{"id":"chemia-2017-maj-matura-rozszerzona/zad/1.3","paper_id":"chemia-2017-maj-matura-rozszerzona","number":"1.3","points":1,"ptype":"open","subject":"chemia","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 1.3. (0-1)\nNapisz wzór sumaryczny wodorku pierwiastka X oraz wzór sumaryczny tlenku\npierwiastka Z, w którym ten pierwiastek przyjmuje maksymalny stopień utlenienia.\nWzór sumaryczny wodorku pierwiastka X:\nWzór sumaryczny tlenku pierwiastka Z:\nMCH_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 1.3. (0-1)\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie informacji.\nII. Rozumowanie\ni zastosowanie nabytej\nwiedzy do\nrozwiązywania\nproblemów.\nIV etap edukacyjny - poziom rozszerzony\n6. Reakcje utleniania i redukcji. Zdający:\n6.4) przewiduje typowe stopnie utlenienia pierwiastków na\npodstawie konfiguracji elektronowej ich atomów.\nIII etap edukacyjny\n2. Wewnętrzna budowa materii. Zdający:\n2.12) […]; odczytuje z układu okresowego wartościowość\nmaksymalną dla pierwiastków grup […] 16. […] (względem […]\nwodoru).\n2.14) ustala dla […] związków dwupierwiastkowych, na\nprzykładzie tlenków: […] wzór sumaryczny na podstawie\nwartościowości.\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawne napisanie wzoru sumarycznego wodorku pierwiastka X oraz wzoru\nsumarycznego tlenku pierwiastka Z.\n0 p. - za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nWzór sumaryczny wodorku pierwiastka X: H2Se lub H2X lub SeH2 lub XH2\nWzór sumaryczny tlenku pierwiastka Z: CrO3 lub ZO3","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Wodorek pierwiastka X (selenu):** \\(\\ce{H2Se}\\)\n\n**Tlenek pierwiastka Z (chromu) na maksymalnym stopniu utlenienia:** \\(\\ce{CrO3}\\)\n\n## Sposób 1 - wykorzystujemy X i Z z zadania 1.1\n\nW zadaniu 1.1 ustalono, że pierwiastki z czwartego okresu to:\n- **X = selen (Se)** - grupa 16, blok p, konfiguracja \\([\\text{Ar}]\\ 3d^{10}\\ 4s^2\\ 4p^4\\)\n- **Z = chrom (Cr)** - grupa 6, blok d, konfiguracja \\([\\text{Ar}]\\ 3d^5\\ 4s^1\\)\n\n### Krok 1 - wzór wodorku pierwiastka X (Se)\n\nSelen leży w grupie 16 (tak jak tlen i siarka). Pierwiastki tej grupy mają 6 elektronów walencyjnych, więc do uzyskania oktetu przyłączają 2 atomy wodoru. Wartościowość Se względem wodoru = \\(8 - 6 = 2\\).\n\nWzór wodorku (analogicznie do \\(\\ce{H2O}\\) i \\(\\ce{H2S}\\) z tej samej grupy):\n\n\\[\\boxed{\\ce{H2Se}}\\]\n\n### Krok 2 - wzór tlenku pierwiastka Z (Cr) na maksymalnym stopniu utlenienia\n\nChrom leży w grupie 6, więc jego **maksymalny stopień utlenienia wynosi +6** (równy numerowi grupy).\n\nBudujemy wzór tlenku \\(\\ce{Cr_aO_b}\\) z bilansu ładunków (tlen ma -2):\n\n\\[a \\cdot (+6) + b \\cdot (-2) = 0 \\quad \\Rightarrow \\quad \\frac{a}{b} = \\frac{2}{6} = \\frac{1}{3}\\]\n\nNajprostszy stosunek: \\(a = 1,\\ b = 3\\):\n\n\\[\\boxed{\\ce{CrO3}}\\]\n\n## Sposób 2 - weryfikacja przez bilans stopni utlenienia\n\n**Wodorek \\(\\ce{H2Se}\\):** wodór ma +1, dwa atomy dają +2; selen wówczas ma -2 (typowy dla grupy 16). Suma: \\(2 \\cdot (+1) + (-2) = 0\\) ✓\n\n**Tlenek \\(\\ce{CrO3}\\):** chrom +6, trzy atomy tlenu po -2 dają -6. Suma: \\((+6) + 3 \\cdot (-2) = +6 - 6 = 0\\) ✓ - chrom rzeczywiście wykorzystuje maksymalny stopień utlenienia +6.\n\n## Wzory z karty CKE\n\n📖 **Karta wzorów str. 15 - Układ okresowy pierwiastków:**\nOdczytujemy, że Se leży w grupie 16 (stąd wodorek \\(\\ce{H2Se}\\), analogicznie do \\(\\ce{H2S}\\)), a Cr w grupie 6 (stąd maksymalny stopień utlenienia +6 i tlenek \\(\\ce{CrO3}\\)).\n\nW tym zadaniu nie używamy konkretnych stałych liczbowych - wystarczy znajomość położenia pierwiastków w układzie okresowym i bilansu ładunków.\n\n## Typowe pułapki\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Wodorek selenu zapisujemy \\(\\ce{H2Se}\\) (H z przodu), tak jak \\(\\ce{H2O}\\) i \\(\\ce{H2S}\\) - to wodorek niemetalu, a nie wodorek typu solnego.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Maksymalny stopień utlenienia chromu to +6 (= numer grupy 6), dlatego tlenek to \\(\\ce{CrO3}\\) (tlenek chromu(VI)), a NIE \\(\\ce{Cr2O3}\\) (tlenek chromu(III), gdzie Cr ma tylko +3).\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Nie mylić **wodorku** (związek z H) z **wodorotlenkiem** (związek z grupą OH). Wodorek selenu to wyłącznie Se + H, czyli \\(\\ce{H2Se}\\).\n\n## Schemat oceniania CKE\n\nZa poprawne napisanie wzoru sumarycznego wodorku pierwiastka X (H2Se) oraz wzoru tlenku pierwiastka Z (CrO3) - 1 pkt. Za odpowiedz niepelna lub bledna - 0 pkt.","image":"img/chemia-2017-maj-matura-rozszerzona/zad-1.3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":2,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Chemia · Matura · maj 2017 (rozszerzona)","subject_label":"Chemia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 1.3. (0-1)
Napisz wzór sumaryczny wodorku pierwiastka X oraz wzór sumaryczny tlenku
pierwiastka Z, w którym ten pierwiastek przyjmuje maksymalny stopień utlenienia.
Wzór sumaryczny wodorku pierwiastka X:
Wzór sumaryczny tlenku pierwiastka Z:
MCH_1R

","answer_text_html":"

Zadanie 1.3. (0-1)
I. Wykorzystanie
i tworzenie informacji.
II. Rozumowanie
i zastosowanie nabytej
wiedzy do
rozwiązywania
problemów.
IV etap edukacyjny - poziom rozszerzony

\n
  1. Reakcje utleniania i redukcji. Zdający:
\n

6.4) przewiduje typowe stopnie utlenienia pierwiastków na
podstawie konfiguracji elektronowej ich atomów.
III etap edukacyjny

\n
  1. Wewnętrzna budowa materii. Zdający:
\n

2.12) […]; odczytuje z układu okresowego wartościowość
maksymalną dla pierwiastków grup […] 16. […] (względem […]
wodoru).
2.14) ustala dla […] związków dwupierwiastkowych, na
przykładzie tlenków: […] wzór sumaryczny na podstawie
wartościowości.
Schemat punktowania
1 p. - za poprawne napisanie wzoru sumarycznego wodorku pierwiastka X oraz wzoru
sumarycznego tlenku pierwiastka Z.
0 p. - za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.
Poprawna odpowiedź
Wzór sumaryczny wodorku pierwiastka X: H2Se lub H2X lub SeH2 lub XH2
Wzór sumaryczny tlenku pierwiastka Z: CrO3 lub ZO3

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Wodorek pierwiastka X (selenu): \\ceH2Se

\n

Tlenek pierwiastka Z (chromu) na maksymalnym stopniu utlenienia: \\ceCrO3

\n

Sposób 1 - wykorzystujemy X i Z z zadania 1.1

\n

W zadaniu 1.1 ustalono, że pierwiastki z czwartego okresu to:

\n\n
Krok 1 - wzór wodorku pierwiastka X (Se)
\n

Selen leży w grupie 16 (tak jak tlen i siarka). Pierwiastki tej grupy mają 6 elektronów walencyjnych, więc do uzyskania oktetu przyłączają 2 atomy wodoru. Wartościowość Se względem wodoru = 8−6=2.

\n

Wzór wodorku (analogicznie do \\ceH2O i \\ceH2S z tej samej grupy):

\n
\\ceH2Se
\n
Krok 2 - wzór tlenku pierwiastka Z (Cr) na maksymalnym stopniu utlenienia
\n

Chrom leży w grupie 6, więc jego maksymalny stopień utlenienia wynosi +6 (równy numerowi grupy).

\n

Budujemy wzór tlenku \\ceCraOb z bilansu ładunków (tlen ma -2):

\n
a·(+6)+b·(−2)=0⇒ab=26=13
\n

Najprostszy stosunek: a=1, b=3:

\n
\\ceCrO3
\n

Sposób 2 - weryfikacja przez bilans stopni utlenienia

\n

Wodorek \\ceH2Se: wodór ma +1, dwa atomy dają +2; selen wówczas ma -2 (typowy dla grupy 16). Suma: 2·(+1)+(−2)=0 ✓

\n

Tlenek \\ceCrO3: chrom +6, trzy atomy tlenu po -2 dają -6. Suma: (+6)+3·(−2)=+6−6=0 ✓ - chrom rzeczywiście wykorzystuje maksymalny stopień utlenienia +6.

\n

Wzory z karty CKE

\n

📖 Karta wzorów str. 15 - Układ okresowy pierwiastków:
Odczytujemy, że Se leży w grupie 16 (stąd wodorek \\ceH2Se, analogicznie do \\ceH2S), a Cr w grupie 6 (stąd maksymalny stopień utlenienia +6 i tlenek \\ceCrO3).

\n

W tym zadaniu nie używamy konkretnych stałych liczbowych - wystarczy znajomość położenia pierwiastków w układzie okresowym i bilansu ładunków.

\n

Typowe pułapki

\n
⚠️ Uwaga: Wodorek selenu zapisujemy \\ceH2Se (H z przodu), tak jak \\ceH2O i \\ceH2S - to wodorek niemetalu, a nie wodorek typu solnego.
\n
⚠️ Uwaga: Maksymalny stopień utlenienia chromu to +6 (= numer grupy 6), dlatego tlenek to \\ceCrO3 (tlenek chromu(VI)), a NIE \\ceCr2O3 (tlenek chromu(III), gdzie Cr ma tylko +3).
\n
⚠️ Uwaga: Nie mylić wodorku (związek z H) z wodorotlenkiem (związek z grupą OH). Wodorek selenu to wyłącznie Se + H, czyli \\ceH2Se.
\n

Schemat oceniania CKE

\n

Za poprawne napisanie wzoru sumarycznego wodorku pierwiastka X (H2Se) oraz wzoru tlenku pierwiastka Z (CrO3) - 1 pkt. Za odpowiedz niepelna lub bledna - 0 pkt.

"}]}