Zadanie 5
Tlenki są to połączenia pierwiastków z tlenem, w których tlen występuje na -II stopniu utlenienia.
A. Korzystając z układu okresowego ustal wzory tlenków pierwiastków należących do 3 okresu,
w których dany pierwiastek występuje na najwyższym stopniu utlenienia. Podaj systematyczne
nazwy tych tlenków.
B. Korzystając z tablicy elektroujemności ustal rodzaj wiązań występujących w tych tlenkach.
C. Ze względu na zachowanie wobec wody, tlenki możemy podzielić na trzy grupy: tlenki które
z w reakcji z wodą tworzą zasady, tlenki które w reakcji z wodą tworzą kwasy oraz tlenki obojętne
5 wobec wody. Zakwalifikuj tlenki pierwiastków 3 okresu do wymienionych grup oraz napisz
2 równania reakcji z wodą dla dwóch wybranych tlenków.
~ D. W200 gramach wody roztworzono 6,2 g tlenku sodu. Podaj nazwę substancji znajdującej się w tym
x roztworze, a nastepnie oblicz stezenie procentowe tego roztworu.
E E*. Do podstawowych metod otrzymywania tlenków należą reakcje: bezpośredniej syntezy
Z z pierwiastków, utleniania innych tlenków, redukcji innych tlenków, rozkład niektórych soli bądź
E rozkład niektórych wodorotlenków. Napisz pięć równań reakcji otrzymywania tych związków
dobierając dla każdego tlenku inną z wymienionych metod.\n
3 E**. Ze względu na zachowanie wobec kwasów i zasad tlenki dzielimy na trzy grupy: tlenki zasadowe,
| tlenki amfoteryczne i tlenki kwasowe. Podaj trzy przykłady tlenków pierwiastków 3 okresu
należących do wymienionych grup oraz przy pomocy równań reakcji wykaż ich charakter\n
ea chemiczny.
ke
s F*. Oblicz, ile gramów tlenku wegla(IV) i tlenku siarki(IV) powstanie w wyniku całkowitego spalenia
o 100 g węgla kamiennego zawierającego 3% siarki.
L+
= F**. Poddając prażeniu 12,4 g węglanu miedzi(II) otrzymano 6 g tlenku miedzi(II). Oblicz wydajność
procentową tej reakcji.
G*. Oblicz, ile dm’ tlenku węgla(IV) (w warunkach normalnych) powstanie w reakcji termicznego
rozkładu 200 g węglanu wapnia zawierającego 10% zanieczyszczeń.
G**, Oblicz, ile dm? tlenku węgla(IV) (w warunkach normalnych) powstanie w reakcji termicznego
rozkładu 200 g węglanu wapnia zawierającego 10% zanieczyszczeń, zakładając, że reakcja
przebiega z wydajnością 80%.
Układ okresowy pierwiastków
1 18
TMT masa atomowa 4s
iH liczba atutnówa symbol chemiczny „He
Was: | 2 p 13 14 15 16 17 Hel
6M EOTFIF) [CTI [EIT] 14,00 i Lhe 20,179
2 aLi | «Be 3B aC 7 40 sF | wNe
5 Lii R Bor | Węgil | Art | Tin | Flor | Neon
20097 240 FI rl Zak 41,773 EJ 3345 44a\n
uNa | nMg BAJ | Si iP S| nCl | igAr
Ź INa | aMg | 3 4 5 6 7 8 9 10 Wm 12 | sA SP Cl | wór
3 Tj | wok | GG | GEE | Sn | 11% | SGM | GM |] HIS a | ose | BW | W TW | ami | WW | WW | SIO
e Pots | Wapń | Sad | T Wenni_ | Ceram gn | fel | Kobalt | Na | Miedź | Cyn Gal | German | Ane | Selem | Hrom a
na 3,467 „A 2905 9124 U2 O 7,9 LEI TO 102,905 M42 107, Ra IZA (Mw 121,75 [FET 126 Has
= = ai = a M rea ra p p; yk Fete | sd | cin | an | 80 | sle | al | sXe
N Tubad | Sirot or ka Miob | Mialibden | Technet | Auten | Rod | Pallad | Sretm | Kadm | Ind ma | dagymon | Tell | tod | Ksenm
2 [EFRON REJEFIJ Ta | m | GH | li | Bad | Timi | usm | iws6 | 200 | IM | WI | 265%) | ZAOKI | 1M9Sa | 222.008
aS Cs | sęBa | PAS) „Hf | Ta | wW | wRe | Os | nlr | zPft | móu | mHg | aT] | Pb | aBi | Po | gsAt | wRn
= Cez [Aer galu | Hain Tanta | Wolfram | Ben sm Ind | Patra | Złoto Het ‘Tal ów | Bim | Polon Asi | Radon
Laniiet
"m | ZEM a4i,i ZKE A3,1 Bal, | TEM d6ń,1
3 mra Rnd wc
z
a
ay ans | ns | MAM T3036 IS | seas | IE | Ka] 1679) | IGEG | TAM | TAT
„2 lantarowce aCe | saPr | aod asm Gd | Th | Dy | Ho | «Er | Tm | „Yb | „Lu
= Cer Framendym | Mecd ies Samar = Gadolin Tesh Devaar Hein Erh Tul [id Let
TLE | faLai6 | ES | z3ruk |e | ani | 2407 | mj | 2śliw | asżoa | zs7oes [Hane | Bar | 2001
aktynowce ai Th giPa ag! saNp Pu | sam | «Cm | «Bk ag Cf wEs | ioFm Md | igo | jolr
Tar | Pree Lian sp fiutem ź kiur | Berkel | Kalsfom | Finem | Fem | Mendclew| Nobel | Lorens
Ej
w
N
oo
ELEKTROUJEMNOŚĆ wg PAULINGA
1H He
2,1 2 13 14 15 16 17
3Li | 4Be sB | 6C | 7N | sO | oF |1oNe
10 | 15 20 | 25 | 30 | 35 | 40
Na | 2Mg AI} q4Si | isP | 16S | Cl} igAr
09 | 12 15 | 18 | 21 | 25 | 30
3 4 5 6 7 8 9 10 11 12
19K | 20Ca | 21Sc | 2Ti | 23V | 24Cr |25Mn| 26Fe | 27Co | 2gNi | 29Cu | 30Zn | 31Ga | 32Ge | 33As | 34Se | 3sBr| z6Kr
os | 10 | 13 | 15 | 16 | 16 | 15 | 18 | 18 | 18 | 19 | 16 | 16 | 18 | 20 | 24 | 28
37Rb | 38Sr | 39Y | 40Zr |41Nb | aMo | 43Te | 4Ru | 4sRh | 46Pd | 47Ag | agCd | 4oln | soSn | s1Sb |s2Te| szl | saXe
os | 10 | 12 | 14 | 16 | 18 | 19 | 22 | 22 | 22 | 19 | 17 | 7 | 18 | 19 | 21 | 25
ssCs | s6Ba | szLa | 7 Hf| 73Ta | 74W | 7sRe |760S| 7zlr | zsPt | 7oAu | soHg | s1T1 | s2Pb | szBi | s4Po | ssAt | ssRn
07 | 09 | 11 | 13 | 15 | 17 | 19 | 22 | 22 | 22 | 24 | 19 | 18 | 18 | 19 | 20 | 22
g7Fr ssRa
07_|_09
ROZPUSZCZALNOŚĆ SOLI I WODOROTLENKÓW W WODZIE
| [er | Br | P | No, | cH;coo | s* | so, | so,” | co,’ | sio,” | cro? | poe | OH |
M | R | R | R | R | R | R | R | R | R | R | R | N | R |
[Na | R | R | R | R | R | R | R | R | R | R | R | R | R |
_ [K | R | R | R [| R | R | R | R | R | R | R | R | R | R |
& [NH | R | R | R | R | R | R | R | R | R | - | R | R | R |
$ far | R | R | - | R | R |N]'N | R | = | - | N | N [wn]
2 ag |N | NN] R | R TN] NT TO] N | - | N [TN | = |
a M” | R | R | R | R | R | - | N | R TN TN TR TN TN |
„ [eat | R | R | R] R | R | R | N | T | N | N | T | N | To]
‘a |S” | R | R | R | R | R | R | N | N | N | N | T [ N | T |
8 [Ba | R | R | R] R | R | R] N | N TN TN | N TNT] R |
m |Zn* | R | R | R | R | R | N | N | R | N | N | N | NTN |
S [AF | R | R | R] R | R | - | - | R | = | N | - | N | N |
m [som | R | R | R | - | - TN | = | R | = | = | = [| Nn |] N |
2 |pb" | T | tT] Nn | R | oR | N | N | N | N | N | N | N | N |
8 [B_| - | - | - | R] NTN | - | N | - |oN |]
© [Me™ | R | R | N | R | R | N | N | R | N | N | N TN JN]
No [re | R | R | R | R | R | N | N | R | N | N | - | N | N |
[mer | R | R [- | R [= [TN] - | R [= | N | - | N [ny
4 R- substancja rozpuszczalna; T- substancja trudno rozpuszczalna; N- substancja nierozpuszczalna;
E - oznacza, ze dana substancja albo rozkłada się w wodzie, albo nie została otrzymana
EJ SZEREG ELEKTROCHEMICZNY METALI
L+
= Elektroda E'[v]
AVAL es |
Cd/ Cd"
Pb/ Pb?"
H/2H" en |
CHI
Tajemnica egzaminacyjna do dnia 10 maja 2002 roku, do godziny 14.00
e 2 e
Lubelski Kurator Oswiat
Materiały dla Państwowej Komisji Egzaminacyjnej do pisemnego egzaminu
dojrzałości z chemii
we wszystkich szkołach Średnich dla młodzieży
Termin: 10 maja 2002 r. Godzina: 14.00
i
8 Model odpowiedzi i punktacja zadań - zestaw dla abiturientów, którzy realizowali chemię w wymiarze
& mniejszym niż 8 godzin w cyklu kształcenia
s |. Punkty przyznawane są za całkowicie poprawne rozwiązanie. W wypadku poprawnej, ale niepełnej
2 odpowiedzi należy przyznać połowę punktów.
|=) SEE . . . ; . 129 . . . , . .
E 2. Jeżeli polecenie brzmiało „zapisz równanie reakcji” - nie przydziela się punktów za zapisanie
E schematu procesu.
s 3. Brak jednostek w obliczeniach obniża punktację o 0,5 pkt.
8 4. Inne niż modelowe rozwiązanie należy ocenić zgodnie z podaną punktacją.
Kcy
Ń .
z Zadanie 1.
n
3
Model odpowiedzi
‘> A C,H, + HCI = CH;-CH>-Cl Zapis 8 równań reakcji 8x1=8,0
= CH;-CH;-OH + CuO = CH;-CHO + Cu + H,O0
np. _CH;-CHO + Ag,O = CH;-COOH + 2 Ag
np. _CH;-COOH + NaOH = CH;-COONa + H;O
np. _2 CH;-COOH + CaO = (CH;-COO),Ca + H;O
C.H, + H,O = CH;-CH;-OH
CH;-CHO + Hy = CH;-CH;-OH
CH;-CH>-Cl chloroetan (chlorek etylu) Za podanie 6 nazw 6x0,5=3,0
CH;-CH,-OH etanol (alkohol etylow
CH;-CHO etanal (aldehyd octowy)
CH;-COOH kwas etanowy (octow
CH;-COONa octan (etanian) sodu
(CH;-COO),Ca octan (etanian) wapnia
3,68 g= 3,7 g
[D | Stezenie = 25 %
CH;-COONa + H,O = CH;-COOH + NaOH Za 3 równania reakcji 3x0,5=1,5
CH;-COO + Na + HO = CH;-COOH +Na + OH”
CH,-COO + H,O = CH;-COOH + OH”
Odczyn zasadowy (alkaliczni Za określenie odczynu
F* | np. CH =CH-CH,;-CH;-CH;-CH; l-heksen (heks-1-en Za każdy poprawny 4x1,0=4,0
CH;-CH=CH-CH,-CH,-CH; 2-heksen (heks-2-en wzór 1 nazwę m
CH;-CH;-CH=CH-CH,-CH; 3-heksen (heks-3-en (należy uwzględniać
również wzory
CHz-CH-CH-CH>-CH; cykloalkanów)
CH;
3-metylo-1-heksen
(3-metyloheks-1-en)
G* |2C.H; + 702= 4CO, + 6H;O Za 2 równania reakcji 2x0,5=1,0
C,H, + 30) = 2CO,+ 2H,0
487,5 dm’ powietrza
HF |CH,CH, + CI, = CHCl HG
Reakcja substytucji Za typ reakcji
Zachodzi w obecności światła UV Za określenie warunku
Zadanie 2.
nie a
A W skład jądra wchodzi: 17 protonów, 18 neutronów Za skład jądra [10 |
a Konfiguracja elektronowa: K* L’ M” lub 1s2s2p'3s'3p* lub [Ne]3s3p Za zapis konfiguracji EK
$ MnO, + 4 HCI = MnCh + 2 H20 + Ch [Zaréwnanicreakeji [1,0 |
Iv I a ułożenie bilansu
& Mn + 2e > Mn 2 1
3
os 1 0
2 CI- le> Cl 1 2
g 1,69 dm Ch [Zaobliczenie |4,0 |
2 | © |2Na+Ch=2NaCl | Za réwnanie reakcji [1,0 |
R [Na] K? L* M! oddając I e tworzy [Na ] KŻL* lub Za konfigurację 2x1=2,0
8 Na] - 1s” 2s? 2p° 3s! oddając 1 e tworzy [Na '] ls? 2s” 2p® elektronową atomów
o [CI] K? L§ M8 N’ przyjmując 1 e tworzy [CI] K? L* MN lub 1 jonów
"= CI) 1s” 2s? 2p® 3s? 3p' prz jmując 1 e tworzy [CI] 1s 2s” 2p° 3s” 3p°
N Stwierdzenie: wiązanie polega na elektrostatycznym przyciąganiu się jonów | Za wyjaśnienie istoty
| lub przedstawienie schematu tworzenia wiązania jonowego wiązania
je) Różnica elektroujemności: 2,1 |Zaobliczenie «|B |
Ś | węmemow iain
R ązanie J - YP ąz:
8 np. Badamy odczyn roztworów za pomocą wskaźników: Opis toku 2x1,5=3,
Z NaCl - odczyn obojętny; nie ulega hydrolizie; postępowania Oo
z AICI; - odczyn kwaśny: AF" + 3 HO = AI(OH); + 3 H* Za równania reakcji
np. Dodajemy do obu roztworów NaOH: (zapis jonowy lub 2x1=2,0
w probówce z NaCl osad nie wytrącił się cząsteczkowy)
w probówce z AICI; wytrąca się osad Al(OH);
AICI; + 3 NaOH = Al(OH); + 3 NaCl
88,8 % [Zaobliczenie [4,0
F* CLO, ClLOs3, ClO; Za wzory tlenków 3x0,5=1,
5
CIO; + 2 NaOH = 2 NaCIO> + H;O chloran(IIl) sodu Za 2 równania reakcji |2x1=2,0
ClO; + 2 NaOH = 2 NaCIO; + H;O chloran(VII) sodu Za 2 nazwy soli 2x0,5=1,0
G* |KF+Ch - reakcja nie zachodzi Za wskazanie: reakcja
nie zachodzi
2 KBr + Cl, =2KCI+ Br Za 2 równania reakcji | 2x0,5=1,
2KI+CLh=2KCI+1 o
Wniosek: aktywność fluorowców maleje w grupie, Za wniosek
jako poprawny należy uznawać również wniosek cząstkowy:
np. chlor jest aktywniejszy od bromu i jodu
Zadanie 3.
A 1. Ca+2H,O=Ca(OH) + Ho Za 8 równań reakcji 8x1=8,0
Uwaga: jako produkty reakcji 6 i 7 należy uznawać również wodorosole
Uwaga: należy przyjmować nazwę związku D zarówno jako octan wapnia Za 6 nazw związków 6x0,5=3,
lub etanian wapnia 0
c np.: 3 CaO + 2 H;PO4 = Ca3(PO4)2 + 3 H;O Za 2 równania reakcji |2x1=2,0
3 Ca + 2 H;PO4 = Ca;(PO4)> + 3 Ha
Odczyn zasadowy Za określenie odczynu 05 |
Ca(CH;COO), + 2 H,O = Ca(OH), + 2 CH;COOH Za 3 równania reakcji |3x0,5=1,
Ca”' + 2 CH;COO +2H;,0 = Ca” +20H + 2 CH;COOH 5
_ CH;COO + H,O = OH +CH;COOH
a W reakcji Ca z wodą wydzieli się: Za obliczenie 3x1=3,0
8 0,0125 mola Hp; 0,28 dm? Hp; 7,5 * 10°! cząsteczek H>
g F 1s” 2s? 2p® 3s” 3p° 4s” lub K* L* M8 N? Za zapis konfiguracji
E Utrata 2 elektronów daje trwałą konfigurację (zgodnie z regułą oktetu)
=I wydzieli się: 106 400 dm Za obliczenie _ [3,0 |
o CaO + 3 C =CaC, + CO Za 2 równania reakcji |2x1=2,0
a CaC, + 2 H,O = Ca(OH), + C,H,
= T - -
S| [zzadmcynu Zaobieme -- |20 |
E CaCh + Na;CO; = CaCOxb + 2 NaCl
Ś | |Rozór Cac jest2 molowy |Zaobiczene | |240 |
N .
$ Zadanie 4.
3
cz)
Ę
e
3)
&
strona 11 z8
olece- Model odpowiedzi Kryterium Punktac
nie ja
A HCOOH - kwas mrówkowy, kwas metano Za wzory 3x0,5=1,
CH;COOH - kwas octowy, kwas etanowy Za każdą parę nazw 5
CH;CH,COOH - kwas propionowy, kwas propanowy (tradycyjna i systema- 3x0,5=1,5
tyczna
HCOOH = H +HCOO- (Zarównanie 05 |
Anion mrówczanowy (metanianowy) |Zanazwęanionu _ |0,5 |
c np.: FeO + 2 HCOOH = (HCOO),Fe + H;O Za 3 równania reakcji |3x1=3,0
Mg + 2 CH;COOH = (CH;COO),Mg + H2
Al(OH); +3 CH;:CH,COOH = (CH;CH;COO);Al + 3 HO
Wydzieli się: 0,241 -10° cząsteczek wodoru |Zaobliczenie "| |20 |
E Słowny lub rysunkowy opis doświadczenia Za opis doświadczenia [110 |
2 CH;COOH + Na;CO; = 2 CH;COONa + HO + CO» |Zarównanie | |10 |
Stężenie roztworu Na;CO; wynosi | mol / dm’. [Zaobliczenie _ |3,0 |
F Słowny lub rysunkowy opis doświadczenia Za opis lub rysunek [2,0 |
_ np.: CH;CH,CHO + 2Cu(OH), = CH;CH;COOH + Cu,0+ 2 H,0 |Zarównanie reakcji |1,0 |
5 G* | np.: CH3;Cl + KOH =CH;OH + KCI Za 3 równania reakcji |3x1=3,0
2 CH;OH + CuO = HCHO + Cu + H;O
& HCHO + Ag;O = HCOOH + 2 Ag
3
2 „o Za napisanie wzorów
8 CHzCOOH GHC strukturalnych
z CH>-COOH CHC
=)
N I* HCOOH + CH;CH>»OH = HCOOCH;CH; + HO Za równanie reakcji
„8 mrówczan (metanian) etylu Za nazwę estru
3 wzór izomeru: CH;COOCH;3 Za wzór izomeru
EJ octan (etanian) metylu Za nazwę estru
N rola stęż. H;SO4 - katalizator, pochłania wodę. Za podanie roli kwasu [1,0 |
5
cz)
Ę
e
3)
&
Zada Model odpowiedzi Kryterium Punktac
: ja
nie J
5.Pole
ce-nie
A Na,O - tlenek sodu P4Oo - tlenek fosforu(V) Za każdy wzór 7x1=7,0
MgO - tlenek magnezu SO; - tlenek siarki(VI) i nazwę
AbO; - tlenek glinu ChO7 - tlenek chloru(VII)
SiO, - tlenek krzemu(IV
Należy uznawać inne przyjęte nazwy np. ditlenek krzemu, tritlenek siarki, ale nie należy
uznawać starych nazw np. trójtlenek siarki
NaO - wiązanie jonowe Za ustalenie rodzaju 7x0,5=3,
P4019 - wiązanie kowalencyjne (spolaryzowane) wiązania 5
MgO - wiązanie jonowe
SO; - wiązanie kowalencyjne (spolaryzowane)
AIO; - wiązanie jonowe
CO; - wiązanie kowalencyjne (spolaryzowane)
SiO, - wiązanie jonowe [wiązanie kowalencyjne (spolaryzowane)]
c Tlenki tworzące zasady: NaxO, MgO Za zakwalifikowanie 3x1=3,0
Tlenki obojętne wobec wody: Al,O3, SIO» tlenków do
Tlenki tworzące kwasy: P4019, SO3, Cl,O7
a np. MgO + H,0 = Mg(OH), Za rownania reakcji 2x1=2,0
o SO; + HO = H»SO4
2 Należy uznawać również wybór dwóch tlenków zasadowych lub dwóch tlenków kwasowych
Ę W roztworze znajduje się wodorotlenek sodu (zasada sodowa ) Za nazwę substancji [05 |
5 E* |np.: 2Mg+0,=2MgO Za 5 równań reakcji 5x1=5,0
= 2 SO» + 0; = 2 SO;
E CO, +C=2C0
N Na CO; = Na,O + CO;
„8 Cu(OH), = CuO + HO
a G* CaCO; = CaO + CO; Za obliczenie
N 5
b Wydzieli się 40,32 dm CO,
n
£ Zasady przeliczania punktacji na stopnie szkolne
S [stopień | liczbapmktów [warm 0 |
8, niedostateczny [386
Z 37-45 Za jedno zadanie min. 18 punktów.
ostateczny = a jedno zadanie min. 21 punktów.
EB fa 46 - 66 Za jed danie min. 21 punktó
[dobry | 67 - 76 Za dwa zadania min. po 21 punktów.
bardzo dob: 77-83 Za dwa zadania min. po 24 punkty.
celujacy 84-90 PT
Model odpowiedzi i punktacja zadań - zestaw dla abiturientów, którzy realizowali chemię w wymiarze
minimum 8 godzin w cyklu kształcenia
odpowiedzi należy przyznać połowę punktów.
\nschematu procesu.
\nZadanie 1.
A Zapis 8 równań reakcji | 8x1-8,0
Zapodanie 6nazw | 6x0,5=3,0
[ D_f|stężenie=254% Za bliczenie "| | 3,0
E Za napisanie równań | 3x0,5=1,5
reakcji
a
8 | Odczyn zasadowy (alkaliczn) | Zak okreSlenie odezynu | 0,5]
x (podanie substratów i
R produktów reakcji
2 VII I Za bilans elektronowy 2x1=2,0
o Mn + Se -> Mn 5 4 Za dobranie m
a I II współczynników
g C-4e4C 4 5 stechiometrycznych
Ę
R
3
8
S 7 .
2 Zadanie 2.
E
e
&
A W skład jądra wchodzi: 17 protonów, 18 neutronów Za podanie składu jądra [1,0 |
Konfiguracja elektronowa: K? L* M” lub 1s2s'2p3s3p lub [Ne]3s3p Za zapis konfiguracji [1,0 |
ry II Za ułożenie bilansu
Mn + 2e > Mn 2 1
1 0
CI- le> Cl 1 2
[Na] K? LM! oddając I e tworzy [Na ] K? L* lub Za konfigurację 2x1=2,0
Na] - 1s” 2s” 2p° 3s! oddając 1 e tworzy [Na ] 1s? 2s” 2p° elektronową atomów
[CI] K? L’ M8 N’ przyjmując 1 e tworzy [CI] K? LS MN lub 1 jonów
CI) 1s” 2s? 2p® 3s? 3p' prz jmując 1 e tworzy [CI] 1s 2s” 2p° 3s” 3p°
Stwierdzenie: wiązanie polega na elektrostatycznym przyciąganiu się jonów | Za wyjaśnienie istoty
lub przedstawienie schematu tworzenia wiązania jonowego wiązania
Różnica elektroujemności: 2,1 |Zaobliczenie | |05 _ |
Zatyp wiązania _ |05 |
np. Badamy odczyn roztworów za pomocą wskaźników: Opis toku 2x1,5=3,
a NaCl - odczyn obojętny; nie ulega hydrolizie; , postępowania Oo
8 AICI; - odczyn kwaśny: AT + 3 H;O = Al(OH); + 3 H Za równania reakcji
3 np. Dodajemy do obu roztworów NaOH: (zapis jonowy lub 2x1=2,0
Ę w probówce z NaCl osad nie wytrącił się cząsteczkowy)
w probówce z AICI; wytrąca się osad Al(OH);
2 AICI, + 3 NaOH = Al(OH); + 3 NaCl
a F** | Stopiony NaCl: K: Na +e=Na 4 równania 4x0,5=2,
R A: Cl -e=%Ch elektrodowe oO
„8 Roztwór wodny: K: 2 H+O +2 e=2 OH +H)
3 A: 2Cl -2e=Ch
az) p A 3 - >
N G** | Położenie stanu równowagi reakcji przesunie się w prawo [Wskazanie © | |1,0 |
5 Uzasadnienie w oparciu o regułę przekory [Uzasadnienie | |1,0 |
3 :
‘> Zadanie 3.
3)
Q>
A 1. Ca+2H,O = Ca(OH) + H> Za 8 równań reakcji 8x1=8,0
Uwaga: Jako produkty reakcji 6 i 7 należy uznawać również wodorosole
Uwaga: Należy przyjmować nazwę związku D zarówno jako octan wapnia Za 6 nazw związków 6x0,5=3,
lub etanian wapnia 0
c np.: 3 CaO + 2 H;PO4 = Caz(PO4)» + 3 HO Za 2 równania reakcji |2x1=2,0
3 Ca + 2 H;PO4 = Ca;(PO4)> + 3 Hy
Odczyn zasadowy Za określenie odczynu [05 |
Ca(CH;COO), + 2 H,O = Ca(OH), + 2 CH;COOH Za 3 równania reakcji |3x0,5=1,
Ca” +2 CH;COO +2H;0=Ca* +2 OH +2 CH;COOH 5
CH;COO + HO = OH + CH;COOH
E W reakcji Ca z wodą wydzieli się: Za obliczenie 3x1=3,0
0,0125 mola Hy; 0,28 dm* Hs; _ 7,5 - 10°! cząsteczek Hp
F 1s* 2s* 2p° 3s* 3p° 487 lub K* L* M* N* Za zapis konfiguracji [1,0 |
Utrata 2 elektronów daje trwałą konfigurację (zgodnie z regułą oktetu) |Zawyjasnienie _ |1,10 |
G** |Ca0+3C=CaC,+CO Za 2 równania reakcji |2x0,5=1,
CaC + 2 HO = Ca(OH) + CH» o
18 915,6 dm" CH) |Zaobliczenie | 3,0 |
H** | Katoda: 2H,O + 2e=20H +H, Za 2 równania reakcji | 2x0,5=1,
Anoda: 2 CI - 2e= Ch o
Wydzieli się 44,8 dm* wodoru oraz 44,8 dm’ chloru |Zaobliczenie _, |2,0 |
AH? = + 155,1 kJ/mol [Zaobliczenie |3,0 |
Zadanie 4.
nie ja
A HCOOH - kwas mrówkowy, kwas metano Za wzory 3x0,5=1,
CH;COOH - kwas octowy, kwas etanowy Za każdą parę nazw 5
CH;CH,COOH - kwas propionowy, kwas propanowy (tradycyjna i 3x0,5=1,5
systematyczna
a HCOOH = H +HCOO- [Zarównanie [0,5 |
g Ani 6 tani Z i
5 nion mrówczanowy (metanianowy) |Zanazwęanionu _ |05 |
& c np.: FeO + 2 HCOOH = (HCOO),Fe + H,O0 Za 3 równania reakcji | 3x1=3,0
M Mg + 2 CH;COOH = (CH;COO),Mg + H2
E Al(OH); +3 CH;:CH,COOH = (CH;CH;COO);Al + 3 HO
8 Wydzieli się: 0,241 -107 cząsteczek wodoru [Zaobliczenie _ |20 |
N E EE + > PE >
Ks E Stowny lub rysunkowy opis doświadczenia Za opis doświadczenia 110 |
Fi 2 CH;COOH + Na;CO; = 2 CH;COONa + H;O + CO» |Zarównanie 1,0 |
Stężenie roztworu Na;CO; wynosi | mol/dm’. |Zaobliczenie | 3,0 |\n
g F Stowny lub rysunkowy opis doświadczenia Za opis lub rysunek [2,0 |
E np.: CH;CH,CHO + 2Cu(OH), = CH;CH;COOH + Cu,0+ 2 H,0 |Zarównanie reakcji |1,0 |
Ej G** CH, + HO kat, CH;CHO Za 2 równania reakcji |2x1,5=8,
CJ np.: CH;CHO + Ag,O = CH;COOH + 2 Ag o
2 | H* |K=0,67 Za obliczenie K [15 |
Stężenie początkowe kwasu = 10 moli/dm* Za obliczenie stężeń 2x1=2,0
Stężenie początkowe alkoholu = 8 moli/dm* początkowych
I** O3H Za rownanie reakcji
otrzymywania
CsHsSO3H
+H>SO4 = +HO
OH O Za równania dysocjacji 2x1=2,0
SO;H SO;
Zadanie 5.
A Na,O - tlenek sodu P4Oj9 - tlenek fosforu(V) Za każdy wzór i nazwę | 7x1=7,0
MgO - tlenek magnezu SO; - tlenek siarki(VI)
AbO; - tlenek glinu Cl,0; - tlenek chloru(VII)
SiO, - tlenek krzemu(IV
Należy uznawać inne przyjęte nazwy np. ditlenek krzemu, tritlenek siarki, ale nie należy
uznawać starych nazw np. trójtlenek siarki
NaO - wiązanie jonowe Za ustalenie rodzaju 7x0,5=3,
P4019 - wiązanie kowalencyjne (spolaryzowane) wiązania 5
MgO - wiązanie jonowe
SO; - wiązanie kowalencyjne (spolaryzowane)
AbO; - wiązanie jonowe
CIO; - wiązanie kowalencyjne (spolaryzowane).
SiO, - wiązanie jonowe [wiązanie kowalencyjne (spolaryzowane
c Tlenki tworzące zasady: Na,O, MgO Za zakwalifikowanie 3x1=3,0
Tlenki obojętne wobec wody: Al,O3, SIO» tlenków do
Tlenki tworzące kwasy: P4019, SO3, Cl,O7
np. MgO + HO = Mg(OH)> Za równania reakcji 2x1=2,0
= SO; + H,O = H>SO4
g Należy uznawać również wybór dwóch tlenków zasadowych lub dwóch tlenków kwasowych
E W roztworze znajduje się wodorotlenek sodu (zasada sodowa ) Za nazwę substancji [05 |
EI Stężenie procentowe wynosi 3,88% |Zaobliczenie 2,5 |
a) E** | Tlenek zasadowy, np.: Na,O Za przykład tlenku 3x0,5=1,
5 Tlenek amfoteryczny: Al,O; z każdej grupy 5
= Tlenek kwasowy, np.: PyOjio
N ALO; + 6 HCI =2 AICI; + 3 HO Za 2 równanie reakcji |2x1=2,0
„2 ALO; + 2 NaOH + 3 HO = 2 Na[AI(OH).], lub
3, AbO; + 6 NaOH + 3 H;O = 2 Na;[AI(OH);
Ej Ponieważ z treści zadania nie wynika, że reakcja zachodzi w środowisku wodnym należy również uznawać jako
N poprawny zapis:
3 ALO; + 6 NaOH = 2 NasAlO; + 3 HO,
| ale w tym wypadku muszą być wyraźnie określone warunki zachodzenia tego procesu
= G** | CaCO; = CaO + CO, Za obliczenie
Wydzieli się 32,26 dm* CO»
Zasady przeliczania punktacji na stopnie szkolne
[| _stopień | liczbapmktów [ware || |
[niedostateczny 386 ||
37-45 Za jedno zadanie min. 18 punktów.
46 - 66 Za jedno zadanie min. 21 punktów.
67 - 76 Za dwa zadania min. po 21 punktów.
bardzo dob: 17 - 83 Za dwa zadania min. po 24 punkty.
84 - 90 PT
ARKUSZ RECENZJI I OCENY
PISEMNEJ PRACY MATURALNEJ Z CHEMII
Kod Imię i nazwisko
maturzysty egzaminatora
strona 17 z8
Imię
i nazwisko
maturzysty
(wpisać po rozkodo-
waniu pracy)
Numer zadania -----eseueeeeeaeeaeae1011212112 Przydzielone punkty -----eeeeaaaea anawa awaeaa
Treść merytoryczna FECENZJi: ccsccececceseseeseesessesceseueeseeseecseeseesesesceaeeaeaeeseeececseeaeeaeeeaeeaeeeeaeeeeeeeeeee
Numer zadania -----eseueeeeeaeeaeae1011212112 Przydzielone punkty -----eeeeaaaea anawa awaeaa
Treść merytoryczna FECENZJi: ccsccececceseseeseesessesceseueeseeseecseeseesesesceaeeaeaeeseeececseeaeeaeeeaeeaeeeeaeeeeeeeeeee
i
N
Gd
e)
n
a
) PeeeeeeOeC Oe Oereeerereereereerertrererrercrererrecrrererrrcrrerectrererrerrrerer reer rererrrerrererrrererrerrrerer reer rererr rrr rererr rer er rest rerrrr rey\n
2 Numer zadania -----eseueeeeeaeeaeae1011212112 Przydzielone punkty cc cccececseeeeeeneeneeeeeees
= Treść merytoryczna TECeNzji: scescceccessesscessessesseseeseceecesecseesseeseeeesseeseceecesecsecsaeeaeeseseaeeaeeeeeeeseeenaes
N
Ą
A
NE
KE
oO
Łączna liczba punktów - -.-0--4-244242412412121111- PEODONOWANA OCENAL ceeeceeeeeeseeseeeeeeseeeeeees
data i podpis egzaminatora
Decyzja Przewodniczącego PKE
data i podpis Przewodniczącego Państwowej Komisji Egzaminacyjnej
5 - polecenia oznaczone dwoma gwiazdkami (np. G**) przeznaczone do rozwiązania obok
R poleceń A, B przez zdających z klas, w których chemia realizowana była w wymiarze
R minimum 8 godzin w cyklu kształcenia, np. klasy o profilu biologiczno-chemicznym;
3 (zestaw poleceń w jednym zadaniu obejmuje polecenia A, B, G, H i nie obejmuje
3 zadań G, H ).
o v Za pełne, poprawne rozwiązanie każdego zadania (rozwiązanie poleceń np. A, B, G, H )
= można uzyskać łącznie 30 punktów.
v Podczas rozwiązywania zadań należy używać poprawnego języka chemicznego, prezentować tok
rozumowania, a w zadaniach rachunkowych pamiętać o jednostkach.
Y Nie należy używać korektorów, ani czerwonego lub zielonego atramentu lub tuszu, gdyż są one
zarezerwowane dla komisji egzaminacyjnych i egzaminatorów.
v Czas przeznaczony na rozwiązywanie zadań - 5 godzin (300 minut).
v Podczas rozwiązywania zadań można korzystać z załączonych tablic i kalkulatora.
poufne, strona | z 8
Zadanie 1
Poniżej przedstawiono schemat reakcji otrzymywania różnych związków organicznych z etenu (etylenu):
(CH,COO),Ca
le
CH,=CH,|- 2+ CH;CH,CI -© > CH,CH,0H -© > cH,cHo -2 + cH,COOH
2 2 3-42 3-2 3 3
O CH,COONa
UWAGA: Rozwiazujac poszczególne polecenia pamiętaj, aby wzory związków organicznych przedstawiać w formie
półstrukturalnej.
A. Przedstaw za pomocą równań chemicznych reakcje zaznaczone na powyższym schemacie.
B. Podaj nazwy organicznych produktów powyższych reakcji.
C. Oblicz, ile gramów związku organicznego powstanie w reakcji nr 7, zakładając że reakcja ta
przebiega z wydajnością 80%, a do reakcji użyto 2,8 g etenu.
a D. Oblicz stężenie procentowe roztworu otrzymanego po rozpuszczeniu 50 g substancji powstającej
a w reakcji nr 4 w 150 gramach wody destylowanej.
& E. Jaki jest odczyn roztworu substancji powstającej w reakcji nr 5. Uzasadnij odpowiedź pisząc
S odpowiednie równania reakcji w formie cząsteczkowej, jonowej i jonowej skróconej.
2 F*. Napisz wzory półstrukturalne i podaj nazwy czterech związków o wzorze sumarycznym CH