{"id":"biologia-2026-maj-matura-rozszerzona/zad/3.1","paper_id":"biologia-2026-maj-matura-rozszerzona","number":"3.1","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 3.1. (0-1)\nWyjaśnij, dlaczego w doświadczeniu Lederberga i Tatuma - po przeniesieniu bakterii\nna pożywkę minimalną - kolonie zostały utworzone wyłącznie przez bakterie\npochodzące z hodowli mieszanej. W odpowiedzi uwzględnij następstwa HTG między\nszczepami A i B.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 3.1. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymaganie szczegółowe\nIV. Rozumowanie i zastosowanie nabytej\nwiedzy do rozwiązywania problemów\nbiologicznych. Zdający:\n1) interpretuje informacje i wyjaśnia związki\nprzyczynowo-skutkowe między procesami\ni zjawiskami, formułuje wnioski.\nII. Rozwijanie myślenia naukowego;\ndoskonalenie umiejętności planowania\ni przeprowadzania obserwacji\ni doświadczeń oraz wnioskowania w oparciu\no wyniki badań. Zdający:\n3) opracowuje, analizuje i interpretuje wyniki\nbadań […];\n4) odnosi się do wyników uzyskanych przez\ninnych badaczy.\nVI. Bakterie i archeowce. Zdający:\n4) wykazuje znaczenie procesów płciowych\nw zmienności genetycznej bakterii.\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne wyjaśnienie, uwzględniające uzyskanie brakujących zdolności syntezy\nwymienionych aminokwasów i witamin w wyniku transferu genów między szczepami\nbakterii.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nPrzykładowe odpowiedzi\nDzięki wymianie informacji genetycznej powstały bakterie szczepu Met+ bio+ Thr+ Leu+\nthi+, które mogły przeżyć na pożywce minimalnej.\nNa drodze HTG bakterie szczepu A przekazały bakteriom szczepu B geny warunkujące\nwytwarzanie treoniny, leucyny i tiaminy, których nie ma w pożywce minimalnej.\nDzięki koniugacji szczep B przekazał szczepowi A geny warunkujące syntezę metioniny\ni biotyny, w wyniku czego powstał szczep, który syntezuje wszystkie aminokwasy\ni witaminy.\nTylko w przypadku hodowli mieszanej doszło do kompensacji mutacji będących\nprzyczyną braku zdolności syntezy określonych aminokwasów i witamin.\nMiędzy bakteriami szczepów A i B doszło do koniugacji, dzięki czemu bakterie jednego\nszczepu mogły przekazać bakteriom drugiego szczepu geny warunkujące wytwarzanie\naminokwasów i witamin niezbędnych do przeżycia.\nDzięki poziomemu transferowi genów, który zaszedł pomiędzy szczepami A i B, bakterie\nuzyskały możliwość syntezy odpowiednich związków.\nBakterie uzyskały obcy DNA i - dzięki temu - możliwość syntezy odpowiednich\nzwiązków.\nDzięki HTG bakterie uzyskały możliwość syntezy wszystkich aminokwasów i witamin.\nDzięki temu bakterie uzyskały możliwość syntezy odpowiednich związków.\nUwaga:\nDopuszcza się odpowiedzi odnoszące się do HTG zachodzącego na drodze transdukcji lub\ntransformacji (na tym etapie badań nie był jeszcze znany konkretny mechanizm HTG).\nDopuszcza się odpowiedzi mówiące o syntezie „brakujących” związków.\nNie uznaje się odpowiedzi, w których mowa tylko o uzyskaniu zdolności syntezy\naminokwasów lub tylko o uzyskaniu zdolności syntezy witamin jako skutku HTG.","solution":"Na **pożywce minimalnej** przeżyją tylko bakterie zdolne do **samodzielnej syntezy wszystkich** wymienionych aminokwasów i witamin. Żaden ze szczepów osobno tego warunku nie spełnia: | Szczep | Nie potrafi wytworzyć | Na pożywce minimalnej | |---|---|---| | **A** | metioniny, biotyny | **brak wzrostu** | | **B** | treoniny, leucyny, tiaminy | **brak wzrostu** | W **hodowli mieszanej** doszło do **horyzontalnego transferu genów** — bakterie jednego szczepu przekazały drugiemu geny warunkujące syntezę **brakujących** związków. Powstały w ten sposób komórki o genotypie $\\text{Met}^+\\ \\text{bio}^+\\ \\text{Thr}^+\\ \\text{Leu}^+\\ \\text{thi}^+$, zdolne do syntezy **wszystkich** potrzebnych aminokwasów i witamin — i tylko one utworzyły kolonie na pożywce minimalnej.","image":"img/biologia-2026-maj-matura-rozszerzona/zad-3.1.webp","solution_image":null,"topics":"horyzontalny transfer genow, koniugacja bakterii, transdukcja, transformacja, doswiadczenie Lederberga i Tatuma","page_from":7,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 3.1. (0-1)<br>Wyjaśnij, dlaczego w doświadczeniu Lederberga i Tatuma - po przeniesieniu bakterii<br>na pożywkę minimalną - kolonie zostały utworzone wyłącznie przez bakterie<br>pochodzące z hodowli mieszanej. W odpowiedzi uwzględnij następstwa HTG między<br>szczepami A i B.</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 3.1. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymaganie szczegółowe<br>IV. Rozumowanie i zastosowanie nabytej<br>wiedzy do rozwiązywania problemów<br>biologicznych. Zdający:</p>\n<ol><li>interpretuje informacje i wyjaśnia związki</li></ol>\n<p>przyczynowo-skutkowe między procesami<br>i zjawiskami, formułuje wnioski.<br>II. Rozwijanie myślenia naukowego;<br>doskonalenie umiejętności planowania<br>i przeprowadzania obserwacji<br>i doświadczeń oraz wnioskowania w oparciu<br>o wyniki badań. Zdający:</p>\n<ol><li>opracowuje, analizuje i interpretuje wyniki</li></ol>\n<p>badań […];</p>\n<ol><li>odnosi się do wyników uzyskanych przez</li></ol>\n<p>innych badaczy.<br>VI. Bakterie i archeowce. Zdający:</p>\n<ol><li>wykazuje znaczenie procesów płciowych</li></ol>\n<p>w zmienności genetycznej bakterii.<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - poprawne wyjaśnienie, uwzględniające uzyskanie brakujących zdolności syntezy<br>wymienionych aminokwasów i witamin w wyniku transferu genów między szczepami<br>bakterii.<br>0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.<br>Zasady oceniania rozwiązań zadań<br>Przykładowe odpowiedzi<br>Dzięki wymianie informacji genetycznej powstały bakterie szczepu Met+ bio+ Thr+ Leu+<br>thi+, które mogły przeżyć na pożywce minimalnej.<br>Na drodze HTG bakterie szczepu A przekazały bakteriom szczepu B geny warunkujące<br>wytwarzanie treoniny, leucyny i tiaminy, których nie ma w pożywce minimalnej.<br>Dzięki koniugacji szczep B przekazał szczepowi A geny warunkujące syntezę metioniny<br>i biotyny, w wyniku czego powstał szczep, który syntezuje wszystkie aminokwasy<br>i witaminy.<br>Tylko w przypadku hodowli mieszanej doszło do kompensacji mutacji będących<br>przyczyną braku zdolności syntezy określonych aminokwasów i witamin.<br>Między bakteriami szczepów A i B doszło do koniugacji, dzięki czemu bakterie jednego<br>szczepu mogły przekazać bakteriom drugiego szczepu geny warunkujące wytwarzanie<br>aminokwasów i witamin niezbędnych do przeżycia.<br>Dzięki poziomemu transferowi genów, który zaszedł pomiędzy szczepami A i B, bakterie<br>uzyskały możliwość syntezy odpowiednich związków.<br>Bakterie uzyskały obcy DNA i - dzięki temu - możliwość syntezy odpowiednich<br>związków.<br>Dzięki HTG bakterie uzyskały możliwość syntezy wszystkich aminokwasów i witamin.<br>Dzięki temu bakterie uzyskały możliwość syntezy odpowiednich związków.<br>Uwaga:<br>Dopuszcza się odpowiedzi odnoszące się do HTG zachodzącego na drodze transdukcji lub<br>transformacji (na tym etapie badań nie był jeszcze znany konkretny mechanizm HTG).<br>Dopuszcza się odpowiedzi mówiące o syntezie „brakujących” związków.<br>Nie uznaje się odpowiedzi, w których mowa tylko o uzyskaniu zdolności syntezy<br>aminokwasów lub tylko o uzyskaniu zdolności syntezy witamin jako skutku HTG.</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Na <strong>pożywce minimalnej</strong> przeżyją tylko bakterie zdolne do <strong>samodzielnej syntezy wszystkich</strong> wymienionych aminokwasów i witamin. Żaden ze szczepów osobno tego warunku nie spełnia: | Szczep | Nie potrafi wytworzyć | Na pożywce minimalnej | |---|---|---| | <strong>A</strong> | metioniny, biotyny | <strong>brak wzrostu</strong> | | <strong>B</strong> | treoniny, leucyny, tiaminy | <strong>brak wzrostu</strong> | W <strong>hodowli mieszanej</strong> doszło do <strong>horyzontalnego transferu genów</strong> — bakterie jednego szczepu przekazały drugiemu geny warunkujące syntezę <strong>brakujących</strong> związków. Powstały w ten sposób komórki o genotypie $\\text{Met}^+\\ \\text{bio}^+\\ \\text{Thr}^+\\ \\text{Leu}^+\\ \\text{thi}^+$, zdolne do syntezy <strong>wszystkich</strong> potrzebnych aminokwasów i witamin — i tylko one utworzyły kolonie na pożywce minimalnej.</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź: w wyniku HTG (koniugacji) doszło do transferu genów i bakterie uzyskały zdolność syntezy brakujących aminokwasów i witamin</h4>\n<p>Szczep A nie potrafił syntetyzować metioniny (aminokwas) i biotyny (witamina), a szczep B - treoniny i leucyny (aminokwasy) oraz tiaminy (witamina). Żaden z tych szczepów samodzielnie nie mógłby więc rosnąć na pożywce minimalnej (pozbawionej tych związków).</p>\n<p>W <strong>hodowli mieszanej</strong> doszło do bezpośredniego kontaktu bakterii obu szczepów i <strong>horyzontalnego transferu genów (koniugacji)</strong>. W jego wyniku część bakterii przejęła geny warunkujące syntezę brakujących im związków, tak że powstały bakterie zdolne do syntezy <strong>wszystkich</strong> potrzebnych aminokwasów i witamin (Met⁺ bio⁺ Thr⁺ Leu⁺ thi⁺).</p>\n<p>Tylko takie rekombinanty przeżyły na pożywce minimalnej i utworzyły kolonie - dlatego kolonie powstały wyłącznie z hodowli mieszanej, a nie z hodowli pojedynczych szczepów.</p>\n<h4>Zasady oceniania CKE</h4>\n<p>1 pkt: wyjaśnienie uwzględniające uzyskanie zdolności syntezy aminokwasów <strong>i</strong> witamin w wyniku transferu genów między szczepami. Nie uznaje się odpowiedzi mówiących tylko o aminokwasach LUB tylko o witaminach.</p>"}]}