząsteczek białka. Dodatkowo gen jest **przekazywany komórkom potomnym** przy każdym podziale. **Metoda z elektroporacją.** Do komórki wprowadza się gotowe **mRNA**, które **nie integruje się z genomem**. Cząsteczki mRNA są **stosunkowo nietrwałe** — ulegają **degradacji** przez komórkowe enzymy, a przy każdym podziale komórki ich stężenie dodatkowo **maleje w wyniku rozcieńczenia**. Synteza receptora CAR jest więc **krótkotrwała i ograniczona** ilością wprowadzonego mRNA. Dlatego zastosowanie retrowirusa daje limfocyty o **wyższej i trwalszej zawartości receptora CAR**. **14.4. PP** 1. **P** — limfocyty T są kluczowymi komórkami **odporności swoistej (nabytej)**, odpowiadając zwłaszcza za odpowiedź **komórkową**. 2. **P** — po rozpoznaniu antygenu limfocyt T ulega **aktywacji i proliferacji (ekspansji klonalnej)**, wytwarzając klon komórek efektorowych i pamięci. **14.5.** **Grasica** (*thymus*).\n\nTreść zadania (CKE)\n\nReceptor TCR a receptor CAR\n\nCecha | Naturalny receptor TCR | Chimeryczny receptor CAR\npochodzenie | naturalne | inżynieria genetyczna\nco rozpoznaje | peptyd prezentowany przez MHC | antygen powierzchniowy bezpośrednio\nzależność od MHC | tak — konieczna | nie\nskuteczność wobec komórek z niskim MHC | niska | wysoka\nspecyficzność | zależna od repertuaru | projektowana pod wybrany antygen\n\nDwie metody modyfikacji limfocytów\n\nCecha | Elektroporacja (mRNA) | Retrowirus (DNA)\nco wprowadzamy | mRNA | gen (DNA)\nintegracja z genomem | nie | tak\ntrwałość | krótkotrwała — mRNA ulega degradacji | długotrwała\nprzekazywanie komórkom potomnym | nie — efekt rozcieńczenia | tak\nilość receptora CAR | niższa | wyższa\nbezpieczeństwo | wyższe — efekt przemijający | ryzyko mutagenezy insercyjnej\nzastosowanie | terapie testowe, krótkoterminowe | standard terapii CAR-T\n\nSchemat ekspresji w obu przypadkach:\n\n$$\\text{retrowirus}: \\ \\text{DNA (w genomie)} \\rightarrow \\text{wiele mRNA} \\rightarrow \\text{bardzo dużo białka, trwale}$$\n\n$$\\text{elektroporacja}: \\ \\text{mRNA (wolne)} \\rightarrow \\text{białko, dopóki mRNA nie ulegnie degradacji}$$\n\nGłówny układ zgodności tkankowej (MHC)\n\nKlasa | Gdzie występuje | Prezentuje antygeny | Rozpoznaje\nMHC I | wszystkie komórki jądrzaste | wewnątrzkomórkowe (wirusowe, nowotworowe) | limfocyty Tc (CD8+)\nMHC II | komórki prezentujące antygen: makrofagi, limfocyty B, komórki dendrytyczne | zewnątrzkomórkowe (pochłonięte) | limfocyty Th (CD4+)\n\nObniżenie ekspresji MHC I to jedna z głównych strategii ucieczki nowotworu spod nadzoru immunologicznego — i dokładnie ten problem omija terapia CAR-T.\n\nRodzaje limfocytów T\n\nTyp | Marker | Funkcja\nTc — cytotoksyczne | CD8+ | niszczą komórki zakażone i nowotworowe (perforyny, granzymy)\nTh — pomocnicze | CD4+ | koordynują odpowiedź — pobudzają limfocyty B i Tc\nTreg — regulatorowe | CD4+ CD25+ | hamują odpowiedź, zapobiegają autoimmunizacji\npamięci | — | zapewniają szybką odpowiedź wtórną\n\nGdzie powstają i dojrzewają limfocyty\n\nKomórka | Powstaje | Dojrzewa\nlimfocyt T | szpik kostny | grasica (thymus)\nlimfocyt B | szpik kostny | szpik kostny (bone marrow)\n\nNarządy limfatyczne | Przykłady\npierwotne (centralne) | grasica, szpik kostny\nwtórne (obwodowe) | węzły chłonne, śledziona, migdałki, kępki Peyera\n\nW grasicy zachodzi selekcja pozytywna i negatywna — eliminowane są limfocyty rozpoznające antygeny własne. Właśnie dlatego terapia CAR-T z antygenem niespecyficznym byłaby niebezpieczna: sztucznie omija ten mechanizm ochronny.\n\nTerapia CAR-T w praktyce\n\nElement | Szczegóły\nwskazania | ostra białaczka limfoblastyczna, chłoniaki, szpiczak mnogi\nantygeny docelowe | CD19 (limfocyty B), BCMA (plazmocyty)\nskuteczność | remisja u znacznej części pacjentów opornych na inne terapie\npowikłania | zespół uwalniania cytokin (CRS), neurotoksyczność, aplazja limfocytów B\nograniczenia | koszt, czas przygotowania, słaba skuteczność w guzach litych\n\nAntygen CD19 występuje na wszystkich limfocytach B — także zdrowych. To dopuszczalny kompromis: pacjent traci limfocyty B, ale można to wyrównać podawaniem immunoglobulin.\n\nPunktacja CKE\n\n- 14.1. 1 pkt — uzasadnienie uwzględniające niszczenie zdrowych komórek organizmu.\n- 14.2. 1 pkt — wyjaśnienie uwzględniające konieczność prezentacji antygenu przez MHC fizjologicznym limfocytom T oraz działanie CAR-T niezależne od MHC, którego poziom w komórkach nowotworowych jest obniżony.\n- 14.3. 2 pkt — wyjaśnienie uwzględniające wbudowanie genu do genomu przez retrowirusa (długotrwała ekspresja) oraz nietrwałość mRNA wprowadzonego elektroporacją (degradacja, rozcieńczenie);\n1 pkt — tylko jeden z tych elementów.\n- 14.4. 1 pkt — PP.\n- 14.5. 1 pkt — grasica.\n- Razem: 6 pkt.\n\nTypowy błąd: **W 14.3 klucz CKE odrzuca argument o „jednorazowej translacji mRNA\".** Cząsteczka mRNA może być odczytywana **wielokrotnie** — problemem jest jej **nietrwałość** (degradacja) i **rozcieńczanie** przy podziałach komórki, a nie liczba translacji. **W 14.3 pełne 2 punkty wymagają opisania OBU metod.** Wskazanie tylko integracji genu przez retrowirusa **albo** tylko nietrwałości mRNA daje **1 punkt**. **W 14.2 nie wystarczy napisać, że „CAR-T lepiej rozpoznają nowotwór\".** Klucz wymaga dwóch elementów: (1) fizjologiczne limfocyty T **potrzebują prezentacji przez MHC**, (2) CAR-T działają **niezależnie od MHC**, którego na komórkach nowotworowych jest mało. **W 14.5 kusi odpowiedź „szpik kostny\".** W szpiku limfocyty T **powstają**, ale **dojrzewają w grasicy** — stąd litera „T\" w ich nazwie (*thymus*). Limfocyty **B** dojrzewają w szpiku (*bone marrow*). **Grasica zanika z wiekiem, ale nadal jest odpowiedzią prawidłową.** U dorosłych ulega inwolucji (zastępowaniu tkanką tłuszczową), lecz pozostaje **głównym miejscem dojrzewania** limfocytów T. **Nie myl MHC klasy I i II.** **MHC I** występuje na **wszystkich** komórkach jądrzastych i prezentuje antygeny limfocytom **T cytotoksycznym (CD8+)**. **MHC II** występuje tylko na **komórkach prezentujących antygen** i działa na limfocyty **T pomocnicze (CD4+)**. W kontekście niszczenia komórek nowotworowych chodzi o **MHC klasy I**. **Terapia CAR-T ma realne ograniczenia.** Najgroźniejsze powikłanie to **zespół uwalniania cytokin (CRS)** — gwałtowna reakcja zapalna po aktywacji dużej liczby limfocytów. To praktyczny kontekst, w którym selektywność antygenu ma znaczenie.","image":"img/biologia-2026-maj-matura-rozszerzona/zad-14.webp","solution_image":null,"topics":"terapia CAR-T, limfocyty T, MHC, retrowirusy, elektroporacja, ekspresja genow, grasica","page_from":20,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 14.<br>Naturalny receptor limfocytów T rozpoznaje i wiąże antygeny peptydowe prezentowane<br>przez cząsteczki MHC na powierzchni komórek własnego organizmu. Komórki nowotworowe<br>mają jednak często obniżoną ilość białek MHC - głównego układu zgodności tkankowej.<br>Jedną z nowoczesnych metod leczenia niektórych nowotworów jest terapia CAR-T,<br>polegająca na modyfikacji genetycznej limfocytów T pacjenta tak, aby wytwarzały one<br>tzw. chimeryczny receptor antygenowy (CAR, ang. chimeric antigen receptor). Funkcją<br>zmodyfikowanych limfocytów T (CAR-T) jest rozpoznawanie specyficznych białek -<br>występujących tylko na powierzchni komórek nowotworowych. CAR-T mają możliwość<br>bezpośredniego wiązania antygenów komórek nowotworowych w sposób niezależny<br>od powierzchniowego występowania MHC. Antygeny występujące na powierzchni komórek<br>nowotworowych dzieli się na:<br>specyficzne - występujące tylko na powierzchni komórek nowotworowych<br>niespecyficzne - występujące zarówno na powierzchni komórek nowotworowych,<br>jak i na powierzchni komórek zdrowych.<br>W terapii CAR-T najpierw izoluje się z krwi pacjenta leukocyty, w tym - limfocyty T.<br>Następnie limfocyty T zostają poddane modyfikacjom genetycznym. Stosuje się do tego<br>jedną z metod:<br>do limfocytów T wprowadza się za pomocą impulsu elektrycznego (elektroporacja)<br>mRNA kodujący receptor CAR<br>limfocyty T infekuje się genetycznie zmodyfikowanym retrowirusem, zawierającym gen<br>kodujący receptor CAR.<br>Na koniec CAR-T są namnażane, aktywowane, a następnie wstrzykiwane do krwiobiegu<br>pacjenta. Na schemacie przedstawiono istotę terapii CAR-T z wykorzystaniem retrowirusa.<br>Na podstawie: National Cancer Institute,<br>CAR T Cells: Engineering Patients’ Immune Cells to Treat Their Cancers, 2025. Schemat: cytologicsbio.com<br>komórka<br>nowotworowa<br>zmodyfikowany<br>genetycznie retrowirus<br>z genem kodującym<br>receptor CAR<br>limfocyt T<br>pobrany od<br>pacjenta<br>limfocyt T<br>z włączonym<br>genem kodującym<br>receptor CAR<br>receptor CAR<br>CAR-T<br>antygen<br>śmierć komórki<br>nowotworowej<br>namnożenie CAR-T<br>i wprowadzenie do<br>organizmu pacjenta<br>wbudowanie receptora<br>CAR w błonę<br>limfocytu T<br>wbudowanie DNA<br>wirusowego w genom<br>limfocytu T<br>MBIP-R0_100</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Odpowiedź: <strong>14.1.</strong> Antygeny <strong>niespecyficzne</strong> występują <strong>zarówno na komórkach nowotworowych, jak i na zdrowych</strong>. Receptor CAR rozpoznający taki antygen kierowałby limfocyty CAR-T również przeciwko <strong>prawidłowym komórkom pacjenta</strong>, powodując ich niszczenie. Terapia utraciłaby wówczas <strong>selektywność</strong> — zamiast działać wyłącznie na nowotwór, wywoływałaby uszkodzenia zdrowych tkanek, przypominając w skutkach <strong>chorobę autoimmunizacyjną</strong>. Celem terapii jest zniszczenie komórek nowotworowych <strong>przy jednoczesnym oszczędzeniu</strong> komórek prawidłowych. <strong>14.2.</strong> <strong>Fizjologiczne limfocyty T</strong> rozpoznają antygen <strong>wyłącznie wtedy, gdy jest on prezentowany przez cząsteczkę MHC</strong> na powierzchni komórki. Bez tej prezentacji receptor TCR nie wiąże antygenu i limfocyt nie zostaje aktywowany. Komórki nowotworowe mają <strong>obniżoną ilość białek MHC</strong> na swojej powierzchni — to jeden z mechanizmów, którymi „uciekają&quot; spod nadzoru immunologicznego. Fizjologiczne limfocyty T mają więc <strong>ograniczoną zdolność ich rozpoznania</strong>. <strong>Limfocyty CAR-T</strong> wiążą antygeny komórek nowotworowych <strong>bezpośrednio, w sposób niezależny od MHC</strong>. Niski poziom MHC im nie przeszkadza, dlatego skuteczniej rozpoznają i niszczą komórki nowotworowe. <strong>14.3.</strong> <strong>Metoda z retrowirusem.</strong> Gen kodujący receptor CAR zostaje <strong>wbudowany w genom limfocytu T</strong> (integracja DNA). Staje się trwałym elementem materiału genetycznego komórki i podlega <strong>wielokrotnej, długotrwałej ekspresji</strong>: z jednej kopii genu powstaje <strong>wiele cząsteczek mRNA</strong>, a z każdej z nich — wiele cząsteczek białka. Dodatkowo gen jest <strong>przekazywany komórkom potomnym</strong> przy każdym podziale. <strong>Metoda z elektroporacją.</strong> Do komórki wprowadza się gotowe <strong>mRNA</strong>, które <strong>nie integruje się z genomem</strong>. Cząsteczki mRNA są <strong>stosunkowo nietrwałe</strong> — ulegają <strong>degradacji</strong> przez komórkowe enzymy, a przy każdym podziale komórki ich stężenie dodatkowo <strong>maleje w wyniku rozcieńczenia</strong>. Synteza receptora CAR jest więc <strong>krótkotrwała i ograniczona</strong> ilością wprowadzonego mRNA. Dlatego zastosowanie retrowirusa daje limfocyty o <strong>wyższej i trwalszej zawartości receptora CAR</strong>. <strong>14.4. PP</strong> 1. <strong>P</strong> — limfocyty T są kluczowymi komórkami <strong>odporności swoistej (nabytej)</strong>, odpowiadając zwłaszcza za odpowiedź <strong>komórkową</strong>. 2. <strong>P</strong> — po rozpoznaniu antygenu limfocyt T ulega <strong>aktywacji i proliferacji (ekspansji klonalnej)</strong>, wytwarzając klon komórek efektorowych i pamięci. <strong>14.5.</strong> <strong>Grasica</strong> (<em>thymus</em>).</p>\n<p>Treść zadania (CKE)</p>\n<p>Receptor TCR a receptor CAR</p>\n<p>Cecha | Naturalny receptor TCR | Chimeryczny receptor CAR<br>pochodzenie | naturalne | inżynieria genetyczna<br>co rozpoznaje | peptyd prezentowany przez MHC | antygen powierzchniowy bezpośrednio<br>zależność od MHC | tak — konieczna | nie<br>skuteczność wobec komórek z niskim MHC | niska | wysoka<br>specyficzność | zależna od repertuaru | projektowana pod wybrany antygen</p>\n<p>Dwie metody modyfikacji limfocytów</p>\n<p>Cecha | Elektroporacja (mRNA) | Retrowirus (DNA)<br>co wprowadzamy | mRNA | gen (DNA)<br>integracja z genomem | nie | tak<br>trwałość | krótkotrwała — mRNA ulega degradacji | długotrwała<br>przekazywanie komórkom potomnym | nie — efekt rozcieńczenia | tak<br>ilość receptora CAR | niższa | wyższa<br>bezpieczeństwo | wyższe — efekt przemijający | ryzyko mutagenezy insercyjnej<br>zastosowanie | terapie testowe, krótkoterminowe | standard terapii CAR-T</p>\n<p>Schemat ekspresji w obu przypadkach:</p>\n<p>$$\\text{retrowirus}: \\ \\text{DNA (w genomie)} \\rightarrow \\text{wiele mRNA} \\rightarrow \\text{bardzo dużo białka, trwale}$$</p>\n<p>$$\\text{elektroporacja}: \\ \\text{mRNA (wolne)} \\rightarrow \\text{białko, dopóki mRNA nie ulegnie degradacji}$$</p>\n<p>Główny układ zgodności tkankowej (MHC)</p>\n<p>Klasa | Gdzie występuje | Prezentuje antygeny | Rozpoznaje<br>MHC I | wszystkie komórki jądrzaste | wewnątrzkomórkowe (wirusowe, nowotworowe) | limfocyty Tc (CD8+)<br>MHC II | komórki prezentujące antygen: makrofagi, limfocyty B, komórki dendrytyczne | zewnątrzkomórkowe (pochłonięte) | limfocyty Th (CD4+)</p>\n<p>Obniżenie ekspresji MHC I to jedna z głównych strategii ucieczki nowotworu spod nadzoru immunologicznego — i dokładnie ten problem omija terapia CAR-T.</p>\n<p>Rodzaje limfocytów T</p>\n<p>Typ | Marker | Funkcja<br>Tc — cytotoksyczne | CD8+ | niszczą komórki zakażone i nowotworowe (perforyny, granzymy)<br>Th — pomocnicze | CD4+ | koordynują odpowiedź — pobudzają limfocyty B i Tc<br>Treg — regulatorowe | CD4+ CD25+ | hamują odpowiedź, zapobiegają autoimmunizacji<br>pamięci | — | zapewniają szybką odpowiedź wtórną</p>\n<p>Gdzie powstają i dojrzewają limfocyty</p>\n<p>Komórka | Powstaje | Dojrzewa<br>limfocyt T | szpik kostny | grasica (thymus)<br>limfocyt B | szpik kostny | szpik kostny (bone marrow)</p>\n<p>Narządy limfatyczne | Przykłady<br>pierwotne (centralne) | grasica, szpik kostny<br>wtórne (obwodowe) | węzły chłonne, śledziona, migdałki, kępki Peyera</p>\n<p>W grasicy zachodzi selekcja pozytywna i negatywna — eliminowane są limfocyty rozpoznające antygeny własne. Właśnie dlatego terapia CAR-T z antygenem niespecyficznym byłaby niebezpieczna: sztucznie omija ten mechanizm ochronny.</p>\n<p>Terapia CAR-T w praktyce</p>\n<p>Element | Szczegóły<br>wskazania | ostra białaczka limfoblastyczna, chłoniaki, szpiczak mnogi<br>antygeny docelowe | CD19 (limfocyty B), BCMA (plazmocyty)<br>skuteczność | remisja u znacznej części pacjentów opornych na inne terapie<br>powikłania | zespół uwalniania cytokin (CRS), neurotoksyczność, aplazja limfocytów B<br>ograniczenia | koszt, czas przygotowania, słaba skuteczność w guzach litych</p>\n<p>Antygen CD19 występuje na wszystkich limfocytach B — także zdrowych. To dopuszczalny kompromis: pacjent traci limfocyty B, ale można to wyrównać podawaniem immunoglobulin.</p>\n<p>Punktacja CKE</p>\n<ul><li>14.1. 1 pkt — uzasadnienie uwzględniające niszczenie zdrowych komórek organizmu.</li><li>14.2. 1 pkt — wyjaśnienie uwzględniające konieczność prezentacji antygenu przez MHC fizjologicznym limfocytom T oraz działanie CAR-T niezależne od MHC, którego poziom w komórkach nowotworowych jest obniżony.</li><li>14.3. 2 pkt — wyjaśnienie uwzględniające wbudowanie genu do genomu przez retrowirusa (długotrwała ekspresja) oraz nietrwałość mRNA wprowadzonego elektroporacją (degradacja, rozcieńczenie);</li></ul>\n<p>1 pkt — tylko jeden z tych elementów.</p>\n<ul><li>14.4. 1 pkt — PP.</li><li>14.5. 1 pkt — grasica.</li><li>Razem: 6 pkt.</li></ul>\n<p>Typowy błąd: <strong>W 14.3 klucz CKE odrzuca argument o „jednorazowej translacji mRNA&quot;.</strong> Cząsteczka mRNA może być odczytywana <strong>wielokrotnie</strong> — problemem jest jej <strong>nietrwałość</strong> (degradacja) i <strong>rozcieńczanie</strong> przy podziałach komórki, a nie liczba translacji. <strong>W 14.3 pełne 2 punkty wymagają opisania OBU metod.</strong> Wskazanie tylko integracji genu przez retrowirusa <strong>albo</strong> tylko nietrwałości mRNA daje <strong>1 punkt</strong>. <strong>W 14.2 nie wystarczy napisać, że „CAR-T lepiej rozpoznają nowotwór&quot;.</strong> Klucz wymaga dwóch elementów: (1) fizjologiczne limfocyty T <strong>potrzebują prezentacji przez MHC</strong>, (2) CAR-T działają <strong>niezależnie od MHC</strong>, którego na komórkach nowotworowych jest mało. <strong>W 14.5 kusi odpowiedź „szpik kostny&quot;.</strong> W szpiku limfocyty T <strong>powstają</strong>, ale <strong>dojrzewają w grasicy</strong> — stąd litera „T&quot; w ich nazwie (<em>thymus</em>). Limfocyty <strong>B</strong> dojrzewają w szpiku (<em>bone marrow</em>). <strong>Grasica zanika z wiekiem, ale nadal jest odpowiedzią prawidłową.</strong> U dorosłych ulega inwolucji (zastępowaniu tkanką tłuszczową), lecz pozostaje <strong>głównym miejscem dojrzewania</strong> limfocytów T. <strong>Nie myl MHC klasy I i II.</strong> <strong>MHC I</strong> występuje na <strong>wszystkich</strong> komórkach jądrzastych i prezentuje antygeny limfocytom <strong>T cytotoksycznym (CD8+)</strong>. <strong>MHC II</strong> występuje tylko na <strong>komórkach prezentujących antygen</strong> i działa na limfocyty <strong>T pomocnicze (CD4+)</strong>. W kontekście niszczenia komórek nowotworowych chodzi o <strong>MHC klasy I</strong>. <strong>Terapia CAR-T ma realne ograniczenia.</strong> Najgroźniejsze powikłanie to <strong>zespół uwalniania cytokin (CRS)</strong> — gwałtowna reakcja zapalna po aktywacji dużej liczby limfocytów. To praktyczny kontekst, w którym selektywność antygenu ma znaczenie.</p>"}]}