{"id":"chemia-2002-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/4","paper_id":"chemia-2002-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"4","points":null,"ptype":"closed","subject":"chemia","category":"matura","year":2002,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 4.\nJednym z ważniejszych pierwiastków występujących w przyrodzie zarówno w stanie\nwolnym, jak i w związkach nieorganicznych i organicznych jest azot.\nA. Podaj skład jądra atomowego, konfigurację elektronową oraz położenie w układzie\na okresowym atomu azotu. Wyjaśnij, jaki jest związek budowy atomu z jego położeniem\n8 w układzie okresowym.\n3\n&\na B. Azot można otrzymać z powietrza metodą opisaną poniższym schematem:\no\n5 powierze , ||. rozgrzana 2. płuczka z 3. osuszanie t+?\nz miedź |? |roztworem NaOH| |tlenkiem wapnial azot”:\n3\nR « Jakie składniki powietrza są kolejno eliminowane przy zastosowaniu tej metody,\nE a jakie pozostały jako domieszka azotu (na schemacie oznaczone jako ,,?”).\n3, s _ Podaj równania reakcji zachodzących w reaktorach 1, 2i3.\na « Jakie właściwości substancji zastosowanych w reaktorze 1, 2 i 3 zadecydowały o ich\nb wyborze w opisanej metodzie otrzymywania azotu.\n3\nE C. Amoniak otrzymuje się w bezpośredniej syntezie z azotu i wodoru.\n‘> « Zapisz równanie syntezy amoniaku.\nE « _ Oblicz stężenie procentowe roztworu amoniaku wiedząc, że w T=293K w 100 cm”\n= wody można rozpuścić 52,6 g NH3.\nD. Amoniak stosowany jest jako substancja wyjściowa do otrzymywania niektórych tlenków\nazotu, kwasów azotowych i soli amonowych.\n« Napisz i uzgodnij równania reakcji przedstawione poniższym schematem:\n[o\nNH; - NO + NO» z HNO3 + HNO;\n‘ a\nNH4NO3\n5 | T\nNO\n\" Podaj nazwy związków azotu przedstawionych w powyższym schemacie i określ\nstopnie utlenienia azotu w tych związkach.\nE. Podaj nazwy przedstawionych poniżej związków zawierających azot:\n1 2 3 4\n„NHa\nO=C, CH;COOH GHzO0-NO2 NO»\nNH2 NM CHO-NO>\nCH ,O-NO,","answer":null,"answer_text":"4 CH;COOH kwas etanowy (kwas octowy)\n~ [e 1. addycja lub przyłączanie, uwodornienie, Za 8 nazw 8x0,5=4,0\nŚŚ 2. addycja lub przyłączanie,\no 3. trimeryzacja lub polimeryzacja,\n& 4. substytucja lub podstawienie, nitrowanie,\n= 5. addycja lub przyłączanie,\n6. polimeryzacja,\n7. addycja lub przyłączanie,\n8. utlenianie lub próba Tollensa, próba Trommera.\n2CH=CH + 50; = 4CO, + 24,0\nWydziela się 2614 KJ\nE 1. 2C,;HsOH + 2Na = 2C,HsONa + H> Za 6 równań | 6x1=6,0\n2. 2CH;COOH + 2Na = 2CH;COONa + Hy\n3. C,HsOH + NaOH = reakcja nie zachodzi\n4. CH;COOH + NaOH = CH;COONa + HO\n5. C.H;OH + CuO = CH;CHO + Cu + H+ O\n6. 2CH;COOH + CuO = (CH;COO),Cu + HO\nNp. : W reakcji z Na etanol i kwas octowy zachowują się jak kwasy. Za 4 wnioski | 4x1=4,0\nW reakcji z NaOH tylko kwas octowy zachowuje się jak kwas.\nW reakcji z CuO kwas octowy zachowuje się jak kwas.\nW reakcji z CuO etanol zachowuje się jak reduktor (ulega utlenieniu), (etanol\nnie wykazuje właściwości kwasu).\nZadanie 3.\nA 1. 2Zn+O0;=2ZnO Za 7 równań 7x1=7,0\n2. ZnO + 2HC1= ZnCl, + HO\n3. ZnCl, + 2NaOH = Zn(OH)» + 2NaCl\n4. ZnO + H;SO4 = ZnSO, + HO\n5. Zn(OH) + H;SO4 = ZnSO, + 2H20\n6. ZnO +H,0 + 2NaOH = Na[Zn(OH),]\n7. Zn(OH)» + 2NaOH = Na»[Zn(OH)4\nCC _{#a Jnagy dac]\nc W reakcji nr 4 tlenek cynku zachowuje się jak tlenek zasadowy Za 4 wnioski 4x1=4,0\nW reakcji nr 6 tlenek cynku zachowuje się jak tlenek kwasowy\nW reakcji nr 5 wodorotlenek cynku wykazuje właściwości zasadowe\nW reakcji nr 7 wodorotlenek cynku wykazuje właściwości kwasowe\n[| D | Właściwości amfoteryczne Za okredlenie | | 1,0]\nNp.: Reakcja strącania osadu Za typ reakcji 1,0\nF\nZaCl, + 2H,O = Zn(OH), + 2 HCI Za każdy 3x1=3,0\n= Zn** + 2H,O = Zn(OH), + 2H\" (lub pełny zapis jonowy) zapis\noO NaCl - w roztworze wodnym nie hydrolizuje (lub równanie dysocjacji\n- ZnO + CO = Zn + CO»\n2\n5 H 0 Za bilans 1,0\nEj N+3e ->N /x2\n8\nis\nEj Zadanie 4.\n>\nSA\nŻ\nE\nz\nEj\n= 1. 2Cu+0, -P->2Cu0 Za3 3x1-3,0\n2. NaOH + CO; > NaHCO;_ lub 2NaOH + CO; > Na;CO; + H;O równania\n3. Ca0+H»O - Ca(OH),\nNp.: 1. Metale tworzą tlenki metali w reakcji z tlenem. Wyjaśnienie 3x1=3,0\n2. Zasady reagują z tlenkami kwasowymi tworząc sole.\n3. Tlenki metali a ch reagują z wodą tworząc zasady lub CaO jest higroskopijny.\n1. 4NH; + 50,=4NO + 6H,O Za 5 równań 5,0\n2. 2N0+0+=2N 0\n3. 2N 0, + HO =HNO; + HNO)\n4. NH; + HNO; = NH4NO3\n5. NHaNO; -*2-_„ NO + 2HO\nNO - (tlenek azotu(II), NO; - tlenek azotu(IV), HNO; - kwas azotowy(V), HNO, -\nkwas azotowy(III), NH4NO; - azotan(V) amonu, NO - tlenek azotu(l\nNH;,NO,NO,,HNO;,HNO,,NH,NO;,N»O\nE Za4nazwy |4x0,5=2,0\nZadanie 5.\nModel odpowiedzi\nA I. Sacharoza Za 3 nazwy 3x1=3,0\nIL. Glicyloglicyna\nII. Tristearynian glice:\nI. disacharyd, (cukier, sacharyd) Za 3 określenia 3x1=3,0\nIL. dipeptyd (peptyd)\nI. tłuszcz (ester)\nI. wiązanie glikozydowe Za 3 nazwy 3x1=3,0\nIL. wiązanie peptydowe (amidowe)\nI. wiązanie estrowe\nCH OH Za 5 wzorów 5x1=5,0\n4 Oy HOCH: „O OH\nH\nm OH H/OH K H Ho Z\nH H OH H\nCH;-OH\nNH2CH,COOH oe on CHs(CHa)eCOOH\n= CH;-0H\n8\nA dla cukrów dopuszczalne są wzory Fischera\nx a-D-glukopiranoza (glukoza), B-D-fruktofuranoza (fruktoza), kwas 2- Za 5 nazw 5x0,5=2,5\nM aminoetanowy (kwas aminooctowy, glicyna), propanotriol (gliceryna, glicerol),\n2 kwas oktadekanowy (kwas stearynow\no c o o Za 2 równania 2x1=2,0\n2 NH)CH»C-N-CH,COOH + NaOH -> NHaCHsC--N-CHaCOONa + HO reakcji\n„2 2 £\n4 NH2CH,C-N-CH,COOH + HCl -> HECHT CH2COOH\n2 i, NHąCI H\nB W reakcji z NaOH - związek zachowuje się jak kwas Za dwa 2x1=2,0\n4 W reakcji z HCI - związek zachowuje się jak zasada określenia\n) 0.0.00000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000 0000000000 eee eee rere eee ee ere eee OOOO eee ee eee eee etree\nR Numer zadania -.-.---e-eeeeeeeaeaaeaaeae012121221 Przydzielone punkty ----e--e-eeaea aaa aaeaccaa\n5 Treść merytoryczna TECceNzji: eee eee aaa aan naane\nN\nA\nFI A\nkry REECE\noO\nŁączna liczba punktów eeeseeceeceeeseeeeeeeseeeeees PTOPONOWANA OCENAL ceeecceeereeseeeeeeeseeseeeeeees\ndata i podpis egzaminatora\nDecyzja Przewodniczacego PKE\ndata i podpis Przewodniczącego Państwowej Komisji Egzaminacyjnej","solution":null,"image":"img/chemia-2002-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-4.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":4,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Chemia · Matura · maj 2002 (rozszerzona)","subject_label":"Chemia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 4.
Jednym z ważniejszych pierwiastków występujących w przyrodzie zarówno w stanie
wolnym, jak i w związkach nieorganicznych i organicznych jest azot.
A. Podaj skład jądra atomowego, konfigurację elektronową oraz położenie w układzie
a okresowym atomu azotu. Wyjaśnij, jaki jest związek budowy atomu z jego położeniem
8 w układzie okresowym.
3
&
a B. Azot można otrzymać z powietrza metodą opisaną poniższym schematem:
o
5 powierze , ||. rozgrzana 2. płuczka z 3. osuszanie t+?
z miedź |? |roztworem NaOH| |tlenkiem wapnial azot”:
3
R « Jakie składniki powietrza są kolejno eliminowane przy zastosowaniu tej metody,
E a jakie pozostały jako domieszka azotu (na schemacie oznaczone jako ,,?”).
3, s _ Podaj równania reakcji zachodzących w reaktorach 1, 2i3.
a « Jakie właściwości substancji zastosowanych w reaktorze 1, 2 i 3 zadecydowały o ich
b wyborze w opisanej metodzie otrzymywania azotu.
3
E C. Amoniak otrzymuje się w bezpośredniej syntezie z azotu i wodoru.
‘> « Zapisz równanie syntezy amoniaku.
E « _ Oblicz stężenie procentowe roztworu amoniaku wiedząc, że w T=293K w 100 cm”
= wody można rozpuścić 52,6 g NH3.
D. Amoniak stosowany jest jako substancja wyjściowa do otrzymywania niektórych tlenków
azotu, kwasów azotowych i soli amonowych.
« Napisz i uzgodnij równania reakcji przedstawione poniższym schematem:
[o
NH; - NO + NO» z HNO3 + HNO;
‘ a
NH4NO3
5 | T
NO
" Podaj nazwy związków azotu przedstawionych w powyższym schemacie i określ
stopnie utlenienia azotu w tych związkach.
E. Podaj nazwy przedstawionych poniżej związków zawierających azot:
1 2 3 4
„NHa
O=C, CH;COOH GHzO0-NO2 NO»
NH2 NM CHO-NO>
CH ,O-NO,

","answer_text_html":"

4 CH;COOH kwas etanowy (kwas octowy)
~ [e 1. addycja lub przyłączanie, uwodornienie, Za 8 nazw 8x0,5=4,0
ŚŚ 2. addycja lub przyłączanie,
o 3. trimeryzacja lub polimeryzacja,
& 4. substytucja lub podstawienie, nitrowanie,
= 5. addycja lub przyłączanie,

\n
  1. polimeryzacja,
  2. addycja lub przyłączanie,
  3. utlenianie lub próba Tollensa, próba Trommera.
\n

2CH=CH + 50; = 4CO, + 24,0
Wydziela się 2614 KJ
E 1. 2C,;HsOH + 2Na = 2C,HsONa + H> Za 6 równań | 6x1=6,0

\n
  1. 2CH;COOH + 2Na = 2CH;COONa + Hy
  2. C,HsOH + NaOH = reakcja nie zachodzi
  3. CH;COOH + NaOH = CH;COONa + HO
  4. C.H;OH + CuO = CH;CHO + Cu + H+ O
  5. 2CH;COOH + CuO = (CH;COO),Cu + HO
\n

Np. : W reakcji z Na etanol i kwas octowy zachowują się jak kwasy. Za 4 wnioski | 4x1=4,0
W reakcji z NaOH tylko kwas octowy zachowuje się jak kwas.
W reakcji z CuO kwas octowy zachowuje się jak kwas.
W reakcji z CuO etanol zachowuje się jak reduktor (ulega utlenieniu), (etanol
nie wykazuje właściwości kwasu).
Zadanie 3.
A 1. 2Zn+O0;=2ZnO Za 7 równań 7x1=7,0

\n
  1. ZnO + 2HC1= ZnCl, + HO
  2. ZnCl, + 2NaOH = Zn(OH)» + 2NaCl
  3. ZnO + H;SO4 = ZnSO, + HO
  4. Zn(OH) + H;SO4 = ZnSO, + 2H20
  5. ZnO +H,0 + 2NaOH = Na[Zn(OH),]
  6. Zn(OH)» + 2NaOH = Na»[Zn(OH)4
\n

CC _{#a Jnagy dac]
c W reakcji nr 4 tlenek cynku zachowuje się jak tlenek zasadowy Za 4 wnioski 4x1=4,0
W reakcji nr 6 tlenek cynku zachowuje się jak tlenek kwasowy
W reakcji nr 5 wodorotlenek cynku wykazuje właściwości zasadowe
W reakcji nr 7 wodorotlenek cynku wykazuje właściwości kwasowe
[| D | Właściwości amfoteryczne Za okredlenie | | 1,0]
Np.: Reakcja strącania osadu Za typ reakcji 1,0
F
ZaCl, + 2H,O = Zn(OH), + 2 HCI Za każdy 3x1=3,0
= Zn** + 2H,O = Zn(OH), + 2H" (lub pełny zapis jonowy) zapis
oO NaCl - w roztworze wodnym nie hydrolizuje (lub równanie dysocjacji

\n\n

2
5 H 0 Za bilans 1,0
Ej N+3e ->N /x2
8
is
Ej Zadanie 4.

\n
\n

SA
Ż
E
z
Ej
= 1. 2Cu+0, -P->2Cu0 Za3 3x1-3,0

\n
  1. NaOH + CO; > NaHCO;_ lub 2NaOH + CO; > Na;CO; + H;O równania
  2. Ca0+H»O - Ca(OH),
\n

Np.: 1. Metale tworzą tlenki metali w reakcji z tlenem. Wyjaśnienie 3x1=3,0

\n
  1. Zasady reagują z tlenkami kwasowymi tworząc sole.
  2. Tlenki metali a ch reagują z wodą tworząc zasady lub CaO jest higroskopijny.
  3. 4NH; + 50,=4NO + 6H,O Za 5 równań 5,0
  4. 2N0+0+=2N 0
  5. 2N 0, + HO =HNO; + HNO)
  6. NH; + HNO; = NH4NO3
  7. NHaNO; -*2-_„ NO + 2HO
\n

NO - (tlenek azotu(II), NO; - tlenek azotu(IV), HNO; - kwas azotowy(V), HNO, -
kwas azotowy(III), NH4NO; - azotan(V) amonu, NO - tlenek azotu(l
NH;,NO,NO,,HNO;,HNO,,NH,NO;,N»O
E Za4nazwy |4x0,5=2,0
Zadanie 5.
Model odpowiedzi
A I. Sacharoza Za 3 nazwy 3x1=3,0
IL. Glicyloglicyna
II. Tristearynian glice:
I. disacharyd, (cukier, sacharyd) Za 3 określenia 3x1=3,0
IL. dipeptyd (peptyd)
I. tłuszcz (ester)
I. wiązanie glikozydowe Za 3 nazwy 3x1=3,0
IL. wiązanie peptydowe (amidowe)
I. wiązanie estrowe
CH OH Za 5 wzorów 5x1=5,0
4 Oy HOCH: „O OH
H
m OH H/OH K H Ho Z
H H OH H
CH;-OH
NH2CH,COOH oe on CHs(CHa)eCOOH
= CH;-0H
8
A dla cukrów dopuszczalne są wzory Fischera
x a-D-glukopiranoza (glukoza), B-D-fruktofuranoza (fruktoza), kwas 2- Za 5 nazw 5x0,5=2,5
M aminoetanowy (kwas aminooctowy, glicyna), propanotriol (gliceryna, glicerol),
2 kwas oktadekanowy (kwas stearynow
o c o o Za 2 równania 2x1=2,0
2 NH)CH»C-N-CH,COOH + NaOH -> NHaCHsC--N-CHaCOONa + HO reakcji
„2 2 £
4 NH2CH,C-N-CH,COOH + HCl -> HECHT CH2COOH
2 i, NHąCI H
B W reakcji z NaOH - związek zachowuje się jak kwas Za dwa 2x1=2,0
4 W reakcji z HCI - związek zachowuje się jak zasada określenia
<A Właściwości amfoteryczne
= Np. Utwardzanie tłuszczów polega na wysycaniu wiązań wielokrotnych. Wyjaśnienie 1,0
2, Stosujemy wodór 1,0
= E CoH 1206 + 602 = 6CO2 + 6H2O Za 2 równania 2x1=2,0
CO, + Ca(OH) = CaCO; + HO
Spalono 0,3g heksozy
Powstał 1g CaCO,
Zasady przeliczania punktacji na stopnie szkolne
[niedostateczny || | ||| (00386 |]
dopuszczający 37-45 Za jedno zadanie min. 18 punktów.
46 - 66 Za jedno zadanie min. 21 punktów.
ldobry | 67 - 76 Za dwa zadania min. po 21 punktów.
bardzo dobry 77-83 Za dwa zadania min. po 24 punkty.
84-90 PT
ARKUSZ RECENZJI I OCENY
PISEMNEJ PRACY MATURALNEJ Z CHEMII
Kod Imię i nazwisko
maturzysty egzaminatora
i nazwisko
maturzysty
(wpisać po rozkodo-
waniu pracy)
Numer zadania -.-.---e-eeeeeeeaeaaeaaeae012121221 Przydzielone punkty ----e--e-eeaea aaa aaeaccaa
Treść merytoryczna FEceNzji: -eseeee esentia
Numer zadania -.-.---e-eeeeeeeaeaaeaaeae012121221 Przydzielone punkty ----e--e-eeaea aaa aaeaccaa
Treść merytoryczna FECeNzji: veecescessesessenseseesesecseeseceseeseusesseseesesecseesesseaeeseeseaseaeeaeeeseecaeeaeeaeaeeneeene®
i
N
Gd
e)
n
Gd 2000040000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000
a

\n
) 0.0.00000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000 0000000000 eee eee rere eee ee ere eee OOOO eee ee eee eee etree
\n

R Numer zadania -.-.---e-eeeeeeeaeaaeaaeae012121221 Przydzielone punkty ----e--e-eeaea aaa aaeaccaa
5 Treść merytoryczna TECceNzji: eee eee aaa aan naane
N
A
FI A
kry REECE
oO
Łączna liczba punktów eeeseeceeceeeseeeeeeeseeeeees PTOPONOWANA OCENAL ceeecceeereeseeeeeeeseeseeeeeees
data i podpis egzaminatora
Decyzja Przewodniczacego PKE
data i podpis Przewodniczącego Państwowej Komisji Egzaminacyjnej

","solutions":[]}