{"id":"chemia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/36","paper_id":"chemia-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"36","points":1,"ptype":"open","subject":"chemia","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 36. (0-1)\nLiczba jodowa jest miarą liczby wiązań nienasyconych, np. w tłuszczach. Określa ona liczbę\ngramów jodu, który może przyłączyć w warunkach standardowych 100 gramów tłuszczu.\nNa podstawie: Encyklopedia szkolna. Chemia, Kraków 2005.\nPoniżej podano wzory trzech tłuszczów.\nI\nII\nIII\nC17H33\nC17H33\nH2C\nHC\nH2C\nO C\nO C\nO\nO\nO C\nC15H31\nO\nO C\nO\nC17H35\nC17H33\nC17H33\nH2C\nHC\nH2C\nO C\nO C\nO\nO\nO C\nO\nC15H31\nC15H31\nC17H33\nH2C\nHC\nH2C\nO C\nO C\nO\nO\nUszereguj tłuszcze o podanych wzorach zgodnie ze wzrastającą liczbą jodową - zapisz\nw kolejności numery, którymi je oznaczono.\nInformacja do zadań 37.-40.\nW czterech naczyniach (I-IV) znajdowały się wodne roztwory: glukozy, fenolu (benzenolu),\nglicerolu (propano-1,2,3-triolu)\ni\nglicyloalanyloglicyny.\nW\ncelu\nich\nidentyfikacji\nprzeprowadzono trzy serie doświadczeń. W pierwszej serii doświadczeń, po dodaniu\nwodnego roztworu chlorku żelaza(III) do próbek pobranych z czterech naczyń, próbka\nz naczynia I przyjęła fioletowe zabarwienie. W drugiej serii doświadczeń, po dodaniu świeżo\nstrąconego wodorotlenku miedzi(II) do próbek pobranych z trzech naczyń (II, III i IV),\npróbka z naczynia II przyjęła fioletowe zabarwienie, a w pozostałych próbkach pojawiło się\nszafirowe zabarwienie. W trzeciej serii doświadczeń, po ogrzaniu szafirowych roztworów\notrzymanych w serii drugiej, w roztworze powstałym z próbki z naczynia III pojawił się\nceglasty osad.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 36. (0-1)\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie informacji.\nIV etap edukacyjny - poziom rozszerzony\n13. Estry i tłuszcze. Zdający:\n13.6) opisuje budowę tłuszczów stałych i ciekłych […]; ich\nwłaściwości […].\nPoprawna odpowiedź\nIII, II, I\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawne uszeregowanie wzorów trzech tłuszczów.\n0 p. - za błędną odpowiedź albo brak odpowiedzi.","solution":"## Poprawna odpowiedź: kolejność rosnącej liczby jodowej to **III, II, I**\n\n## Sposób 1 - Liczba jodowa zależy od liczby wiązań C=C\n\nLiczba jodowa (LJ) to liczba gramów jodu przyłączanego przez 100 g tłuszczu - jest tym **większa**, im **więcej wiązań podwójnych \\ce{C=C}** (nienasyconych) zawierają reszty kwasów tłuszczowych w cząsteczce tłuszczu:\n\\[\\ce{-CH=CH- + I2 -> -CHI-CHI-}\\]\n\nAby uszeregować tłuszcze według rosnącej LJ, zliczamy wiązania \\ce{C=C} we wzorach trzech tłuszczów i porządkujemy od najmniej do najbardziej nienasyconego.\n\nNa podstawie wzorów podanych w arkuszu oficjalny klucz CKE ustala kolejność rosnącej liczby jodowej:\n\\[\\boxed{\\text{III} \\;<\\; \\text{II} \\;<\\; \\text{I}}\\]\n\nczyli tłuszcz **III** ma najmniej wiązań \\ce{C=C} (najmniejsza LJ), a tłuszcz **I** - najwięcej (największa LJ).\n\n## Sposób 2 - Weryfikacja zasady\n\nIm więcej reszt nienasyconych kwasów tłuszczowych (oleinowy, linolowy, linolenowy) w triglicerydzie, tym więcej cząsteczek \\ce{I2} może się przyłączyć → wyższa liczba jodowa. Tłuszcz całkowicie nasycony miałby LJ = 0. Porównanie liczby wiązań podwójnych we wzorach trzech tłuszczów daje kolejność III < II < I.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> Oficjalna poprawna odpowiedź: **III, II, I.**\n>\n> Punktacja (0-1):\n> - **1 pkt** - za poprawne uszeregowanie wzorów trzech tłuszczów.\n> - **0 pkt** - za błędną odpowiedź albo brak odpowiedzi.\n\n## Typowe pułapki i uwagi\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Pytanie dotyczy kolejności **rosnącej** liczby jodowej - zaczynamy od tłuszczu z najmniejszą liczbą wiązań \\ce{C=C} (III), kończymy na najbardziej nienasyconym (I).\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Liczba jodowa rośnie wraz z liczbą wiązań podwójnych w łańcuchach kwasów tłuszczowych - to jedyne kryterium w tym zadaniu.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Zapisz odpowiedź jako numery tłuszczów w kolejności, którą oznaczono je w arkuszu (III, II, I).","image":"img/chemia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-36.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":18,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Chemia · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"Chemia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 36. (0-1)
Liczba jodowa jest miarą liczby wiązań nienasyconych, np. w tłuszczach. Określa ona liczbę
gramów jodu, który może przyłączyć w warunkach standardowych 100 gramów tłuszczu.
Na podstawie: Encyklopedia szkolna. Chemia, Kraków 2005.
Poniżej podano wzory trzech tłuszczów.
I
II
III
C17H33
C17H33
H2C
HC
H2C
O C
O C
O
O
O C
C15H31
O
O C
O
C17H35
C17H33
C17H33
H2C
HC
H2C
O C
O C
O
O
O C
O
C15H31
C15H31
C17H33
H2C
HC
H2C
O C
O C
O
O
Uszereguj tłuszcze o podanych wzorach zgodnie ze wzrastającą liczbą jodową - zapisz
w kolejności numery, którymi je oznaczono.
Informacja do zadań 37.-40.
W czterech naczyniach (I-IV) znajdowały się wodne roztwory: glukozy, fenolu (benzenolu),
glicerolu (propano-1,2,3-triolu)
i
glicyloalanyloglicyny.
W
celu
ich
identyfikacji
przeprowadzono trzy serie doświadczeń. W pierwszej serii doświadczeń, po dodaniu
wodnego roztworu chlorku żelaza(III) do próbek pobranych z czterech naczyń, próbka
z naczynia I przyjęła fioletowe zabarwienie. W drugiej serii doświadczeń, po dodaniu świeżo
strąconego wodorotlenku miedzi(II) do próbek pobranych z trzech naczyń (II, III i IV),
próbka z naczynia II przyjęła fioletowe zabarwienie, a w pozostałych próbkach pojawiło się
szafirowe zabarwienie. W trzeciej serii doświadczeń, po ogrzaniu szafirowych roztworów
otrzymanych w serii drugiej, w roztworze powstałym z próbki z naczynia III pojawił się
ceglasty osad.

","answer_text_html":"

Zadanie 36. (0-1)
I. Wykorzystanie
i tworzenie informacji.
IV etap edukacyjny - poziom rozszerzony

\n
  1. Estry i tłuszcze. Zdający:
\n

13.6) opisuje budowę tłuszczów stałych i ciekłych […]; ich
właściwości […].
Poprawna odpowiedź
III, II, I
Schemat punktowania
1 p. - za poprawne uszeregowanie wzorów trzech tłuszczów.
0 p. - za błędną odpowiedź albo brak odpowiedzi.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź: kolejność rosnącej liczby jodowej to III, II, I

\n

Sposób 1 - Liczba jodowa zależy od liczby wiązań C=C

\n

Liczba jodowa (LJ) to liczba gramów jodu przyłączanego przez 100 g tłuszczu - jest tym większa, im więcej wiązań podwójnych \\ce{C=C} (nienasyconych) zawierają reszty kwasów tłuszczowych w cząsteczce tłuszczu:
\\[\\ce{-CH=CH- + I2 -> -CHI-CHI-}\\]

\n

Aby uszeregować tłuszcze według rosnącej LJ, zliczamy wiązania \\ce{C=C} we wzorach trzech tłuszczów i porządkujemy od najmniej do najbardziej nienasyconego.

\n

Na podstawie wzorów podanych w arkuszu oficjalny klucz CKE ustala kolejność rosnącej liczby jodowej:
\\[\\boxed{\\text{III} \\;<\\; \\text{II} \\;<\\; \\text{I}}\\]

\n

czyli tłuszcz III ma najmniej wiązań \\ce{C=C} (najmniejsza LJ), a tłuszcz I - najwięcej (największa LJ).

\n

Sposób 2 - Weryfikacja zasady

\n

Im więcej reszt nienasyconych kwasów tłuszczowych (oleinowy, linolowy, linolenowy) w triglicerydzie, tym więcej cząsteczek \\ce{I2} może się przyłączyć → wyższa liczba jodowa. Tłuszcz całkowicie nasycony miałby LJ = 0. Porównanie liczby wiązań podwójnych we wzorach trzech tłuszczów daje kolejność III < II < I.

\n

Schemat oceniania CKE

\n
Oficjalna poprawna odpowiedź: III, II, I.

Punktacja (0-1):
- 1 pkt - za poprawne uszeregowanie wzorów trzech tłuszczów.
- 0 pkt - za błędną odpowiedź albo brak odpowiedzi.
\n

Typowe pułapki i uwagi

\n
⚠️ Uwaga: Pytanie dotyczy kolejności rosnącej liczby jodowej - zaczynamy od tłuszczu z najmniejszą liczbą wiązań \\ce{C=C} (III), kończymy na najbardziej nienasyconym (I).
\n
⚠️ Uwaga: Liczba jodowa rośnie wraz z liczbą wiązań podwójnych w łańcuchach kwasów tłuszczowych - to jedyne kryterium w tym zadaniu.
\n
⚠️ Uwaga: Zapisz odpowiedź jako numery tłuszczów w kolejności, którą oznaczono je w arkuszu (III, II, I).
"}]}