{"id":"biologia-2026-maj-matura-rozszerzona/zad/9","paper_id":"biologia-2026-maj-matura-rozszerzona","number":"9","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 9. (0-1)\nNa poniższym rysunku przedstawiono kości obręczy kończyn górnych człowieka widziane\nod tyłu. Na rysunku pominięto kości szkieletu osiowego oraz kości części wolnej kończyn\ngórnych.\nNa podstawie: emedicodiary.com\nPodaj nazwy kości oznaczonych na rysunku literami X i Y.\nNazwa kości X:\nNazwa kości Y:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 9. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymaganie szczegółowe\nI. Pogłębianie wiedzy z zakresu\nróżnorodności biologicznej oraz zjawisk\ni procesów biologicznych zachodzących na\nróżnych poziomach organizacji życia.\nZdający:\n3) wykazuje związki między strukturą\na funkcją na różnych poziomach organizacji\nżycia;\n4) objaśnia funkcjonowanie organizmu\nczłowieka na różnych poziomach złożoności\ni w poszczególnych etapach ontogenezy.\nXI. Funkcjonowanie zwierząt.\n2. Porównanie poszczególnych czynności\nżyciowych zwierząt, z uwzględnieniem\nstruktur odpowiedzialnych za ich\nprzeprowadzanie.\n7) Poruszanie się. Zdający:\nk) rozpoznaje (na modelu […], rysunku)\nkości szkieletu […] obręczy […] człowieka.\nZasady oceniania\n1 pkt - podanie poprawnych nazw kości.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nNazwa kości X: obojczyk / clavicula\nNazwa kości Y: łopatka / scapula\nUwaga:\nUznaje się odpowiedzi „kość obojczykowa” oraz „kość łopatkowa”.","solution":"Odpowiedź: - **Kość X: obojczyk** (*clavicula*) — dopuszczalne również: „kość obojczykowa\". - **Kość Y: łopatka** (*scapula*) — dopuszczalne również: „kość łopatkowa\". **Jak je rozpoznać na rysunku:** | Cecha | **Obojczyk (X)** | **Łopatka (Y)** | |---|---|---| | kształt | **kość długa**, esowato wygięta | **kość płaska**, trójkątna | | położenie | z przodu, poprzecznie u nasady szyi | z tyłu, na żebrach 2.–7. | | połączenia | **mostek** (przyśrodkowo) i **wyrostek barkowy łopatki** (bocznie) | obojczyk i **kość ramienna** (w panewce) | | rola | **jedyne** połączenie kostne kończyny górnej ze szkieletem osiowym | miejsce przyczepu licznych mięśni | Obie kości tworzą razem **obręcz barkową (obręcz kończyny górnej)** — po jednej parze na każdą stronę ciała, czyli łącznie **cztery kości**.\n\nTreść zadania (CKE)\n\nPodział szkieletu człowieka\n\nCzęść | Elementy\nszkielet osiowy | czaszka, kręgosłup, żebra, mostek\nobręcz kończyny górnej (barkowa) | obojczyk, łopatka — po 2 z każdej strony\nkończyna górna wolna | kość ramienna, promieniowa, łokciowa, kości nadgarstka, śródręcza, paliczki\nobręcz kończyny dolnej (miednicza) | kość miedniczna (biodrowa + kulszowa + łonowa)\nkończyna dolna wolna | kość udowa, rzepka, piszczelowa, strzałkowa, kości stępu, śródstopia, paliczki\n\nObręcz barkowa a miedniczna — porównanie\n\nCecha | Barkowa | Miedniczna\nkości | obojczyk + łopatka | kość miedniczna (3 zrośnięte)\npołączenie ze szkieletem osiowym | tylko przez obojczyk (staw mostkowo-obojczykowy) | sztywne — stawy krzyżowo-biodrowe\nruchomość | bardzo duża | mała\nwytrzymałość | mniejsza | duża — przenosi ciężar ciała\nfunkcja | swoboda ruchu ręki | podpora i ochrona narządów\n\nTa różnica to bezpośrednia konsekwencja dwunożności: kończyna dolna musi być stabilna, górna — ruchoma.\n\nRodzaje kości\n\nTyp | Cechy | Przykłady\ndługie | trzon + dwie nasady, jama szpikowa | obojczyk, kość ramienna, udowa\npłaskie | dwie warstwy istoty zbitej z gąbczastą w środku | łopatka, mostek, kości czaszki, żebra\nkrótkie | zbliżone wymiary | kości nadgarstka, stępu\nróżnokształtne | nieregularne | kręgi, kości twarzoczaszki\ntrzeszczki | w ścięgnach | rzepka\n\nStawy obręczy barkowej\n\nStaw | Łączy | Rodzaj ruchu\nmostkowo-obojczykowy | mostek + obojczyk | jedyne połączenie ze szkieletem osiowym\nbarkowo-obojczykowy | wyrostek barkowy łopatki + obojczyk | niewielka ruchomość\nramienny | panewka łopatki + głowa kości ramiennej | kulisty wolny — największy zakres ruchu w ciele\n\nStaw ramienny jest najbardziej ruchomy, ale i najczęściej zwichany — panewka łopatki jest płytka, a stabilizację zapewniają głównie mięśnie stożka rotatorów.\n\nPunktacja CKE\n\n- 1 pkt — poprawne nazwy obu kości: X — obojczyk, Y — łopatka.\n- 0 pkt — odpowiedź niepełna albo błędna.\n\nTypowy błąd: **Nie myl obręczy barkowej z miedniczną.** **Obręcz kończyny górnej** to obojczyk + łopatka; **obręcz kończyny dolnej (miednicza)** to kości miedniczne, każda powstała ze zrośnięcia kości biodrowej, kulszowej i łonowej. **Łopatka nie łączy się bezpośrednio z kręgosłupem.** Utrzymują ją wyłącznie **mięśnie**, co daje kończynie górnej wyjątkową ruchomość. Jedynym kostnym połączeniem kończyny górnej ze szkieletem osiowym jest **staw mostkowo-obojczykowy**. **Rysunek pokazuje widok od tyłu.** Obojczyk widoczny jest wtedy częściowo, ponad łopatką — łatwo go pomylić z **grzebieniem łopatki** albo z żebrem. Rozstrzyga kształt: obojczyk to **wąska kość długa**, grzebień to wypukłość na powierzchni kości płaskiej. **Punkt przyznawany jest za obie nazwy łącznie.** Jedna trafna i jedna błędna to zero punktów. **Kość ramienna nie należy do obręczy.** To już **część wolna** kończyny górnej — a zadanie wyraźnie zaznacza, że kości części wolnej pominięto. **Obojczyk jest najczęściej łamaną kością u człowieka** — właśnie dlatego, że przenosi całe obciążenie kończyny górnej na szkielet osiowy.","image":"img/biologia-2026-maj-matura-rozszerzona/zad-9.webp","solution_image":null,"topics":"szkielet czlowieka, obrecz barkowa, obojczyk, lopatka, anatomia ukladu ruchu","page_from":14,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 9. (0-1)<br>Na poniższym rysunku przedstawiono kości obręczy kończyn górnych człowieka widziane<br>od tyłu. Na rysunku pominięto kości szkieletu osiowego oraz kości części wolnej kończyn<br>górnych.<br>Na podstawie: emedicodiary.com<br>Podaj nazwy kości oznaczonych na rysunku literami X i Y.<br>Nazwa kości X:<br>Nazwa kości Y:</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 9. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymaganie szczegółowe<br>I. Pogłębianie wiedzy z zakresu<br>różnorodności biologicznej oraz zjawisk<br>i procesów biologicznych zachodzących na<br>różnych poziomach organizacji życia.<br>Zdający:</p>\n<ol><li>wykazuje związki między strukturą</li></ol>\n<p>a funkcją na różnych poziomach organizacji<br>życia;</p>\n<ol><li>objaśnia funkcjonowanie organizmu</li></ol>\n<p>człowieka na różnych poziomach złożoności<br>i w poszczególnych etapach ontogenezy.<br>XI. Funkcjonowanie zwierząt.</p>\n<ol><li>Porównanie poszczególnych czynności</li></ol>\n<p>życiowych zwierząt, z uwzględnieniem<br>struktur odpowiedzialnych za ich<br>przeprowadzanie.</p>\n<ol><li>Poruszanie się. Zdający:</li></ol>\n<p>k) rozpoznaje (na modelu […], rysunku)<br>kości szkieletu […] obręczy […] człowieka.<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - podanie poprawnych nazw kości.<br>0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>Nazwa kości X: obojczyk / clavicula<br>Nazwa kości Y: łopatka / scapula<br>Uwaga:<br>Uznaje się odpowiedzi „kość obojczykowa” oraz „kość łopatkowa”.</p>","solutions":[{"source":"maturaonline","label":"matura-online.pl","kind":"text","html":"<p>Odpowiedź: - <strong>Kość X: obojczyk</strong> (<em>clavicula</em>) — dopuszczalne również: „kość obojczykowa&quot;. - <strong>Kość Y: łopatka</strong> (<em>scapula</em>) — dopuszczalne również: „kość łopatkowa&quot;. <strong>Jak je rozpoznać na rysunku:</strong> | Cecha | <strong>Obojczyk (X)</strong> | <strong>Łopatka (Y)</strong> | |---|---|---| | kształt | <strong>kość długa</strong>, esowato wygięta | <strong>kość płaska</strong>, trójkątna | | położenie | z przodu, poprzecznie u nasady szyi | z tyłu, na żebrach 2.–7. | | połączenia | <strong>mostek</strong> (przyśrodkowo) i <strong>wyrostek barkowy łopatki</strong> (bocznie) | obojczyk i <strong>kość ramienna</strong> (w panewce) | | rola | <strong>jedyne</strong> połączenie kostne kończyny górnej ze szkieletem osiowym | miejsce przyczepu licznych mięśni | Obie kości tworzą razem <strong>obręcz barkową (obręcz kończyny górnej)</strong> — po jednej parze na każdą stronę ciała, czyli łącznie <strong>cztery kości</strong>.</p>\n<p>Treść zadania (CKE)</p>\n<p>Podział szkieletu człowieka</p>\n<p>Część | Elementy<br>szkielet osiowy | czaszka, kręgosłup, żebra, mostek<br>obręcz kończyny górnej (barkowa) | obojczyk, łopatka — po 2 z każdej strony<br>kończyna górna wolna | kość ramienna, promieniowa, łokciowa, kości nadgarstka, śródręcza, paliczki<br>obręcz kończyny dolnej (miednicza) | kość miedniczna (biodrowa + kulszowa + łonowa)<br>kończyna dolna wolna | kość udowa, rzepka, piszczelowa, strzałkowa, kości stępu, śródstopia, paliczki</p>\n<p>Obręcz barkowa a miedniczna — porównanie</p>\n<p>Cecha | Barkowa | Miedniczna<br>kości | obojczyk + łopatka | kość miedniczna (3 zrośnięte)<br>połączenie ze szkieletem osiowym | tylko przez obojczyk (staw mostkowo-obojczykowy) | sztywne — stawy krzyżowo-biodrowe<br>ruchomość | bardzo duża | mała<br>wytrzymałość | mniejsza | duża — przenosi ciężar ciała<br>funkcja | swoboda ruchu ręki | podpora i ochrona narządów</p>\n<p>Ta różnica to bezpośrednia konsekwencja dwunożności: kończyna dolna musi być stabilna, górna — ruchoma.</p>\n<p>Rodzaje kości</p>\n<p>Typ | Cechy | Przykłady<br>długie | trzon + dwie nasady, jama szpikowa | obojczyk, kość ramienna, udowa<br>płaskie | dwie warstwy istoty zbitej z gąbczastą w środku | łopatka, mostek, kości czaszki, żebra<br>krótkie | zbliżone wymiary | kości nadgarstka, stępu<br>różnokształtne | nieregularne | kręgi, kości twarzoczaszki<br>trzeszczki | w ścięgnach | rzepka</p>\n<p>Stawy obręczy barkowej</p>\n<p>Staw | Łączy | Rodzaj ruchu<br>mostkowo-obojczykowy | mostek + obojczyk | jedyne połączenie ze szkieletem osiowym<br>barkowo-obojczykowy | wyrostek barkowy łopatki + obojczyk | niewielka ruchomość<br>ramienny | panewka łopatki + głowa kości ramiennej | kulisty wolny — największy zakres ruchu w ciele</p>\n<p>Staw ramienny jest najbardziej ruchomy, ale i najczęściej zwichany — panewka łopatki jest płytka, a stabilizację zapewniają głównie mięśnie stożka rotatorów.</p>\n<p>Punktacja CKE</p>\n<ul><li>1 pkt — poprawne nazwy obu kości: X — obojczyk, Y — łopatka.</li><li>0 pkt — odpowiedź niepełna albo błędna.</li></ul>\n<p>Typowy błąd: <strong>Nie myl obręczy barkowej z miedniczną.</strong> <strong>Obręcz kończyny górnej</strong> to obojczyk + łopatka; <strong>obręcz kończyny dolnej (miednicza)</strong> to kości miedniczne, każda powstała ze zrośnięcia kości biodrowej, kulszowej i łonowej. <strong>Łopatka nie łączy się bezpośrednio z kręgosłupem.</strong> Utrzymują ją wyłącznie <strong>mięśnie</strong>, co daje kończynie górnej wyjątkową ruchomość. Jedynym kostnym połączeniem kończyny górnej ze szkieletem osiowym jest <strong>staw mostkowo-obojczykowy</strong>. <strong>Rysunek pokazuje widok od tyłu.</strong> Obojczyk widoczny jest wtedy częściowo, ponad łopatką — łatwo go pomylić z <strong>grzebieniem łopatki</strong> albo z żebrem. Rozstrzyga kształt: obojczyk to <strong>wąska kość długa</strong>, grzebień to wypukłość na powierzchni kości płaskiej. <strong>Punkt przyznawany jest za obie nazwy łącznie.</strong> Jedna trafna i jedna błędna to zero punktów. <strong>Kość ramienna nie należy do obręczy.</strong> To już <strong>część wolna</strong> kończyny górnej — a zadanie wyraźnie zaznacza, że kości części wolnej pominięto. <strong>Obojczyk jest najczęściej łamaną kością u człowieka</strong> — właśnie dlatego, że przenosi całe obciążenie kończyny górnej na szkielet osiowy.</p>"},{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź: X - obojczyk (clavicula); Y - łopatka (scapula)</h4>\n<p><strong>Nazwa kości X:</strong> obojczyk (<em>clavicula</em>)<br><strong>Nazwa kości Y:</strong> łopatka (<em>scapula</em>)</p>\n<p><strong>Uzasadnienie:</strong></p>\n<p>Obręcz kończyny górnej człowieka tworzą dwie parzyste kości: <strong>obojczyk</strong> i <strong>łopatka</strong>.</p>\n<ol><li>Rysunek przedstawia obręcz kończyny górnej <strong>widzianą od tyłu</strong>. Kość oznaczona literą <strong>X</strong> to kość położona <strong>wyżej</strong>, biegnąca poprzecznie (podłużna, smukła kość łącząca mostek z łopatką) - jest to <strong>obojczyk</strong>.</li></ol>\n<ol><li>Kość oznaczona literą <strong>Y</strong>, położona <strong>niżej</strong>, to duża, płaska, trójkątna kość przylegająca do tylnej ściany klatki piersiowej - jest to <strong>łopatka</strong>. To właśnie łopatka od tyłu jest dobrze widoczna jako szeroka, trójkątna struktura z wyraźnym grzebieniem.</li></ol>\n<p>Zatem: <strong>X = obojczyk (clavicula)</strong>, <strong>Y = łopatka (scapula)</strong>.</p>\n<h4>Zasady oceniania CKE</h4>\n<p><strong>1 pkt</strong> - poprawne podanie obu nazw: <strong>X = obojczyk / clavicula</strong> oraz <strong>Y = łopatka / scapula</strong>.</p>\n<p><strong>0 pkt</strong> - zamiana oznaczeń (np. X = łopatka, Y = obojczyk), błędna nazwa którejkolwiek kości lub odpowiedź niepełna.</p>"}]}