{"id":"biologia-2026-maj-matura-rozszerzona/zad/3.2","paper_id":"biologia-2026-maj-matura-rozszerzona","number":"3.2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 3.2. (0-1)\nWyjaśnij, dlaczego w doświadczeniu Davisa nie zaszła wymiana informacji\ngenetycznej między bakteriami szczepów A i B. W odpowiedzi uwzględnij wybrany\nmechanizm HTG.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 3.2. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymaganie szczegółowe\nIV. Rozumowanie i zastosowanie nabytej\nwiedzy do rozwiązywania problemów\nbiologicznych. Zdający:\n1) interpretuje informacje i wyjaśnia związki\nprzyczynowo-skutkowe między procesami\ni zjawiskami, formułuje wnioski.\nII. Rozwijanie myślenia naukowego;\ndoskonalenie umiejętności planowania\ni przeprowadzania obserwacji\ni doświadczeń oraz wnioskowania w oparciu\no wyniki badań. Zdający:\n3) opracowuje, analizuje i interpretuje wyniki\nbadań […];\n4) odnosi się do wyników uzyskanych przez\ninnych badaczy.\nVI. Bakterie i archeowce. Zdający:\n4) wykazuje znaczenie procesów płciowych\nw zmienności genetycznej bakterii.\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne wyjaśnienie, odnoszące się do fizycznej izolacji bakterii uniemożliwiającej\nzajście koniugacji LUB do braku bakteriofagów uniemożliwiającego zajście\ntransdukcji, LUB do warunków hodowli niesprzyjających zajściu transformacji.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nZe względu na obecność filtru w U-rurce bakterie szczepu A i szczepu B nie mogły wejść\nw fizyczny kontakt, nie mogło więc dojść do połączenia się bakterii przez specjalne\nmostki plazmatyczne, umożliwiające przekazywanie DNA z komórki do komórki.\nHTG zachodzi między tymi bakteriami na drodze koniugacji, która wymaga połączenia\nsię bakterii, co nie było możliwe, ponieważ filtr izolował bakterie różnych szczepów.\nZe względu na obecność filtru nie mogło dojść do koniugacji.\nSkoro pożywka była wolna od bakteriofagów, nie mógł zajść HTG na drodze transdukcji.\nJeżeli w pożywce nie było czynnika infekującego bakterie, to nie mógł on przenosić DNA\nmiędzy komórkami bakterii, więc nie doszło do transdukcji.\nW pożywce pełnej bakterie przeżywały, a więc nie uwalniały się fragmenty genomu\nbakteryjnego, które mogłyby zostać pobrane przez bakterie drugiego szczepu.\nFiltr zapobiegł bezpośrednim kontaktom bakterii, a tym samym - koniugacji. Hodowla nie\nzawierała bakteriofagów - nie mogła więc zajść transdukcja. Z kolei ostateczny wynik\ndoświadczenia pokazał, że nie zaszła również transformacja - bakterie były w dobrej\nkondycji i nie dochodziło do uwalniania DNA z martwych komórek.\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi, z których nie wynika, który mechanizm HTG został wybrany, np.:\n„Ze względu na obecność filtru, który izolował bakterie różnych szczepów, nie mogło\ndojść do HTG”\n„Nie doszło do wymiany informacji genetycznej między szczepami bakterii A i B,\nponieważ rozdzielał je filtr”.","solution":"HTG między tymi bakteriami zachodzi na drodze **koniugacji**, która wymaga **bezpośredniego kontaktu fizycznego** komórek — połączenia mostkiem cytoplazmatycznym przez pilus płciowy, którym przekazywany jest DNA. W U-rurce Davisa **filtr rozdzielał bakterie obu szczepów** — przepuszczał pożywkę i rozpuszczone substancje, ale **nie komórki bakteryjne**. Bakterie nie mogły się więc ze sobą zetknąć, koniugacja nie zaszła i nie doszło do wymiany informacji genetycznej. *(Wyjaśnienie alternatywne przez transdukcję: hodowla była **wolna od bakteriofagów**, a to one przenoszą DNA między komórkami w transdukcji — bez nich mechanizm ten jest niemożliwy.)* **3.3. A2** - **A** — do pożywki należy dodać **bakteriofagi zdolne przejść przez filtr**. Jeśli transdukcja zachodzi, fagi przeniosą fragmenty DNA między rozdzielonymi szczepami. - **2** — bakterie trzeba następnie przenieść na **pożywkę minimalną**, bo tylko ona **selekcjonuje** komórki, które nabyły brakujące geny. Na pożywce pełnej rosłyby wszystkie bakterie i wynik nic by nie wykazał.","image":"img/biologia-2026-maj-matura-rozszerzona/zad-3.2.webp","solution_image":null,"topics":"horyzontalny transfer genow, koniugacja bakterii, transdukcja, transformacja, doswiadczenie Lederberga i Tatuma","page_from":7,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 3.2. (0-1)
Wyjaśnij, dlaczego w doświadczeniu Davisa nie zaszła wymiana informacji
genetycznej między bakteriami szczepów A i B. W odpowiedzi uwzględnij wybrany
mechanizm HTG.

","answer_text_html":"

Zadanie 3.2. (0-1)
Wymagania ogólne
Wymaganie szczegółowe
IV. Rozumowanie i zastosowanie nabytej
wiedzy do rozwiązywania problemów
biologicznych. Zdający:

\n
  1. interpretuje informacje i wyjaśnia związki
\n

przyczynowo-skutkowe między procesami
i zjawiskami, formułuje wnioski.
II. Rozwijanie myślenia naukowego;
doskonalenie umiejętności planowania
i przeprowadzania obserwacji
i doświadczeń oraz wnioskowania w oparciu
o wyniki badań. Zdający:

\n
  1. opracowuje, analizuje i interpretuje wyniki
\n

badań […];

\n
  1. odnosi się do wyników uzyskanych przez
\n

innych badaczy.
VI. Bakterie i archeowce. Zdający:

\n
  1. wykazuje znaczenie procesów płciowych
\n

w zmienności genetycznej bakterii.
Zasady oceniania
1 pkt - poprawne wyjaśnienie, odnoszące się do fizycznej izolacji bakterii uniemożliwiającej
zajście koniugacji LUB do braku bakteriofagów uniemożliwiającego zajście
transdukcji, LUB do warunków hodowli niesprzyjających zajściu transformacji.
0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
Ze względu na obecność filtru w U-rurce bakterie szczepu A i szczepu B nie mogły wejść
w fizyczny kontakt, nie mogło więc dojść do połączenia się bakterii przez specjalne
mostki plazmatyczne, umożliwiające przekazywanie DNA z komórki do komórki.
HTG zachodzi między tymi bakteriami na drodze koniugacji, która wymaga połączenia
się bakterii, co nie było możliwe, ponieważ filtr izolował bakterie różnych szczepów.
Ze względu na obecność filtru nie mogło dojść do koniugacji.
Skoro pożywka była wolna od bakteriofagów, nie mógł zajść HTG na drodze transdukcji.
Jeżeli w pożywce nie było czynnika infekującego bakterie, to nie mógł on przenosić DNA
między komórkami bakterii, więc nie doszło do transdukcji.
W pożywce pełnej bakterie przeżywały, a więc nie uwalniały się fragmenty genomu
bakteryjnego, które mogłyby zostać pobrane przez bakterie drugiego szczepu.
Filtr zapobiegł bezpośrednim kontaktom bakterii, a tym samym - koniugacji. Hodowla nie
zawierała bakteriofagów - nie mogła więc zajść transdukcja. Z kolei ostateczny wynik
doświadczenia pokazał, że nie zaszła również transformacja - bakterie były w dobrej
kondycji i nie dochodziło do uwalniania DNA z martwych komórek.
Uwaga:
Nie uznaje się odpowiedzi, z których nie wynika, który mechanizm HTG został wybrany, np.:
„Ze względu na obecność filtru, który izolował bakterie różnych szczepów, nie mogło
dojść do HTG”
„Nie doszło do wymiany informacji genetycznej między szczepami bakterii A i B,
ponieważ rozdzielał je filtr”.

","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"

HTG między tymi bakteriami zachodzi na drodze koniugacji, która wymaga bezpośredniego kontaktu fizycznego komórek — połączenia mostkiem cytoplazmatycznym przez pilus płciowy, którym przekazywany jest DNA. W U-rurce Davisa filtr rozdzielał bakterie obu szczepów — przepuszczał pożywkę i rozpuszczone substancje, ale nie komórki bakteryjne. Bakterie nie mogły się więc ze sobą zetknąć, koniugacja nie zaszła i nie doszło do wymiany informacji genetycznej. (Wyjaśnienie alternatywne przez transdukcję: hodowla była wolna od bakteriofagów, a to one przenoszą DNA między komórkami w transdukcji — bez nich mechanizm ten jest niemożliwy.) 3.3. A2 - A — do pożywki należy dodać bakteriofagi zdolne przejść przez filtr. Jeśli transdukcja zachodzi, fagi przeniosą fragmenty DNA między rozdzielonymi szczepami. - 2 — bakterie trzeba następnie przenieść na pożywkę minimalną, bo tylko ona selekcjonuje komórki, które nabyły brakujące geny. Na pożywce pełnej rosłyby wszystkie bakterie i wynik nic by nie wykazał.

"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź: filtr fizycznie izolował bakterie, uniemożliwiając koniugację

\n

W doświadczeniu Davisa szczepy A i B hodowano w U-rurce rozdzielonej filtrem przepuszczającym pożywkę, ale nieprzepuszczającym bakterii. Hodowla była też wolna od bakteriofagów.

\n

Rozpatrując mechanizm HTG, jakim jest koniugacja: wymaga ona bezpośredniego kontaktu komórek i utworzenia mostka plazmatycznego (pilusa płciowego), przez który przekazywane jest DNA. Filtr fizycznie oddzielał bakterie obu szczepów, więc nie mogły się one zetknąć - koniugacja nie mogła zajść i nie doszło do wymiany DNA.

\n

Dlatego po przeniesieniu na pożywkę minimalną nie odnotowano wzrostu kolonii (nie powstały rekombinanty zdolne do syntezy brakujących związków).

\n

Zasady oceniania CKE

\n

1 pkt: wyjaśnienie odnoszące się do fizycznej izolacji uniemożliwiającej koniugację LUB braku bakteriofagów (transdukcja) LUB warunków niesprzyjających transformacji. Nie uznaje się odpowiedzi niewskazujących wybranego mechanizmu HTG.

"}]}