{"id":"chemia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/16","paper_id":"chemia-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"16","points":1,"ptype":"open","subject":"chemia","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 16. (0-1)\nOkreśl, jaką funkcję (kwasu czy zasady) według teorii Brønsteda-Lowry’ego pełnią\nw reakcjach zachodzących podczas opisanego doświadczenia jony NH +\n4 i jony\nC17H35COO -.\nJony NH +\n4 pełnią funkcję\nJony C17H35COO - pełnią funkcję","answer":null,"answer_text":"Zadanie 16. (0-1)\nII. Rozumowanie\ni zastosowanie nabytej\nwiedzy do\nrozwiązywania\nproblemów.\nIV etap edukacyjny - poziom rozszerzony\n4. Kinetyka i statyka chemiczna. Zdający:\n4.8) klasyfikuje substancje do kwasów lub zasad zgodnie\nz teorią Brønsteda-Lowry’ego.\nPoprawna odpowiedź\nJony NH +\n4 pełnią funkcję kwasu.\nJony C17H35COO - pełnią funkcję zasady.\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawne określenie funkcji obu jonów.\n0 p. - za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.","solution":"## Poprawna odpowiedź:\n\n- Jon \\(\\ce{NH4+}\\) pełni funkcję **kwasu** (donuje proton)\n- Jon \\(\\ce{C17H35COO-}\\) pełni funkcję **zasady** (przyjmuje proton)\n\n## Sposób 1 - Identyfikacja na podstawie definicji Brønsteda-Lowry'ego\n\n**Definicja:**\n- **Kwas Brønsteda** = donor protonu (\\(\\ce{H+}\\))\n- **Zasada Brønsteda** = akceptor protonu (\\(\\ce{H+}\\))\n\n**Krok 1: Ustal, co się dzieje w doświadczeniu.**\n\nW opisanym doświadczeniu zachodzi reakcja między jonem amoniowym (\\(\\ce{NH4+}\\), np. z \\(\\ce{NH4Cl}\\)) a jonem stearynianu (\\(\\ce{C17H35COO-}\\), np. z mydła sodowego \\(\\ce{C17H35COONa}\\)).\n\n**Krok 2: Zapisz równanie reakcji.**\n\n\\[\n\\ce{NH4+ + C17H35COO- <=> NH3 + C17H35COOH}\n\\]\n\n**Krok 3: Prześledź wędrówkę protonu.**\n\n- \\(\\ce{NH4+}\\) **oddaje** proton \\(\\ce{H+}\\) → staje się \\(\\ce{NH3}\\) → działa jako **kwas**\n- \\(\\ce{C17H35COO-}\\) **przyjmuje** proton \\(\\ce{H+}\\) → staje się \\(\\ce{C17H35COOH}\\) → działa jako **zasada**\n\n## Sposób 2 - Analiza par sprzężonych kwas-zasada\n\nKażdy kwas po oddaniu protonu daje **sprzężoną zasadę**, każda zasada po przyjęciu protonu daje **sprzężony kwas**.\n\n| Cząstka w reakcji | Kierunek przemiany | Para sprzężona | Funkcja |\n| \\(\\ce{NH4+}\\) → \\(\\ce{NH3}\\) | oddaje \\(\\ce{H+}\\) | \\(\\ce{NH3}\\) to sprzężona zasada | **kwas** |\n| \\(\\ce{C17H35COO-}\\) → \\(\\ce{C17H35COOH}\\) | przyjmuje \\(\\ce{H+}\\) | \\(\\ce{C17H35COOH}\\) to sprzężony kwas | **zasada** |\n\n**Logika par sprzężonych:**\n- \\(\\ce{NH4+}\\) jest sprzężonym kwasem słabej zasady \\(\\ce{NH3}\\) - dlatego sam ma własności kwasowe\n- \\(\\ce{C17H35COO-}\\) jest sprzężoną zasadą słabego kwasu \\(\\ce{C17H35COOH}\\) (kwas stearynowy) - dlatego sam ma własności zasadowe\n\n## Wzory z karty CKE\n\nW tym zadaniu nie używamy konkretnych wartości liczbowych z karty wzorów - wystarczy znajomość definicji Brønsteda i zasady par sprzężonych.\n\n> 📖 **Karta wzorów str. 9 - Stałe dysocjacji:**\n> Znajdziesz tam \\(pK_a\\) i \\(pK_b\\) wybranych kwasów i zasad.\n> Pomocniczo: słaba zasada (\\(\\ce{NH3}\\)) ma silnie kwasowy jon sprzężony (\\(\\ce{NH4+}\\)); słaby kwas (kwas stearynowy) ma wyraźnie zasadowy jon sprzężony (\\(\\ce{C17H35COO-}\\)).\n\n## Typowe pułapki\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Uczniowie często mylą się z \\(\\ce{NH4+}\\) - intuicyjnie kojarzą amoniak z zasadą, więc przypisują też \\(\\ce{NH4+}\\) funkcję zasady. Pamiętaj: \\(\\ce{NH3}\\) jest zasadą, ale \\(\\ce{NH4+}\\) to już **kwas** (jego sprzężony kwas!).\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Jon \\(\\ce{C17H35COO-}\\) to anion - uczniowie czasem zakładają, że anion = kwas (bo „ma ładunek ujemny\"). W teorii Brønsteda liczy się wyłącznie zdolność do oddawania lub przyjmowania \\(\\ce{H+}\\), nie ładunek elektryczny.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** W teorii Brønsteda-Lowry'ego woda NIE MUSI brać udziału w reakcji - kwas i zasada mogą reagować ze sobą bezpośrednio, jak tu: \\(\\ce{NH4+}\\) z \\(\\ce{C17H35COO-}\\).","image":"img/chemia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-16.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":8,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Chemia · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"Chemia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 16. (0-1)
Określ, jaką funkcję (kwasu czy zasady) według teorii Brønsteda-Lowry’ego pełnią
w reakcjach zachodzących podczas opisanego doświadczenia jony NH +
4 i jony
C17H35COO -.
Jony NH +
4 pełnią funkcję
Jony C17H35COO - pełnią funkcję

","answer_text_html":"

Zadanie 16. (0-1)
II. Rozumowanie
i zastosowanie nabytej
wiedzy do
rozwiązywania
problemów.
IV etap edukacyjny - poziom rozszerzony

\n
  1. Kinetyka i statyka chemiczna. Zdający:
\n

4.8) klasyfikuje substancje do kwasów lub zasad zgodnie
z teorią Brønsteda-Lowry’ego.
Poprawna odpowiedź
Jony NH +
4 pełnią funkcję kwasu.
Jony C17H35COO - pełnią funkcję zasady.
Schemat punktowania
1 p. - za poprawne określenie funkcji obu jonów.
0 p. - za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź:

\n\n

Sposób 1 - Identyfikacja na podstawie definicji Brønsteda-Lowry'ego

\n

Definicja:

\n\n

Krok 1: Ustal, co się dzieje w doświadczeniu.

\n

W opisanym doświadczeniu zachodzi reakcja między jonem amoniowym (\\(\\ce{NH4+}\\), np. z \\(\\ce{NH4Cl}\\)) a jonem stearynianu (\\(\\ce{C17H35COO-}\\), np. z mydła sodowego \\(\\ce{C17H35COONa}\\)).

\n

Krok 2: Zapisz równanie reakcji.

\n

\\[
\\ce{NH4+ + C17H35COO- <=> NH3 + C17H35COOH}
\\]

\n

Krok 3: Prześledź wędrówkę protonu.

\n\n

Sposób 2 - Analiza par sprzężonych kwas-zasada

\n

Każdy kwas po oddaniu protonu daje sprzężoną zasadę, każda zasada po przyjęciu protonu daje sprzężony kwas.

\n

| Cząstka w reakcji | Kierunek przemiany | Para sprzężona | Funkcja |
| \\(\\ce{NH4+}\\) → \\(\\ce{NH3}\\) | oddaje \\(\\ce{H+}\\) | \\(\\ce{NH3}\\) to sprzężona zasada | kwas |
| \\(\\ce{C17H35COO-}\\) → \\(\\ce{C17H35COOH}\\) | przyjmuje \\(\\ce{H+}\\) | \\(\\ce{C17H35COOH}\\) to sprzężony kwas | zasada |

\n

Logika par sprzężonych:

\n\n

Wzory z karty CKE

\n

W tym zadaniu nie używamy konkretnych wartości liczbowych z karty wzorów - wystarczy znajomość definicji Brønsteda i zasady par sprzężonych.

\n
📖 Karta wzorów str. 9 - Stałe dysocjacji:
Znajdziesz tam \\(pK_a\\) i \\(pK_b\\) wybranych kwasów i zasad.
Pomocniczo: słaba zasada (\\(\\ce{NH3}\\)) ma silnie kwasowy jon sprzężony (\\(\\ce{NH4+}\\)); słaby kwas (kwas stearynowy) ma wyraźnie zasadowy jon sprzężony (\\(\\ce{C17H35COO-}\\)).
\n

Typowe pułapki

\n
⚠️ Uwaga: Uczniowie często mylą się z \\(\\ce{NH4+}\\) - intuicyjnie kojarzą amoniak z zasadą, więc przypisują też \\(\\ce{NH4+}\\) funkcję zasady. Pamiętaj: \\(\\ce{NH3}\\) jest zasadą, ale \\(\\ce{NH4+}\\) to już kwas (jego sprzężony kwas!).
\n
⚠️ Uwaga: Jon \\(\\ce{C17H35COO-}\\) to anion - uczniowie czasem zakładają, że anion = kwas (bo „ma ładunek ujemny"). W teorii Brønsteda liczy się wyłącznie zdolność do oddawania lub przyjmowania \\(\\ce{H+}\\), nie ładunek elektryczny.
\n
⚠️ Uwaga: W teorii Brønsteda-Lowry'ego woda NIE MUSI brać udziału w reakcji - kwas i zasada mogą reagować ze sobą bezpośrednio, jak tu: \\(\\ce{NH4+}\\) z \\(\\ce{C17H35COO-}\\).
"}]}