{"id":"biologia-2026-maj-matura-rozszerzona/zad/7","paper_id":"biologia-2026-maj-matura-rozszerzona","number":"7","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 7.\nNa zdjęciu mikroskopowym przedstawiono fragment przekroju poprzecznego pewnego\norganu roślinnego.\nNa podstawie: P.J. Schulte, Atlas of Plant Anatomy (schulte.faculty.unlv.edu).","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **7.1. B2** — **korzeń**, na co wskazuje **naprzemianległy** układ tkanek przewodzących. **Uzasadnienie.** W **korzeniu** wiązki łyka i drewna leżą **oddzielnie**, ułożone **na przemian** wokół osi walca osiowego — łyko na zewnątrz, ramiona drewna między nimi. W **łodydze** natomiast łyko i drewno tworzą **wspólne wiązki kolateralne**, w których leżą **naprzeciw siebie** (łyko na zewnątrz, drewno wewnątrz). Dodatkową wskazówką jest obecność **perycyklu** — warstwy merystematycznej otaczającej walec osiowy, charakterystycznej dla korzenia; to z niej powstają **korzenie boczne**. **7.2.** - **I. — łyko (floem)** — tkanka przewodząca leżąca **na zewnątrz**, bliżej perycyklu; można też napisać: łyko pierwotne, floem pierwotny. - **II. — drewno (ksylem)** — tkanka leżąca **głębiej**, tworząca ramiona sięgające do środka walca; można też napisać: drewno pierwotne, ksylem pierwotny, metaksylem.\n\nTreść zadania (CKE)\n\nKorzeń a łodyga — jak rozpoznać na przekroju\n\nCecha | Korzeń | Łodyga\nukład wiązek | naprzemianległy — łyko i drewno osobno | kolateralny — łyko i drewno w jednej wiązce\npołożenie wiązek | w centralnym walcu osiowym | w pierścieniu (dwuliścienne) lub rozproszone (jednoliścienne)\nperycykl | obecny | brak\nendoderma z pasemkami Caspary'ego | wyraźna | słabo zaznaczona lub brak\nrdzeń | często brak (u dwuliściennych) | zwykle obecny\nskórka | ryzoderma z włośnikami | epiderma z aparatami szparkowymi, kutikulą\n\nDrewno a łyko\n\nCecha | Drewno (ksylem) | Łyko (floem)\ntransportuje | woda + sole mineralne | asymilaty (sacharoza, aminokwasy)\nkierunek | w górę (korzeń → liść) | w obie strony (źródło → ujście)\nelementy przewodzące | naczynia i cewki — martwe | rurki sitowe — żywe\nkomórki towarzyszące | miękisz drzewny | komórki towarzyszące (przyrurkowe)\nściany | zdrewniałe (lignina) | celulozowe, cienkie\nnapęd transportu | bierny — siła ssąca transpiracji | aktywny — wymaga ATP\npołożenie w organie | głębiej | bliżej powierzchni\n\nBudowa pierwotna korzenia — od zewnątrz do środka\n\nWarstwa | Funkcja\nryzoderma (skórka) z włośnikami | pobieranie wody i soli mineralnych\nkora pierwotna (miękisz) | magazynowanie, transport promieniowy\nendoderma z pasemkami Caspary'ego | kontrola wnikania substancji do walca osiowego\nperycykl | tkanka twórcza — powstają z niej korzenie boczne\nwiązki łyka i drewna | transport — układ naprzemianległy\n\nPasemka Caspary'ego to nieprzepuszczalne listewki w ścianach endodermy — wymuszają, by woda przeszła przez cytoplazmę komórek, co pozwala roślinie selekcjonować pobierane jony.\n\nTypy wiązek przewodzących\n\nTyp | Układ | Gdzie występuje\nkolateralna otwarta | łyko | kambium | drewno | łodygi dwuliściennych, nagonasiennych\nkolateralna zamknięta | łyko | drewno (bez kambium) | łodygi jednoliściennych\nbikolateralna | łyko \\ | drewno \\ | łyko | dyniowate, psiankowate\nkoncentryczna | jedna tkanka otacza drugą | kłącza paproci\npromienista (radialna) | łyko i drewno na przemian | korzenie\n\nPunktacja CKE\n\n- 7.1. 1 pkt — B2.\n- 7.2. 1 pkt — obie nazwy: I — łyko (floem), II — drewno (ksylem).\n- Razem: 2 pkt.\n\nTypowy błąd: **Nie myl „naprzemianległy\" z „naprzeciwległy\".** To dwa różne słowa opisujące dwa różne układy: - **naprzemianległy** — wiązki łyka i drewna **na przemian**, osobno → **korzeń**, - **naprzeciwległy** — łyko i drewno **w jednej wiązce, naprzeciw siebie** → **łodyga**. **Perycykl występuje tylko w korzeniu.** Jego obecność na schemacie jednoznacznie przesądza o odpowiedzi. W łodydze odpowiadającej mu warstwy nie ma. **Łyko zawsze leży bliżej powierzchni organu niż drewno.** Ta reguła działa i w korzeniu, i w łodydze — pomaga rozstrzygnąć, która tkanka to I, a która II. **Nie pomyl łyka z drewnem po funkcji.** **Drewno (ksylem)** transportuje **wodę i sole mineralne** w górę; **łyko (floem)** transportuje **asymilaty** w obie strony. Elementy drewna są **martwe**, elementy łyka — **żywe**. **Punkt w 7.2 przyznaje się za obie nazwy łącznie.** Jedna trafna i jedna błędna to zero punktów. **Uwaga na wtórną budowę korzenia.** W korzeniach o przyroście wtórnym układ naprzemianległy zanika. Zdjęcie przedstawia budowę **pierwotną** — stąd czytelny wzór naprzemienny.","image":"img/biologia-2026-maj-matura-rozszerzona/zad-7.webp","solution_image":null,"topics":"anatomia korzenia, walec osiowy, uklad naprzemianlegly tkanek przewodzacych, lyko i drewno, perycykl","page_from":12,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 7.<br>Na zdjęciu mikroskopowym przedstawiono fragment przekroju poprzecznego pewnego<br>organu roślinnego.<br>Na podstawie: P.J. Schulte, Atlas of Plant Anatomy (schulte.faculty.unlv.edu).</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Odpowiedź: <strong>7.1. B2</strong> — <strong>korzeń</strong>, na co wskazuje <strong>naprzemianległy</strong> układ tkanek przewodzących. <strong>Uzasadnienie.</strong> W <strong>korzeniu</strong> wiązki łyka i drewna leżą <strong>oddzielnie</strong>, ułożone <strong>na przemian</strong> wokół osi walca osiowego — łyko na zewnątrz, ramiona drewna między nimi. W <strong>łodydze</strong> natomiast łyko i drewno tworzą <strong>wspólne wiązki kolateralne</strong>, w których leżą <strong>naprzeciw siebie</strong> (łyko na zewnątrz, drewno wewnątrz). Dodatkową wskazówką jest obecność <strong>perycyklu</strong> — warstwy merystematycznej otaczającej walec osiowy, charakterystycznej dla korzenia; to z niej powstają <strong>korzenie boczne</strong>. <strong>7.2.</strong> - <strong>I. — łyko (floem)</strong> — tkanka przewodząca leżąca <strong>na zewnątrz</strong>, bliżej perycyklu; można też napisać: łyko pierwotne, floem pierwotny. - <strong>II. — drewno (ksylem)</strong> — tkanka leżąca <strong>głębiej</strong>, tworząca ramiona sięgające do środka walca; można też napisać: drewno pierwotne, ksylem pierwotny, metaksylem.</p>\n<p>Treść zadania (CKE)</p>\n<p>Korzeń a łodyga — jak rozpoznać na przekroju</p>\n<p>Cecha | Korzeń | Łodyga<br>układ wiązek | naprzemianległy — łyko i drewno osobno | kolateralny — łyko i drewno w jednej wiązce<br>położenie wiązek | w centralnym walcu osiowym | w pierścieniu (dwuliścienne) lub rozproszone (jednoliścienne)<br>perycykl | obecny | brak<br>endoderma z pasemkami Caspary&#x27;ego | wyraźna | słabo zaznaczona lub brak<br>rdzeń | często brak (u dwuliściennych) | zwykle obecny<br>skórka | ryzoderma z włośnikami | epiderma z aparatami szparkowymi, kutikulą</p>\n<p>Drewno a łyko</p>\n<p>Cecha | Drewno (ksylem) | Łyko (floem)<br>transportuje | woda + sole mineralne | asymilaty (sacharoza, aminokwasy)<br>kierunek | w górę (korzeń → liść) | w obie strony (źródło → ujście)<br>elementy przewodzące | naczynia i cewki — martwe | rurki sitowe — żywe<br>komórki towarzyszące | miękisz drzewny | komórki towarzyszące (przyrurkowe)<br>ściany | zdrewniałe (lignina) | celulozowe, cienkie<br>napęd transportu | bierny — siła ssąca transpiracji | aktywny — wymaga ATP<br>położenie w organie | głębiej | bliżej powierzchni</p>\n<p>Budowa pierwotna korzenia — od zewnątrz do środka</p>\n<p>Warstwa | Funkcja<br>ryzoderma (skórka) z włośnikami | pobieranie wody i soli mineralnych<br>kora pierwotna (miękisz) | magazynowanie, transport promieniowy<br>endoderma z pasemkami Caspary&#x27;ego | kontrola wnikania substancji do walca osiowego<br>perycykl | tkanka twórcza — powstają z niej korzenie boczne<br>wiązki łyka i drewna | transport — układ naprzemianległy</p>\n<p>Pasemka Caspary&#x27;ego to nieprzepuszczalne listewki w ścianach endodermy — wymuszają, by woda przeszła przez cytoplazmę komórek, co pozwala roślinie selekcjonować pobierane jony.</p>\n<p>Typy wiązek przewodzących</p>\n<p>Typ | Układ | Gdzie występuje<br>kolateralna otwarta | łyko | kambium | drewno | łodygi dwuliściennych, nagonasiennych<br>kolateralna zamknięta | łyko | drewno (bez kambium) | łodygi jednoliściennych<br>bikolateralna | łyko \\ | drewno \\ | łyko | dyniowate, psiankowate<br>koncentryczna | jedna tkanka otacza drugą | kłącza paproci<br>promienista (radialna) | łyko i drewno na przemian | korzenie</p>\n<p>Punktacja CKE</p>\n<ul><li>7.1. 1 pkt — B2.</li><li>7.2. 1 pkt — obie nazwy: I — łyko (floem), II — drewno (ksylem).</li><li>Razem: 2 pkt.</li></ul>\n<p>Typowy błąd: <strong>Nie myl „naprzemianległy&quot; z „naprzeciwległy&quot;.</strong> To dwa różne słowa opisujące dwa różne układy: - <strong>naprzemianległy</strong> — wiązki łyka i drewna <strong>na przemian</strong>, osobno → <strong>korzeń</strong>, - <strong>naprzeciwległy</strong> — łyko i drewno <strong>w jednej wiązce, naprzeciw siebie</strong> → <strong>łodyga</strong>. <strong>Perycykl występuje tylko w korzeniu.</strong> Jego obecność na schemacie jednoznacznie przesądza o odpowiedzi. W łodydze odpowiadającej mu warstwy nie ma. <strong>Łyko zawsze leży bliżej powierzchni organu niż drewno.</strong> Ta reguła działa i w korzeniu, i w łodydze — pomaga rozstrzygnąć, która tkanka to I, a która II. <strong>Nie pomyl łyka z drewnem po funkcji.</strong> <strong>Drewno (ksylem)</strong> transportuje <strong>wodę i sole mineralne</strong> w górę; <strong>łyko (floem)</strong> transportuje <strong>asymilaty</strong> w obie strony. Elementy drewna są <strong>martwe</strong>, elementy łyka — <strong>żywe</strong>. <strong>Punkt w 7.2 przyznaje się za obie nazwy łącznie.</strong> Jedna trafna i jedna błędna to zero punktów. <strong>Uwaga na wtórną budowę korzenia.</strong> W korzeniach o przyroście wtórnym układ naprzemianległy zanika. Zdjęcie przedstawia budowę <strong>pierwotną</strong> — stąd czytelny wzór naprzemienny.</p>"}]}