{"id":"chemia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/38","paper_id":"chemia-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"38","points":1,"ptype":"open","subject":"chemia","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 38. (0-1)\nPodaj nazwę reakcji chemicznej przeprowadzonej w drugiej serii doświadczeń,\nw wyniku której roztwór z naczynia II przyjął fioletowe zabarwienie.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 38. (0-1)\nII. Rozumowanie\ni zastosowanie nabytej\nwiedzy do\nrozwiązywania\nproblemów.\nIV etap edukacyjny - poziom rozszerzony\n14. Związki organiczne zawierające azot. Zdający:\n14.15) planuje […] doświadczenie, którego wynik dowiedzie\nobecności wiązania peptydowego w analizowanym związku\n(reakcja biuretowa).\nPoprawna odpowiedź\nreakcja biuretowa lub reakcja Piotrowskiego\nOkreślenie kompleksowanie należy uznać za niewystarczające, ponieważ nie jest to nazwa\nreakcji ale typu reakcji prowadzących do powstania związków kompleksowych. Reakcje\ntworzenia kompleksów zachodzą również w naczyniach I, III i IV.\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawną nazwę reakcji, której ulega tripeptyd.\n0 p. - za błędną odpowiedź albo brak odpowiedzi.","solution":"## Poprawna odpowiedź: **reakcja biuretowa**\n\nRoztwór w naczyniu II przyjął fioletowe zabarwienie w wyniku **reakcji biuretowej** (próby biuretowej).\n\n## Sposób 1 - identyfikacja po kolorze produktu\n\n**Kluczowa obserwacja:** fioletowe zabarwienie jest charakterystycznym, jednoznacznym wskaźnikiem jednej konkretnej reakcji w chemii organicznej - reakcji biuretowej.\n\n**Mechanizm powstawania barwy:**\n\nReakcja biuretowa zachodzi, gdy jony \\(\\ce{Cu^2+}\\) (z \\(\\ce{CuSO4}\\)) w środowisku alkalicznym (\\(\\ce{NaOH}\\)) tworzą barwny kompleks koordynacyjny z wiązaniami peptydowymi \\(-\\ce{CO-NH}-\\):\n\n\\[\n\\ce{[Cu(OH)4]^2-} + \\text{wiązania peptydowe} \\rightarrow \\text{fioletowy kompleks Cu^{2+}-peptyd}\n\\]\n\nKrok po kroku:\n\n1. Do naczynia II dodano \\(\\ce{NaOH}\\) → środowisko zasadowe\n2. Następnie dodano \\(\\ce{CuSO4}\\) → \\(\\ce{Cu^2+}\\) dostępny jako ligand\n3. Jony \\(\\ce{Cu^2+}\\) tworzą kompleks chelatowy z atomami azotu i tlenu **co najmniej dwóch wiązań peptydowych** → barwa fioletowa\n\n**Wynik:** fioletowe zabarwienie = **potwierdzenie obecności białka lub peptydu** (co najmniej dipepetyd, czyli ≥2 wiązania peptydowe).\n\n## Sposób 2 - eliminacja innych reakcji dających zabarwienie\n\n| Reakcja | Barwa | Wyklucza fiolet? |\n| Próba ninhydrynowa (aminokwasy) | niebieskofioletowa do purpurowej | ⚠️ podobna, ale intensywniejszy błękit |\n| Reakcja ksantoproteinowa (białka) | żółta → pomarańczowa w zasadzie | tak |\n| \\(\\ce{FeCl3}\\) + fenol | fioletowa lub brązowa | tak, ale to nie \"seria doświadczeń z białkami\" |\n| Starch + \\(\\ce{I2}\\) | granatowoniebieska | tak |\n\nJedyna reakcja, która w kontekście drugiej serii doświadczeń (badanie peptydów/białek) daje **charakterystyczny fiolet** z odczynnikiem Biureta (\\(\\ce{CuSO4}\\) + \\(\\ce{NaOH}\\)) to właśnie **reakcja biuretowa**.\n\n## Wzory z karty CKE\n\nW tym zadaniu nie używamy konkretnych wartości liczbowych z karty wzorów - wystarczy znajomość zasady reakcji biuretowej. Jednak:\n\n> 📖 **Karta wzorów str. 6-7 - Aminokwasy i białka:**\n> Wzory strukturalne aminokwasów i ich grup funkcyjnych (\\(-\\ce{NH2}\\), \\(-\\ce{COOH}\\)).\n> Znajomość struktury wiązania peptydowego \\(-\\ce{CO-NH}-\\) jest podstawą do zrozumienia, DLACZEGO reakcja biuretowa wykrywa peptydy i białka, a nie wolne aminokwasy.\n\n## Typowe pułapki i uwagi\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Próba ninhydrynowa też daje kolor zbliżony do fioletowego, ale dotyczy **wolnych aminokwasów i α-aminokwasów** - wynik jest bardziej niebieskopurpurowy i zachodzi przy podgrzaniu. Jeśli zadanie mówi o wiązaniach peptydowych (białku/peptydzie) i fiolecie - to **biuretowa**, nie ninhydrynowa.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Reakcja biuretowa NIE zachodzi z wolnymi aminokwasami (brak wiązania peptydowego) ani z dipeptydami według niektórych źródeł - potrzeba co najmniej **dwóch wiązań peptydowych** (trójpeptyd lub dłuższy łańcuch).\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Nazwa pochodzi od **biuretu** \\(\\ce{NH2-CO-NH-CO-NH2}\\) - prostego związku z dwoma wiązaniami amidowymi, który jako pierwszy dał tę reakcję. Nie mylić z \"bioretem\" ani \"buiretem\".","image":"img/chemia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-38.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":19,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Chemia · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"Chemia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 38. (0-1)
Podaj nazwę reakcji chemicznej przeprowadzonej w drugiej serii doświadczeń,
w wyniku której roztwór z naczynia II przyjął fioletowe zabarwienie.

","answer_text_html":"

Zadanie 38. (0-1)
II. Rozumowanie
i zastosowanie nabytej
wiedzy do
rozwiązywania
problemów.
IV etap edukacyjny - poziom rozszerzony

\n
  1. Związki organiczne zawierające azot. Zdający:
\n

14.15) planuje […] doświadczenie, którego wynik dowiedzie
obecności wiązania peptydowego w analizowanym związku
(reakcja biuretowa).
Poprawna odpowiedź
reakcja biuretowa lub reakcja Piotrowskiego
Określenie kompleksowanie należy uznać za niewystarczające, ponieważ nie jest to nazwa
reakcji ale typu reakcji prowadzących do powstania związków kompleksowych. Reakcje
tworzenia kompleksów zachodzą również w naczyniach I, III i IV.
Schemat punktowania
1 p. - za poprawną nazwę reakcji, której ulega tripeptyd.
0 p. - za błędną odpowiedź albo brak odpowiedzi.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź: reakcja biuretowa

\n

Roztwór w naczyniu II przyjął fioletowe zabarwienie w wyniku reakcji biuretowej (próby biuretowej).

\n

Sposób 1 - identyfikacja po kolorze produktu

\n

Kluczowa obserwacja: fioletowe zabarwienie jest charakterystycznym, jednoznacznym wskaźnikiem jednej konkretnej reakcji w chemii organicznej - reakcji biuretowej.

\n

Mechanizm powstawania barwy:

\n

Reakcja biuretowa zachodzi, gdy jony \\(\\ce{Cu^2+}\\) (z \\(\\ce{CuSO4}\\)) w środowisku alkalicznym (\\(\\ce{NaOH}\\)) tworzą barwny kompleks koordynacyjny z wiązaniami peptydowymi \\(-\\ce{CO-NH}-\\):

\n

\\[
\\ce{[Cu(OH)4]^2-} + \\text{wiązania peptydowe} \\rightarrow \\text{fioletowy kompleks Cu^{2+}-peptyd}
\\]

\n

Krok po kroku:

\n
  1. Do naczynia II dodano \\(\\ce{NaOH}\\) → środowisko zasadowe
  2. Następnie dodano \\(\\ce{CuSO4}\\) → \\(\\ce{Cu^2+}\\) dostępny jako ligand
  3. Jony \\(\\ce{Cu^2+}\\) tworzą kompleks chelatowy z atomami azotu i tlenu co najmniej dwóch wiązań peptydowych → barwa fioletowa
\n

Wynik: fioletowe zabarwienie = potwierdzenie obecności białka lub peptydu (co najmniej dipepetyd, czyli ≥2 wiązania peptydowe).

\n

Sposób 2 - eliminacja innych reakcji dających zabarwienie

\n

| Reakcja | Barwa | Wyklucza fiolet? |
| Próba ninhydrynowa (aminokwasy) | niebieskofioletowa do purpurowej | ⚠️ podobna, ale intensywniejszy błękit |
| Reakcja ksantoproteinowa (białka) | żółta → pomarańczowa w zasadzie | tak |
| \\(\\ce{FeCl3}\\) + fenol | fioletowa lub brązowa | tak, ale to nie "seria doświadczeń z białkami" |
| Starch + \\(\\ce{I2}\\) | granatowoniebieska | tak |

\n

Jedyna reakcja, która w kontekście drugiej serii doświadczeń (badanie peptydów/białek) daje charakterystyczny fiolet z odczynnikiem Biureta (\\(\\ce{CuSO4}\\) + \\(\\ce{NaOH}\\)) to właśnie reakcja biuretowa.

\n

Wzory z karty CKE

\n

W tym zadaniu nie używamy konkretnych wartości liczbowych z karty wzorów - wystarczy znajomość zasady reakcji biuretowej. Jednak:

\n
📖 Karta wzorów str. 6-7 - Aminokwasy i białka:
Wzory strukturalne aminokwasów i ich grup funkcyjnych (\\(-\\ce{NH2}\\), \\(-\\ce{COOH}\\)).
Znajomość struktury wiązania peptydowego \\(-\\ce{CO-NH}-\\) jest podstawą do zrozumienia, DLACZEGO reakcja biuretowa wykrywa peptydy i białka, a nie wolne aminokwasy.
\n

Typowe pułapki i uwagi

\n
⚠️ Uwaga: Próba ninhydrynowa też daje kolor zbliżony do fioletowego, ale dotyczy wolnych aminokwasów i α-aminokwasów - wynik jest bardziej niebieskopurpurowy i zachodzi przy podgrzaniu. Jeśli zadanie mówi o wiązaniach peptydowych (białku/peptydzie) i fiolecie - to biuretowa, nie ninhydrynowa.
\n
⚠️ Uwaga: Reakcja biuretowa NIE zachodzi z wolnymi aminokwasami (brak wiązania peptydowego) ani z dipeptydami według niektórych źródeł - potrzeba co najmniej dwóch wiązań peptydowych (trójpeptyd lub dłuższy łańcuch).
\n
⚠️ Uwaga: Nazwa pochodzi od biuretu \\(\\ce{NH2-CO-NH-CO-NH2}\\) - prostego związku z dwoma wiązaniami amidowymi, który jako pierwszy dał tę reakcję. Nie mylić z "bioretem" ani "buiretem".
"}]}