{"id":"biologia-2026-maj-matura-rozszerzona/zad/19","paper_id":"biologia-2026-maj-matura-rozszerzona","number":"19","points":3,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 19. (0-3)\nU muszki owocowej (Drosophila melanogaster) allel B warunkuje brązową barwę ciała\ni wykazuje pełną dominację nad allelem b, warunkującym czarną barwę ciała. Allel D\nwarunkuje wykształcanie odnóży o normalnej długości i wykazuje pełną dominację nad\nallelem d, warunkującym występowanie krótkich odnóży. Geny B i D są położone na\nchromosomie drugim, w odległości 17,5 cM od siebie.\nSkrzyżowano podwójnie heterozygotycznego samca o genotypie\nBD\nbd z czarną samicą mającą\nkrótkie odnóża.\n1. Zapisz genotyp opisanej samicy. W zapisie zastosuj podane oznaczenia alleli\ni uwzględnij położenie loci na chromosomach.\n2. Uzupełnij tabelę. Zapisz cztery możliwe genotypy gamet wytwarzanych przez\nopisanego samca oraz podaj prawdopodobieństwo wystąpienia każdego genotypu\ngamety.\nLp.\nGenotyp gamety\nPrawdopodobieństwo\njego wystąpienia\n1.\n2.\n3.\n4.\n3. Podaj prawdopodobieństwo, że muszka - losowo wybrana spośród potomstwa\nkrzyżowanej pary opisanych muszek - będzie miała brązową barwę ciała i normalnie\nwykształcone odnóża.\n19.\n0-1-\n2-3\nMBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 19. (0-3)\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nIV. Rozumowanie i zastosowanie nabytej\nwiedzy do rozwiązywania problemów\nbiologicznych. Zdający:\n1) interpretuje informacje i wyjaśnia związki\nprzyczynowo-skutkowe między procesami\ni zjawiskami, formułuje wnioski.\nXIV. Genetyka klasyczna.\n1. Dziedziczenie cech. Zdający:\n4) analizuje dziedziczenie cech\nsprzężonych […].\nZasady oceniania\n3 pkt - poprawne podanie:\ngenotypu samicy ORAZ\ngenotypów gamet wraz z prawdopodobieństwem ich wystąpienia ORAZ\nprawdopodobieństwa pojawienia się wśród potomstwa krzyżowanej pary muszek\nosobnika barwy brązowej o normalnie wykształconych odnóżach.\n2 pkt - poprawne podanie:\ngenotypu samicy ORAZ\ngenotypów gamet wraz z prawdopodobieństwem ich wystąpienia\n1 pkt - poprawne podanie genotypu samicy.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\n1.\nbd\nbd lub bd / bd , lub bd // bd\n2.\n1. BD 41,25 % lub 0,4125\n2. bd 41,25 % lub 0,4125\n3. Bd 8,75 % lub 0,0875\n4. bD 8,75 % lub 0,0875\n3.\n41,25 % lub 0,4125\nUwaga:\nJeżeli zdający podaje niepełne rozwiązanie w przypadku genotypu samicy: bbdd, a więc\nwłaściwy genotyp, ale nieuwzględniający w zapisie położenia loci na chromosomach, to za\nrozwiązanie całego zadania przyznaje się maksymalnie 2 pkt.\nJeżeli zdający stosuje podczas obliczeń zaokrąglenia, to za rozwiązanie całego zadania\nprzyznaje się maksymalnie 2 pkt.\nDopuszcza się odpowiedzi, z których wynika, że rekombinacja genetyczna zachodzi\nwyłącznie u samic D. melanogaster.","solution":"Odpowiedź: **1. Genotyp samicy** Samica jest **czarna** (recesywne $bb$) i ma **krótkie odnóża** (recesywne $dd$), więc jest **podwójną homozygotą recesywną**. Zapis z uwzględnieniem położenia loci na chromosomach homologicznych: $$\\boxed{\\frac{bd}{bd}}$$ **2. Gamety samca i ich prawdopodobieństwa** Odległość 17,5 cM oznacza, że **17,5% gamet to rekombinanty**, a pozostałe **82,5% to gamety rodzicielskie**. Każda z dwóch klas dzieli się na pół: | Lp. | Genotyp gamety | Typ | Prawdopodobieństwo | |---|---|---|---| | **1.** | **BD** | **rodzicielska** | $\\frac{82{,}5\\%}{2} = \\mathbf{41{,}25\\%}$ (0,4125) | | **2.** | **bd** | **rodzicielska** | $\\mathbf{41{,}25\\%}$ (0,4125) | | **3.** | **Bd** | **rekombinacyjna** | $\\frac{17{,}5\\%}{2} = \\mathbf{8{,}75\\%}$ (0,0875) | | **4.** | **bD** | **rekombinacyjna** | $\\mathbf{8{,}75\\%}$ (0,0875) | Suma kontrolna: $41{,}25 + 41{,}25 + 8{,}75 + 8{,}75 = 100\\%$ ✓ **3. Prawdopodobieństwo potomstwa brązowego o normalnych odnóżach** To **krzyżówka testowa** — samica wytwarza wyłącznie gamety **bd**, więc fenotyp potomstwa zależy **wyłącznie od gamety ojca**. Muszka brązowa o normalnych odnóżach ma genotyp $\\frac{BD}{bd}$ — powstaje tylko z połączenia gamety ojca **BD** z gametą matki **bd**: $$P = P(\\text{gameta BD}) = \\boxed{41{,}25\\% \\ (0{,}4125)}$$\n\nTreść zadania (CKE)\n\nOd centymorganów do prawdopodobieństw\n\n$$1\\ \\text{cM} = 1\\%\\ \\text{gamet rekombinacyjnych}$$\n\nKlasa gamet | Wzór | W tym zadaniu\nrekombinacyjne razem | $r$ | 17,5%\nkażda rekombinacyjna | $\\dfrac{r}{2}$ | 8,75%\nrodzicielskie razem | $100\\% - r$ | 82,5%\nkażda rodzicielska | $\\dfrac{100\\% - r}{2}$ | 41,25%\n\nZawsze zachodzi: gamety rodzicielskie są liczniejsze od rekombinacyjnych (dla $r < 50\\%$).\n\nUkład cis a trans\n\nUkład | Zapis | Gamety rodzicielskie | Gamety rekombinacyjne\ncis (sprzężenie) | $\\dfrac{BD}{bd}$ | BD, bd | Bd, bD\ntrans (odpychanie) | $\\dfrac{Bd}{bD}$ | Bd, bD | BD, bd\n\nTen sam zestaw alleli daje różne wyniki krzyżówki w zależności od tego, jak są rozmieszczone na chromosomach — dlatego zapis z kreską ułamkową jest niezbędny.\n\nKrzyżówka testowa\n\n$$\\text{osobnik badany} \\times \\text{homozygota recesywna}$$\n\nZaleta | Opis\ngamety partnera | jednego typu (wyłącznie recesywne)\nfenotyp potomstwa | odzwierciedla wprost genotyp gamet badanego osobnika\nzastosowanie | wyznaczanie odległości genetycznej, sprawdzanie genotypu\n\nRozkład fenotypów potomstwa w tym zadaniu:\n\nFenotyp potomstwa | Genotyp | Prawdopodobieństwo\nbrązowe, normalne odnóża | $\\frac{BD}{bd}$ | 41,25%\nczarne, krótkie odnóża | $\\frac{bd}{bd}$ | 41,25%\nbrązowe, krótkie odnóża | $\\frac{Bd}{bd}$ | 8,75%\nczarne, normalne odnóża | $\\frac{bD}{bd}$ | 8,75%\n\nGeny sprzężone a niezależne\n\nCecha | Sprzężone | Niezależne\npołożenie | ten sam chromosom | różne chromosomy\ndziedziczenie | razem, poza crossing-over | niezależnie (III prawo Mendla)\ngamety w krzyżówce testowej | nierówne proporcje (tu 41,25 : 41,25 : 8,75 : 8,75) | równe (25 : 25 : 25 : 25)\nczęstość rekombinacji $r$ | < 50% | = 50%\n\nGdyby geny B i D leżały na różnych chromosomach, wszystkie cztery typy gamet miałyby po 25%, a prawdopodobieństwo w punkcie 3. wynosiłoby 25%.\n\nMapy genetyczne\n\n$$\\text{odległość [cM]} = \\frac{\\text{liczba rekombinantów}}{\\text{liczba potomstwa}} \\cdot 100\\%$$\n\nZasada | Opis\naddytywność | odległości sumują się: jeśli A–B = 10 cM, B–C = 5 cM, to A–C ≈ 15 cM\ngranica 50 cM | powyżej tej wartości geny dziedziczą się jak niezależne\nim dalej, tym częściej | prawdopodobieństwo crossing-over rośnie z odległością\npodwójne crossing-over | przy dużych odległościach zaniża zmierzoną wartość\n\nMapy genetyczne stworzone przez Alfreda Sturtevanta (1913) dla Drosophila były pierwszym dowodem liniowego ułożenia genów na chromosomie.\n\nCrossing-over\n\nCecha | Opis\nkiedy | profaza I mejozy (stadium pachytenu)\ngdzie | między chromatydami niesiostrzanymi chromosomów homologicznych\nstruktura | chiazma — miejsce wymiany odcinków\nznaczenie | główne źródło zmienności rekombinacyjnej\nu samców Drosophila | nie zachodzi — ewenement wśród zwierząt\n\nPunktacja CKE\n\n- 3 pkt — poprawny genotyp samicy (z uwzględnieniem loci) oraz genotypy gamet z prawdopodobieństwami oraz prawdopodobieństwo w punkcie 3.\n- 2 pkt — genotyp samicy oraz genotypy gamet z prawdopodobieństwami.\n- 1 pkt — poprawny genotyp samicy.\n- Uwagi klucza: zapis $bbdd$ bez położenia loci → maksymalnie 2 pkt za całe zadanie; stosowanie zaokrągleń → maksymalnie 2 pkt.\n- Razem: 3 pkt.\n\nTypowy błąd: **Uwaga klucza: zapis $bbdd$ bez podziału na chromosomy obniża punktację.** Polecenie wymaga wprost „uwzględnienia położenia loci na chromosomach\". Zapis $\\frac{bd}{bd}$ pokazuje, że oba geny leżą **na tym samym chromosomie** — to istota sprzężenia. Za sam zapis $bbdd$ CKE przyznaje **maksymalnie 2 punkty za całe zadanie**. **Klucz karze też zaokrąglanie.** Wartości 41,25% i 8,75% należy podać dokładnie. Zaokrąglenie do 41% albo 9% obniża punktację do **2 punktów** za całe zadanie. **Nie dziel 17,5% na cztery.** Częstość rekombinacji dzieli się **na dwie klasy rekombinacyjne** (po 8,75%), a reszta (82,5%) — na **dwie klasy rodzicielskie** (po 41,25%). **Rozpoznaj, które gamety są rodzicielskie.** Samiec ma genotyp $\\frac{BD}{bd}$, czyli **układ cis (sprzężenie)**: allele dominujące leżą na jednym chromosomie. Gamety rodzicielskie to **BD** i **bd**; rekombinacyjne — **Bd** i **bD**. Gdyby samiec miał układ **trans** $\\frac{Bd}{bD}$, było by odwrotnie. **Krzyżówka testowa upraszcza rachunek.** Skoro matka daje wyłącznie **bd**, rozkład fenotypów potomstwa jest **identyczny** z rozkładem gamet ojca. Nie trzeba rysować szachownicy Punnetta. **Ciekawostka biologiczna, o której warto wiedzieć:** u **samców** *Drosophila melanogaster* crossing-over **w rzeczywistości nie zachodzi** — rekombinacja występuje wyłącznie u samic. Klucz CKE **dopuszcza** odpowiedzi uwzględniające ten fakt, ale rozwiązanie wzorcowe zakłada zachodzenie rekombinacji zgodnie z podaną odległością 17,5 cM.","image":"img/biologia-2026-maj-matura-rozszerzona/zad-19.webp","solution_image":null,"topics":"sprzezenie genow, crossing-over, mapa genetyczna, centymorgan, krzyzowka testowa, Drosophila","page_from":26,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 19. (0-3)<br>U muszki owocowej (Drosophila melanogaster) allel B warunkuje brązową barwę ciała<br>i wykazuje pełną dominację nad allelem b, warunkującym czarną barwę ciała. Allel D<br>warunkuje wykształcanie odnóży o normalnej długości i wykazuje pełną dominację nad<br>allelem d, warunkującym występowanie krótkich odnóży. Geny B i D są położone na<br>chromosomie drugim, w odległości 17,5 cM od siebie.<br>Skrzyżowano podwójnie heterozygotycznego samca o genotypie<br>BD<br>bd z czarną samicą mającą<br>krótkie odnóża.</p>\n<ol><li>Zapisz genotyp opisanej samicy. W zapisie zastosuj podane oznaczenia alleli</li></ol>\n<p>i uwzględnij położenie loci na chromosomach.</p>\n<ol><li>Uzupełnij tabelę. Zapisz cztery możliwe genotypy gamet wytwarzanych przez</li></ol>\n<p>opisanego samca oraz podaj prawdopodobieństwo wystąpienia każdego genotypu<br>gamety.<br>Lp.<br>Genotyp gamety<br>Prawdopodobieństwo<br>jego wystąpienia<br>1.<br>2.<br>3.<br>4.</p>\n<ol><li>Podaj prawdopodobieństwo, że muszka - losowo wybrana spośród potomstwa</li></ol>\n<p>krzyżowanej pary opisanych muszek - będzie miała brązową barwę ciała i normalnie<br>wykształcone odnóża.<br>19.<br>0-1-<br>2-3<br>MBIP-R0_100</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 19. (0-3)<br>Wymaganie ogólne<br>Wymaganie szczegółowe<br>IV. Rozumowanie i zastosowanie nabytej<br>wiedzy do rozwiązywania problemów<br>biologicznych. Zdający:</p>\n<ol><li>interpretuje informacje i wyjaśnia związki</li></ol>\n<p>przyczynowo-skutkowe między procesami<br>i zjawiskami, formułuje wnioski.<br>XIV. Genetyka klasyczna.</p>\n<ol><li>Dziedziczenie cech. Zdający:</li><li>analizuje dziedziczenie cech</li></ol>\n<p>sprzężonych […].<br>Zasady oceniania<br>3 pkt - poprawne podanie:<br>genotypu samicy ORAZ<br>genotypów gamet wraz z prawdopodobieństwem ich wystąpienia ORAZ<br>prawdopodobieństwa pojawienia się wśród potomstwa krzyżowanej pary muszek<br>osobnika barwy brązowej o normalnie wykształconych odnóżach.<br>2 pkt - poprawne podanie:<br>genotypu samicy ORAZ<br>genotypów gamet wraz z prawdopodobieństwem ich wystąpienia<br>1 pkt - poprawne podanie genotypu samicy.<br>0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>1.<br>bd<br>bd lub bd / bd , lub bd // bd<br>2.</p>\n<ol><li>BD 41,25 % lub 0,4125</li><li>bd 41,25 % lub 0,4125</li><li>Bd 8,75 % lub 0,0875</li><li>bD 8,75 % lub 0,0875</li></ol>\n<p>3.<br>41,25 % lub 0,4125<br>Uwaga:<br>Jeżeli zdający podaje niepełne rozwiązanie w przypadku genotypu samicy: bbdd, a więc<br>właściwy genotyp, ale nieuwzględniający w zapisie położenia loci na chromosomach, to za<br>rozwiązanie całego zadania przyznaje się maksymalnie 2 pkt.<br>Jeżeli zdający stosuje podczas obliczeń zaokrąglenia, to za rozwiązanie całego zadania<br>przyznaje się maksymalnie 2 pkt.<br>Dopuszcza się odpowiedzi, z których wynika, że rekombinacja genetyczna zachodzi<br>wyłącznie u samic D. melanogaster.</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Odpowiedź: <strong>1. Genotyp samicy</strong> Samica jest <strong>czarna</strong> (recesywne $bb$) i ma <strong>krótkie odnóża</strong> (recesywne $dd$), więc jest <strong>podwójną homozygotą recesywną</strong>. Zapis z uwzględnieniem położenia loci na chromosomach homologicznych: $$\\boxed{\\frac{bd}{bd}}$$ <strong>2. Gamety samca i ich prawdopodobieństwa</strong> Odległość 17,5 cM oznacza, że <strong>17,5% gamet to rekombinanty</strong>, a pozostałe <strong>82,5% to gamety rodzicielskie</strong>. Każda z dwóch klas dzieli się na pół: | Lp. | Genotyp gamety | Typ | Prawdopodobieństwo | |---|---|---|---| | <strong>1.</strong> | <strong>BD</strong> | <strong>rodzicielska</strong> | $\\frac{82{,}5\\%}{2} = \\mathbf{41{,}25\\%}$ (0,4125) | | <strong>2.</strong> | <strong>bd</strong> | <strong>rodzicielska</strong> | $\\mathbf{41{,}25\\%}$ (0,4125) | | <strong>3.</strong> | <strong>Bd</strong> | <strong>rekombinacyjna</strong> | $\\frac{17{,}5\\%}{2} = \\mathbf{8{,}75\\%}$ (0,0875) | | <strong>4.</strong> | <strong>bD</strong> | <strong>rekombinacyjna</strong> | $\\mathbf{8{,}75\\%}$ (0,0875) | Suma kontrolna: $41{,}25 + 41{,}25 + 8{,}75 + 8{,}75 = 100\\%$ ✓ <strong>3. Prawdopodobieństwo potomstwa brązowego o normalnych odnóżach</strong> To <strong>krzyżówka testowa</strong> — samica wytwarza wyłącznie gamety <strong>bd</strong>, więc fenotyp potomstwa zależy <strong>wyłącznie od gamety ojca</strong>. Muszka brązowa o normalnych odnóżach ma genotyp $\\frac{BD}{bd}$ — powstaje tylko z połączenia gamety ojca <strong>BD</strong> z gametą matki <strong>bd</strong>: $$P = P(\\text{gameta BD}) = \\boxed{41{,}25\\% \\ (0{,}4125)}$$</p>\n<p>Treść zadania (CKE)</p>\n<p>Od centymorganów do prawdopodobieństw</p>\n<p>$$1\\ \\text{cM} = 1\\%\\ \\text{gamet rekombinacyjnych}$$</p>\n<p>Klasa gamet | Wzór | W tym zadaniu<br>rekombinacyjne razem | $r$ | 17,5%<br>każda rekombinacyjna | $\\dfrac{r}{2}$ | 8,75%<br>rodzicielskie razem | $100\\% - r$ | 82,5%<br>każda rodzicielska | $\\dfrac{100\\% - r}{2}$ | 41,25%</p>\n<p>Zawsze zachodzi: gamety rodzicielskie są liczniejsze od rekombinacyjnych (dla $r &lt; 50\\%$).</p>\n<p>Układ cis a trans</p>\n<p>Układ | Zapis | Gamety rodzicielskie | Gamety rekombinacyjne<br>cis (sprzężenie) | $\\dfrac{BD}{bd}$ | BD, bd | Bd, bD<br>trans (odpychanie) | $\\dfrac{Bd}{bD}$ | Bd, bD | BD, bd</p>\n<p>Ten sam zestaw alleli daje różne wyniki krzyżówki w zależności od tego, jak są rozmieszczone na chromosomach — dlatego zapis z kreską ułamkową jest niezbędny.</p>\n<p>Krzyżówka testowa</p>\n<p>$$\\text{osobnik badany} \\times \\text{homozygota recesywna}$$</p>\n<p>Zaleta | Opis<br>gamety partnera | jednego typu (wyłącznie recesywne)<br>fenotyp potomstwa | odzwierciedla wprost genotyp gamet badanego osobnika<br>zastosowanie | wyznaczanie odległości genetycznej, sprawdzanie genotypu</p>\n<p>Rozkład fenotypów potomstwa w tym zadaniu:</p>\n<p>Fenotyp potomstwa | Genotyp | Prawdopodobieństwo<br>brązowe, normalne odnóża | $\\frac{BD}{bd}$ | 41,25%<br>czarne, krótkie odnóża | $\\frac{bd}{bd}$ | 41,25%<br>brązowe, krótkie odnóża | $\\frac{Bd}{bd}$ | 8,75%<br>czarne, normalne odnóża | $\\frac{bD}{bd}$ | 8,75%</p>\n<p>Geny sprzężone a niezależne</p>\n<p>Cecha | Sprzężone | Niezależne<br>położenie | ten sam chromosom | różne chromosomy<br>dziedziczenie | razem, poza crossing-over | niezależnie (III prawo Mendla)<br>gamety w krzyżówce testowej | nierówne proporcje (tu 41,25 : 41,25 : 8,75 : 8,75) | równe (25 : 25 : 25 : 25)<br>częstość rekombinacji $r$ | &lt; 50% | = 50%</p>\n<p>Gdyby geny B i D leżały na różnych chromosomach, wszystkie cztery typy gamet miałyby po 25%, a prawdopodobieństwo w punkcie 3. wynosiłoby 25%.</p>\n<p>Mapy genetyczne</p>\n<p>$$\\text{odległość [cM]} = \\frac{\\text{liczba rekombinantów}}{\\text{liczba potomstwa}} \\cdot 100\\%$$</p>\n<p>Zasada | Opis<br>addytywność | odległości sumują się: jeśli A–B = 10 cM, B–C = 5 cM, to A–C ≈ 15 cM<br>granica 50 cM | powyżej tej wartości geny dziedziczą się jak niezależne<br>im dalej, tym częściej | prawdopodobieństwo crossing-over rośnie z odległością<br>podwójne crossing-over | przy dużych odległościach zaniża zmierzoną wartość</p>\n<p>Mapy genetyczne stworzone przez Alfreda Sturtevanta (1913) dla Drosophila były pierwszym dowodem liniowego ułożenia genów na chromosomie.</p>\n<p>Crossing-over</p>\n<p>Cecha | Opis<br>kiedy | profaza I mejozy (stadium pachytenu)<br>gdzie | między chromatydami niesiostrzanymi chromosomów homologicznych<br>struktura | chiazma — miejsce wymiany odcinków<br>znaczenie | główne źródło zmienności rekombinacyjnej<br>u samców Drosophila | nie zachodzi — ewenement wśród zwierząt</p>\n<p>Punktacja CKE</p>\n<ul><li>3 pkt — poprawny genotyp samicy (z uwzględnieniem loci) oraz genotypy gamet z prawdopodobieństwami oraz prawdopodobieństwo w punkcie 3.</li><li>2 pkt — genotyp samicy oraz genotypy gamet z prawdopodobieństwami.</li><li>1 pkt — poprawny genotyp samicy.</li><li>Uwagi klucza: zapis $bbdd$ bez położenia loci → maksymalnie 2 pkt za całe zadanie; stosowanie zaokrągleń → maksymalnie 2 pkt.</li><li>Razem: 3 pkt.</li></ul>\n<p>Typowy błąd: <strong>Uwaga klucza: zapis $bbdd$ bez podziału na chromosomy obniża punktację.</strong> Polecenie wymaga wprost „uwzględnienia położenia loci na chromosomach&quot;. Zapis $\\frac{bd}{bd}$ pokazuje, że oba geny leżą <strong>na tym samym chromosomie</strong> — to istota sprzężenia. Za sam zapis $bbdd$ CKE przyznaje <strong>maksymalnie 2 punkty za całe zadanie</strong>. <strong>Klucz karze też zaokrąglanie.</strong> Wartości 41,25% i 8,75% należy podać dokładnie. Zaokrąglenie do 41% albo 9% obniża punktację do <strong>2 punktów</strong> za całe zadanie. <strong>Nie dziel 17,5% na cztery.</strong> Częstość rekombinacji dzieli się <strong>na dwie klasy rekombinacyjne</strong> (po 8,75%), a reszta (82,5%) — na <strong>dwie klasy rodzicielskie</strong> (po 41,25%). <strong>Rozpoznaj, które gamety są rodzicielskie.</strong> Samiec ma genotyp $\\frac{BD}{bd}$, czyli <strong>układ cis (sprzężenie)</strong>: allele dominujące leżą na jednym chromosomie. Gamety rodzicielskie to <strong>BD</strong> i <strong>bd</strong>; rekombinacyjne — <strong>Bd</strong> i <strong>bD</strong>. Gdyby samiec miał układ <strong>trans</strong> $\\frac{Bd}{bD}$, było by odwrotnie. <strong>Krzyżówka testowa upraszcza rachunek.</strong> Skoro matka daje wyłącznie <strong>bd</strong>, rozkład fenotypów potomstwa jest <strong>identyczny</strong> z rozkładem gamet ojca. Nie trzeba rysować szachownicy Punnetta. <strong>Ciekawostka biologiczna, o której warto wiedzieć:</strong> u <strong>samców</strong> <em>Drosophila melanogaster</em> crossing-over <strong>w rzeczywistości nie zachodzi</strong> — rekombinacja występuje wyłącznie u samic. Klucz CKE <strong>dopuszcza</strong> odpowiedzi uwzględniające ten fakt, ale rozwiązanie wzorcowe zakłada zachodzenie rekombinacji zgodnie z podaną odległością 17,5 cM.</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź: 1) genotyp samicy $\\frac{bd}{bd}$; 2) gamety: BD 41,25%, bd 41,25%, Bd 8,75%, bD 8,75%; 3) 41,25% (0,4125)</h4>\n<p><strong>Dane:</strong> allel $B$ (brązowe ciało) dominuje nad $b$ (czarne), allel $D$ (normalne odnóża) dominuje nad $d$ (krótkie). Geny $B$ i $D$ leżą na chromosomie 2, w odległości <strong>17,5 cM</strong>. Samiec: $\\frac{BD}{bd}$; samica: czarna o krótkich odnóżach.</p>\n<h5>1. Genotyp samicy</h5>\n<p>Samica ma <strong>czarne ciało</strong> (cecha recesywna → $bb$) i <strong>krótkie odnóża</strong> (cecha recesywna → $dd$). Musi więc być homozygotą recesywną pod obu względami. Uwzględniając położenie loci na chromosomie 2 (oba allele recesywne na obu homologicznych chromosomach):<br>$$\\frac{bd}{bd}$$</p>\n<h5>2. Gamety samca $\\frac{BD}{bd}$</h5>\n<p>Odległość genów 17,5 cM oznacza <strong>17,5% gamet rekombinowanych</strong> (crossing-over) i <strong>82,5% gamet rodzicielskich</strong>.</p>\n<ul><li>Gamety <strong>rodzicielskie</strong> (bez crossing-over) - łącznie 82,5%, po połowie na każdy typ:</li></ul>\n<p>$$BD:\\ \\frac{82{,}5\\%}{2}=41{,}25\\%,\\qquad bd:\\ 41{,}25\\%$$</p>\n<ul><li>Gamety <strong>rekombinowane</strong> (z crossing-over) - łącznie 17,5%, po połowie:</li></ul>\n<p>$$Bd:\\ \\frac{17{,}5\\%}{2}=8{,}75\\%,\\qquad bD:\\ 8{,}75\\%$$</p>\n<p>| Genotyp gamety | Prawdopodobieństwo |<br>| BD | 41,25% |<br>| bd | 41,25% |<br>| Bd | 8,75% |<br>| bD | 8,75% |</p>\n<h5>3. Prawdopodobieństwo potomka: brązowe ciało + normalne odnóża</h5>\n<p>Samica wytwarza wyłącznie gamety $bd$. Aby potomek był <strong>brązowy</strong> ($B\\<em>$) i o <strong>normalnych odnóżach</strong> ($D\\</em>$), musi otrzymać od samca gametę zawierającą jednocześnie allele $B$ <strong>i</strong> $D$, czyli gametę <strong>BD</strong>.</p>\n<p>Taki potomek ($\\frac{BD}{bd}$) ma genotyp brązowy, normalne odnóża. Prawdopodobieństwo gamety BD u samca:<br>$$P = 41{,}25\\% = 0{,}4125$$</p>\n<h4>Zasady oceniania CKE</h4>\n<p>3 pkt: genotyp samicy ORAZ genotypy gamet z prawdopodobieństwem ORAZ prawdopodobieństwo potomka. 2 pkt: genotyp samicy + gamety. 1 pkt: genotyp samicy. Genotyp bez uwzględnienia położenia loci (bbdd) = maks. 2 pkt. Błędy zaokrągleń = maks. 2 pkt.</p>"}]}