{"id":"chemia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/4","paper_id":"chemia-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"4","points":1,"ptype":"open","subject":"chemia","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 4. (0-1)\nUstal i wpisz do tabeli, jaki rodzaj wiązania (kowalencyjne niespolaryzowane,\nkowalencyjne spolaryzowane, jonowe) występuje w wymienionych związkach.\nCBr4\nCaBr2\nHBr\nRodzaj wiązania","answer":null,"answer_text":"Zadanie 4. (0-1)\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie informacji.\nIV etap edukacyjny - poziom rozszerzony\n3. Wiązania chemiczne. Zdający:\n3.2) stosuje pojęcie elektroujemności do określania (na\npodstawie różnicy elektroujemności i liczby elektronów\nwalencyjnych atomów łączących się pierwiastków) rodzaju\nwiązania: jonowe, kowalencyjne (atomowe), kowalencyjne\nspolaryzowane (atomowe spolaryzowane) […].\nPoprawna odpowiedź\nCBr4\nCaBr2\nHBr\nRodzaj wiązania\nkowalencyjne\n(niespolaryzowane)\nlub\nkowalencyjne\nspolaryzowane\njonowe\nkowalencyjne\nspolaryzowane\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawne uzupełnienie całej tabeli.\n0 p. - za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.","solution":"## Poprawna odpowiedź:\n\n| CBr₄ | CaBr₂ | HBr |\n| kowalencyjne niespolaryzowane | jonowe | kowalencyjne spolaryzowane |\n\n## Sposób 1 - różnica elektroujemności (ΔEN)\n\n**Reguła:** typ wiązania wyznaczamy na podstawie różnicy elektroujemności pierwiastków tworzących wiązanie.\n\n| Zakres ΔEN | Rodzaj wiązania |\n| \\(0 \\leq \\Delta EN < 0{,}4\\) | kowalencyjne niespolaryzowane |\n| \\(0{,}4 \\leq \\Delta EN < 1{,}7\\) | kowalencyjne spolaryzowane |\n| \\(\\Delta EN \\geq 1{,}7\\) | jonowe |\n\nWartości elektroujemności z karty wzorów CKE (str. 15 - układ okresowy):\n\n| Pierwiastek | EN |\n| Ca | 1,0 |\n| H | 2,1 |\n| C | 2,5 |\n| Br | 2,8 |\n\n**Obliczamy ΔEN dla każdego związku:**\n\n**\\(\\ce{CBr4}\\)** - wiązanie C-Br:\n\\[\\Delta EN = EN(\\ce{Br}) - EN(\\ce{C}) = 2{,}8 - 2{,}5 = 0{,}3\\]\n\\(0{,}3 < 0{,}4\\) → **kowalencyjne niespolaryzowane**\n\n**\\(\\ce{CaBr2}\\)** - wiązanie Ca-Br:\n\\[\\Delta EN = EN(\\ce{Br}) - EN(\\ce{Ca}) = 2{,}8 - 1{,}0 = 1{,}8\\]\n\\(1{,}8 \\geq 1{,}7\\) → **jonowe**\n\n**\\(\\ce{HBr}\\)** - wiązanie H-Br:\n\\[\\Delta EN = EN(\\ce{Br}) - EN(\\ce{H}) = 2{,}8 - 2{,}1 = 0{,}7\\]\n\\(0{,}4 \\leq 0{,}7 < 1{,}7\\) → **kowalencyjne spolaryzowane**\n\n## Sposób 2 - charakter pierwiastków (metal/niemetal)\n\nAlternatywna metoda: patrzymy na skład związku, nie liczymy ΔEN.\n\n- **\\(\\ce{CBr4}\\):** węgiel (niemetal) + brom (niemetal) o zbliżonej elektroujemności → wspólna para elektronowa, prawie równo → **kowalencyjne niespolaryzowane**\n- **\\(\\ce{CaBr2}\\):** wapń (metal z grupy 2) + brom (niemetal z grupy 17) → metal aktywny oddaje elektrony, brom przyjmuje → pełne przeniesienie elektronu → jony \\(\\ce{Ca^2+}\\) i \\(\\ce{2Br-}\\) → **jonowe**\n- **\\(\\ce{HBr}\\):** wodór (niemetal, EN=2,1) + brom (niemetal, EN=2,8) → wspólna para elektronowa, ale wyraźnie przesunięta ku bromowi → **kowalencyjne spolaryzowane**\n\nOba sposoby dają ten sam wynik - potwierdzenie.\n\n## Wzory z karty CKE\n\n> 📖 **Karta wzorów str. 15 - Układ okresowy pierwiastków:**\n> Każda komórka zawiera wartość elektroujemności pierwiastka (wg skali Paulinga).\n> Odczytaliśmy: \\(EN(\\ce{Ca}) = 1{,}0\\), \\(EN(\\ce{H}) = 2{,}1\\), \\(EN(\\ce{C}) = 2{,}5\\), \\(EN(\\ce{Br}) = 2{,}8\\).\n> Użyliśmy tych wartości do obliczenia ΔEN i przypisania rodzaju wiązania.\n\n## Typowe pułapki\n\n> ⚠️ **Uwaga:** \\(\\ce{CBr4}\\) to pułapka! Brom jest bardziej elektroujemny od węgla, ale różnica (0,3) jest poniżej progu 0,4 - wiązanie klasyfikujemy jako **niespolaryzowane**. Nie myśl \"brom jest „bardziej electronujemny\", więc na pewno spolaryzowane\" - zawsze licz ΔEN.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Nie myl polarności **wiązania** z polarnością **cząsteczki**! \\(\\ce{CBr4}\\) ma niespolaryzowane wiązania C-Br (małe ΔEN), ale nawet gdyby były spolaryzowane, symetryczna budowa tetraedryczna sprawia, że cząsteczka byłaby niepolarna. W tym zadaniu pytają o **wiązanie**, nie o cząsteczkę.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Dla CaBr₂ nie ma tu żadnej wątpliwości - Ca jest metalem alkaliczno-ziemnym (grupa 2, EN=1,0), a ΔEN=1,8 jednoznacznie wskazuje na wiązanie jonowe. Sól + typowy elektrolit → jonowe.","image":"img/chemia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-4.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":3,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Chemia · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"Chemia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 4. (0-1)
Ustal i wpisz do tabeli, jaki rodzaj wiązania (kowalencyjne niespolaryzowane,
kowalencyjne spolaryzowane, jonowe) występuje w wymienionych związkach.
CBr4
CaBr2
HBr
Rodzaj wiązania

","answer_text_html":"

Zadanie 4. (0-1)
I. Wykorzystanie
i tworzenie informacji.
IV etap edukacyjny - poziom rozszerzony

\n
  1. Wiązania chemiczne. Zdający:
\n

3.2) stosuje pojęcie elektroujemności do określania (na
podstawie różnicy elektroujemności i liczby elektronów
walencyjnych atomów łączących się pierwiastków) rodzaju
wiązania: jonowe, kowalencyjne (atomowe), kowalencyjne
spolaryzowane (atomowe spolaryzowane) […].
Poprawna odpowiedź
CBr4
CaBr2
HBr
Rodzaj wiązania
kowalencyjne
(niespolaryzowane)
lub
kowalencyjne
spolaryzowane
jonowe
kowalencyjne
spolaryzowane
Schemat punktowania
1 p. - za poprawne uzupełnienie całej tabeli.
0 p. - za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź:

\n

| CBr₄ | CaBr₂ | HBr |
| kowalencyjne niespolaryzowane | jonowe | kowalencyjne spolaryzowane |

\n

Sposób 1 - różnica elektroujemności (ΔEN)

\n

Reguła: typ wiązania wyznaczamy na podstawie różnicy elektroujemności pierwiastków tworzących wiązanie.

\n

| Zakres ΔEN | Rodzaj wiązania |
| \\(0 \\leq \\Delta EN < 0{,}4\\) | kowalencyjne niespolaryzowane |
| \\(0{,}4 \\leq \\Delta EN < 1{,}7\\) | kowalencyjne spolaryzowane |
| \\(\\Delta EN \\geq 1{,}7\\) | jonowe |

\n

Wartości elektroujemności z karty wzorów CKE (str. 15 - układ okresowy):

\n

| Pierwiastek | EN |
| Ca | 1,0 |
| H | 2,1 |
| C | 2,5 |
| Br | 2,8 |

\n

Obliczamy ΔEN dla każdego związku:

\n

\\(\\ce{CBr4}\\) - wiązanie C-Br:
\\[\\Delta EN = EN(\\ce{Br}) - EN(\\ce{C}) = 2{,}8 - 2{,}5 = 0{,}3\\]
\\(0{,}3 < 0{,}4\\) → kowalencyjne niespolaryzowane

\n

\\(\\ce{CaBr2}\\) - wiązanie Ca-Br:
\\[\\Delta EN = EN(\\ce{Br}) - EN(\\ce{Ca}) = 2{,}8 - 1{,}0 = 1{,}8\\]
\\(1{,}8 \\geq 1{,}7\\) → jonowe

\n

\\(\\ce{HBr}\\) - wiązanie H-Br:
\\[\\Delta EN = EN(\\ce{Br}) - EN(\\ce{H}) = 2{,}8 - 2{,}1 = 0{,}7\\]
\\(0{,}4 \\leq 0{,}7 < 1{,}7\\) → kowalencyjne spolaryzowane

\n

Sposób 2 - charakter pierwiastków (metal/niemetal)

\n

Alternatywna metoda: patrzymy na skład związku, nie liczymy ΔEN.

\n\n

Oba sposoby dają ten sam wynik - potwierdzenie.

\n

Wzory z karty CKE

\n
📖 Karta wzorów str. 15 - Układ okresowy pierwiastków:
Każda komórka zawiera wartość elektroujemności pierwiastka (wg skali Paulinga).
Odczytaliśmy: \\(EN(\\ce{Ca}) = 1{,}0\\), \\(EN(\\ce{H}) = 2{,}1\\), \\(EN(\\ce{C}) = 2{,}5\\), \\(EN(\\ce{Br}) = 2{,}8\\).
Użyliśmy tych wartości do obliczenia ΔEN i przypisania rodzaju wiązania.
\n

Typowe pułapki

\n
⚠️ Uwaga: \\(\\ce{CBr4}\\) to pułapka! Brom jest bardziej elektroujemny od węgla, ale różnica (0,3) jest poniżej progu 0,4 - wiązanie klasyfikujemy jako niespolaryzowane. Nie myśl "brom jest „bardziej electronujemny", więc na pewno spolaryzowane" - zawsze licz ΔEN.
\n
⚠️ Uwaga: Nie myl polarności wiązania z polarnością cząsteczki! \\(\\ce{CBr4}\\) ma niespolaryzowane wiązania C-Br (małe ΔEN), ale nawet gdyby były spolaryzowane, symetryczna budowa tetraedryczna sprawia, że cząsteczka byłaby niepolarna. W tym zadaniu pytają o wiązanie, nie o cząsteczkę.
\n
⚠️ Uwaga: Dla CaBr₂ nie ma tu żadnej wątpliwości - Ca jest metalem alkaliczno-ziemnym (grupa 2, EN=1,0), a ΔEN=1,8 jednoznacznie wskazuje na wiązanie jonowe. Sól + typowy elektrolit → jonowe.
"}]}