Zadanie 1
Poniżej przedstawiono schemat reakcji otrzymywania różnych związków organicznych z etenu (etylenu):
(CH,COO),Ca
le
_ © Q Q @
CH,=CH, CH;CH,CI -*+ CH,CH,OH - > CH,CHO -=+ CH;COOH
O CH;COONa
półstrukturalnej.
A. Przedstaw za pomocą równań chemicznych reakcje zaznaczone na powyższym schemacie.
B. Podaj nazwy organicznych produktów powyższych reakcji.
= C. Oblicz, ile gramów związku organicznego powstanie w reakcji nr 7, zakładając że reakcja ta
g przebiega z wydajnością 80%, a do reakcji użyto 2,8 g etenu.
E D. Oblicz stężenie procentowe roztworu otrzymanego po rozpuszczeniu 50 g substancji powstającej
Ę w reakcji nr 4 w 150 gramach wody destylowanej.
2 E. Jaki jest odczyn roztworu substancji powstającej w reakcji nr 5. Uzasadnij odpowiedź pisząc
E odpowiednie równania reakcji w formie cząsteczkowej, jonowej i jonowej skróconej.
s F*. Napisz wzory półstrukturalne i podaj nazwy czterech związków o wzorze sumarycznym CGHi2
$ pamiętając, aby przynajmniej jeden z nich zawierał łańcuch rozgałęziony.
R F**, Z substancji powstającej w reakcji nr 2 i 7 można bezpośrednio otrzymać substancję powstającą
Z w reakcji nr 4. Przebieg tej reakcji wymaga zastosowania silnego utleniacza np. manganianu(VII)
R potasu. Napisz w formie cząsteczkowej równanie reakcji z użyciem tego utleniacza w środowisku
| kwasu siarkowego(VI). Współczynniki stechiometryczne należy uzgodnić metodą bilansu
E elektronowego.
Ś G*. Zapisz równania reakcji całkowitego spalania etanu i etenu. Oblicz objętość powietrza
3 (w warunkach normalnych) potrzebną do całkowitego spalenia mieszaniny złożonej z 15 dm? etanu
= i15 dm? etenu, przyjmujac, ze powietrze zawiera 20% objetosciowych tlenu.
z
G*. Roztworowi substancji powstającej w reakcji 4 o stężeniu 0,1 mol/dm odpowiada pH = 3.
Oblicz przybliżoną wartość stopnia dysocjacji CH;COOH w tym roztworze i stałą dysocjacji tego
kwasu.
H*. Substancję powstającą w reakcji nr 1 można również otrzymać z etanu. Napisz równanie
otrzymywania tej substancji z etanu, określ typ tej reakcji posługując się podziałem
charakterystycznym dla chemii organicznej, oraz warunek jej przebiegu.
H**, Oblicz entalpię reakcji: CzHągy + 3 Oxg = 2 COxy + 2 HOw) znając standardowe entalpie
tworzenia CO» i CH :
AH (CO; () = -393 kJ/mol,
AH w (CoH4 ()) = 52 kJ/mol,
oraz entalpię tworzenia H>Og), która wynosi - 242 kJ/mol.
odpowiedzi należy przyznać połowę punktów.
\nschematu procesu.
\nZadanie 1.
A CH, + HCI = CH;-CH>-Cl Zapis 8 równań reakcji 8x1=8,0
np. CH;-CH>-CI + KOH = CH;-CH;--OH + KCI
Zapodanie 6nazw | 6x0,5=3,0
[ D_f[stężenie=25% Zaz bliczenie | 3,0
E | CHi-COONa+H,0=CH-COOH+NaOH--SSSSS-*d Za napisanierwna[ SN05=1,5
reakcji
(podanie substratów i
= produktów reakcji
a VII 1 Za bilans elektronowy 2x1=2,0
s Mn + 5e > Mn 5 4 Za dobranie
g 1 I współczynników
a C-4e4C 4 5 stechiometrycznych
8
h
E
-g Zadanie 2.
3
Kcy
Ń
E
e
Ę
A W skład jądra wchodzi: 17 protonów, 18 neutronów Za podanie składu jądra [1,0 |
Konfiguracja elektronowa: K* L* M” lub 1s2s2p'3s'3p' lub [Ne]3s3p Za zapis konfiguracji [1,0 |
ry II Za ułożenie bilansu
Mn + 2e > Mn 2 l
1 0
Ccl-leCl l 2
[Na] K? L’ M! oddając I e tworzy [Na ] K? L* lub Za konfigurację 2x1=2,0
Na] - 1s” 2s” 2p° 3s! oddając 1 e tworz a ] ls? 2s” 2p° elektronową atomów
[CI] K? L’ M8 N’ przyjmując 1 e tworzy [CI ] K? LS MN lub 1 jonów
CI) 1s” 2s? 2p® 38? 3p' prz jmując 1 e tworzy [CI ] 1s 2s” 2p° 3s” 3p°
Stwierdzenie: wiązanie polega na elektrostatycznym przyciąganiu się jonów | Za wyjaśnienie istoty
lub przedstawienie schematu tworzenia wiązania jonowego wiązania
Różnica elektroujemności: 2,1 |Zaobliczenie | |05 _ |
np. Badamy odczyn roztworów za pomocą wskaźników: Opis toku 2x1,5=3,
a NaCl - odczyn obojętny; nie ulega hydrolizie; , postępowania Oo
g AICI; - odczyn kwaśny: AI + 3 H,O = Al(OH); +3 H Za rownania reakcji
3 np. Dodajemy do obu roztworów NaOH: (zapis jonowy lub 2x1=2,0
= w probówce z NaCl osad nie wytrącił się cząsteczkowy)
w probówce z AICI; wytrąca się osad Al(OH);
2 AICI, + 3 NaOH = Al(OH); + 3 NaCl
a F** |Stopiony NaCl: K: Na +e=Na 4 równania 4x0,5=2,
R A: Cl -e=%Ch elektrodowe Oo
„8 Roztwór wodny: K: 2 H+O + 2e=20H +H)
3 A: 2CI -2e=Ch
"- a, A 3 - p
N G** | Położenie stanu równowagi reakcji przesunie się w prawo [Wskazanie 6 |1,0 |
5 Uzasadnienie w oparciu o regułę przekory [Uzasadnienie |1,0_ |
3 p
-> Zadanie 3.
jo)
oo
A 1. Ca+2H,O =Ca(OH), + H> Za 8 równań reakcji 8x1=8,0
7 Ca(OH), + CO, = CaCO; + H,O
\nUwaga: Jako produkty reakcji 6 i 7 należy uznawać również wodorosole
Uwaga: Należy przyjmować nazwę związku D zarówno jako octan wapnia Za 6 nazw związków 6x0,5=3,
lub etanian wapnia 0
[e np.: 3 CaO + 2 H;PO4 = Ca3(PO4)2 + 3 HO Za 2 równania reakcji | 2x1=2,0
3 Ca + 2 H;PO4 = Ca;(PO4)> + 3 Hy
Odczyn zasadowy Za określenie odczynu [05 |
Ca(CH;COO) + 2 H;O = Ca(OH), + 2 CH;COOH Za 3 równania reakcji |3x0,5=1,
Ca” +2 CH;COO +2H;0=Ca* +2 OH +2 CH;COOH 5
CH;COO + HO = OH + CH;COOH
E W reakcji Ca z wodą wydzieli się: Za obliczenie 3x1=3,0
0,0125 mola Hy; 0,28 dm* Hs; _ 7,5 - 10°! cząsteczek Hp
F 1s* 2s* 2p° 3s* 3p° 487 lub K* L* M* N* Za zapis konfiguracji [1,0 |
Utrata 2 elektronów daje trwałą konfigurację (zgodnie z regułą oktetu) | Zawyjaśnienie _ć |1,10 |
G** |Ca0+3C=CaC,+CO Za 2 równania reakcji |2x0,5=1,
CaC + 2 HO = Ca(OH) + CH» o
18 915,6 dm" CH) [Za obliczenie | 3,0 |
H** | Katoda: 2 H,O + 2e=20H +H, Za 2 równania reakcji | 2x0,5=1,
Anoda: 2 CI - 2e= Ch o
Wydzieli się 44,8 dm* wodoru oraz 44,8 dm’ chloru |Zaobliczenie _, |2,0 |
AH? = + 155,1 kJ/mol [Zaobliczenie [3,0 |
Zadanie 4.
nie ja
A HCOOH - kwas mrówkowy, kwas metano Za wzory 3x0,5=1,
CH;COOH - kwas octowy, kwas etanowy Za każdą parę nazw 5
CH;CH,COOH - kwas propionowy, kwas propanowy (tradycyjna i 3x0,5=1,5
systematyczna)
a HCOOH = H +HCOO- [Zarównanie [0,5 |
o Ani p tani 77 -
& c np.: FeO + 2 HCOOH = (HCOO),Fe + H;O Za 3 równania reakcji | 3x1=3,0
M Mg + 2 CH;COOH = (CH;COO),Mg + H2
E Al(OH); +3 CH;CH,COOH = (CH3CH,COO);Al + 3 HO
8 Wydzieli się: 0,241 -107 cząsteczek wodoru [Zaobliczenie | |20 |
N Ej EE ry > PE >
Ks E Stowny lub rysunkowy opis doświadczenia Za opis doświadczenia 110 |
Fi 2 CH;COOH + Na;CO; = 2 CH;COONa + HO + CO» |Zarówanie 1,0 |
Stężenie roztworu Na;CO; wynosi | mol/dm’. |Zaobliczenie _ |3,0 |\n
g F Stowny lub rysunkowy opis doświadczenia Za opis lub rysunek [2,0 |
E np.: CH;CH,CHO + 2Cu(OH), = CH;CH;COOH + Cu0 + 2H,O |Zarównanie reakcji |1,0 |
Ej G** CH, + HO kat, CH;CHO Za 2 równania reakcji |2x1,5=8,
& np.: CH;CHO + Ag,O = CH;COOH + 2 Ag o
2 Ta |K=0,67 Za obliczenie K 15 |
Stężenie początkowe kwasu = 10 moli/dm* Za obliczenie stezen 2x1=2,0
Stężenie początkowe alkoholu = 8 moli/dm* początkowych
I** O3H Za równanie reakcji
otrzymywania
CsHsSO3H
+H>SO4 = +HO
OH O Za równania dysocjacji 2x1=2,0
SO;H SO;
Zadanie 5.
A Na,O - tlenek sodu P4Oj9 - tlenek fosforu(V) Za każdy wzór i nazwę | 7x1=7,0
MgO - tlenek magnezu SO; - tlenek siarki(VI)
AbO; - tlenek glinu ChO; - tlenek chloru(VII)
SiO, - tlenek krzemu(IV
Należy uznawać inne przyjęte nazwy np. ditlenek krzemu, tritlenek siarki, ale nie należy
uznawać starych nazw np. trójtlenek siarki
NaO - wiązanie jonowe Za ustalenie rodzaju 7x0,5=3,
P4019 - wiązanie kowalencyjne (spolaryzowane) wiązania 5
MgO - wiązanie jonowe
SO; - wiązanie kowalencyjne (spolaryzowane)
AbO; - wiązanie jonowe
CIO; - wiązanie kowalencyjne (spolaryzowane).
SiO, - wiązanie jonowe [wiązanie kowalencyjne (spolaryzowane
c Tlenki tworzące zasady: Na,O, MgO Za zakwalifikowanie 3x1=3,0
Tlenki obojętne wobec wody: Al,03, SIO» tlenków do
Tlenki tworzące kwasy: P4010, SO3, Cl,O7
np. MgO + H;O = Mg(OH), Za równania reakcji 2x1=2,0
= SO; + H,O = H>SO4
g Należy uznawać również wybór dwóch tlenków zasadowych lub dwóch tlenków kwasowych
E W roztworze znajduje się wodorotlenek sodu (zasada sodowa ) Za nazwę substancji [05 |
EI Stężenie procentowe wynosi 3,88% |Zaobliczenie 2,5 |
a) E** | Tlenek zasadowy, np.: Na,O Za przykład tlenku 3x0,5=1,
5 Tlenek amfoteryczny: Al,O; z każdej grupy 5
= Tlenek kwasowy, np.: PyOjio
N ALO; + 6 HCI =2 AICI; + 3 HO Za 2 równanie reakcji | 2x1=2,0
„2 AlbO; + 2 NaOH + 3 HO = 2 Na[AI(OH).], lub
3, AbO; + 6 NaOH + 3 H;O = 2 Na;[AI(OH);
Ej Ponieważ z treści zadania nie wynika, że reakcja zachodzi w środowisku wodnym należy również uznawać jako
N poprawny zapis:
3 ALO; + 6 NaOH = 2 NasAlO; + 3 HO,
| ale w tym wypadku muszą być wyraźnie określone warunki zachodzenia tego procesu
3 Wydajność reakcji wynosi 75,2% z 75% (Zaobliczenie _ |30 |
= G** |CaCO; = CaO + CO, Za obliczenie
Wydzieli się 32,26 dm* CO»
Zasady przeliczania punktacji na stopnie szkolne
[| stopień | liczbapmktów Parone || |
[niedostateczny 8G |]
37 - 45 Za jedno zadanie min. 18 punktów.
46 - 66 Za jedno zadanie min. 21 punktów.
67 - 76 Za dwa zadania min. po 21 punktów.
bardzo dobr 77-83 Za dwa zadania min. po 24 punkty.
84 - 90 PT
ARKUSZ RECENZJI I OCENY
PISEMNEJ PRACY MATURALNEJ Z CHEMII
Kod Imię i nazwisko
maturzysty egzaminatora
strona 17 z8
Imię
i nazwisko
maturzysty
(wpisać po rozkodo-
waniu pracy)
Numer Zadania cee eeseceeeseseereeeteeeeeeee Przydzielone punkty --e.e-eae aaa aaa awa eaccaa
Treść merytoryczna FECENZJi: ccsccececceseseeseesessesceseueeseeseecseeseesesesceaeeaeaeeseeececseeaeeaeeeaeeaeeeeaeeeeeeeeeee
Numer Zadania cee eeseceeeseseereeeteeeeeeee Przydzielone punkty --e.e-eae aaa aaa awa eaccaa
Treść merytoryczna FECENZJi: ccsccececceseseeseesessesceseueeseeseecseeseesesesceaeeaeaeeseeececseeaeeaeeeaeeaeeeeaeeeeeeeeeee
a
N
Gd
8
Ę REEEENNNENNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNENENNNNNNENNENNNNNNNENENNNNNNNNENNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNNN
a
) PeeeeeeOeC Oe Oereeerereereereerertrererrercrererrecrrererrrcrrerectrererrerrrerer reer rererrrerrererrrererrerrrerer reer rererr rrr rererr rer er rest rerrrr rey\n
2 Numer Zadania cee eeseceeeseseereeeteeeeeeee Przydzielone punkty cc cecesecseeseeeeteeseeeeeees
= Treść merytoryczna FECENZJi: ccsccececceseseeseesessesceseueeseeseecseeseesesesceaeeaeaeeseeececseeaeeaeeeaeeaeeeeaeeeeeeeeeee
N
A
EN
ŁR
oO
Łączna liczba punktów - -.---4-e4-2224122121211212 PTOPONOWANA OCENAL ceeseeseeeeseeeeeeeneeeeeeenees
data i podpis egzaminatora
Decyzja Przewodniczącego PKE
data i podpis Przewodniczącego Państwowej Komisji Egzaminacyjnej