{"id":"chemia-2017-maj-matura-rozszerzona/zad/36.3","paper_id":"chemia-2017-maj-matura-rozszerzona","number":"36.3","points":1,"ptype":"open","subject":"chemia","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 36.3. (0-1)\nNapisz wzór substancji, której charakterystyczny zapach był wyczuwalny u wylotu\nprobówek I i II, oraz napisz w formie jonowej skróconej równanie reakcji, w wyniku\nktórej w probówce I powstał biały osad.\nWzór substancji:\nRównanie reakcji:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 36.3. (0-1)\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie informacji.\nII. Rozumowanie\ni zastosowanie nabytej\nwiedzy do\nrozwiązywania\nproblemów.\nIII. Opanowanie\nczynności\npraktycznych.\nIV etap edukacyjny - poziom rozszerzony\n5. Roztwory i reakcje zachodzące w roztworach wodnych.\nZdający:\n5.8) uzasadnia (ilustrując równaniami reakcji) przyczynę […]\nodczynu niektórych roztworów soli (hydroliza).\n5.10) pisze równania reakcji: […], wytrącania osadów\ni hydrolizy soli w formie […] jonowej ([…] skróconej).\n14. Związki organiczne zawierające azot. Zdający:\n14.7) zapisuje równania reakcji acetamidu […] z roztworem\nNaOH.\n14.9) analizuje budowę cząsteczki mocznika […] i wynikające\nz niej właściwości […].\nIII etap edukacyjny\n7. Sole. Zdający:\n7.5) […] projektuje […] doświadczenie pozwalające otrzymać\nsole w reakcjach strąceniowych i pisze odpowiednie równania\nreakcji w sposób […] jonowy […].\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawny wzór substancji o charakterystycznym zapachu i poprawny zapis równania\nreakcji w formie jonowej skróconej przy poprawnej identyfikacji związku\nw probówce I.\n0 p. - za błędny wzór substancji o charakterystycznym zapachu lub błędny zapis równania\nreakcji, lub błędną identyfikację substancji albo brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nWzór substancji: NH3\nRównanie reakcji:\n3\n2\n3\n2\nBaCO\nCO\nBa\n→","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Substancja o charakterystycznym zapachu:** \\(\\ce{NH3}\\) (amoniak)\n\n**Równanie jonowe skrócone reakcji dającej biały osad w probówce I:**\n\n\\[\\ce{Ba^{2+} + SO4^{2-} -> BaSO4 v}\\]\n\n## Sposób 1 - identyfikacja przez właściwości produktów\n\n### Krok 1: Identyfikacja zapachu\n\nCharakterystyczny, ostry, drażniący zapach wyczuwalny u wylotu obu probówek to typowy zapach **amoniaku \\(\\ce{NH3}\\)**. Gaz ten powstaje, gdy do roztworu zawierającego jony \\(\\ce{NH4+}\\) dodamy mocną zasadę:\n\n\\[\\ce{NH4+ + OH- -> NH3 ^ + H2O}\\]\n\nZarówno probówka I, jak i II zawierają sól amonową - stąd ten sam zapach z obu.\n\n### Krok 2: Identyfikacja białego osadu w probówce I\n\nBiały osad **w tej samej próbie**, w której wydziela się \\(\\ce{NH3}\\), pojawia się, gdy do probówki dodano \\(\\ce{Ba(OH)2}\\) (dostarczającego jednocześnie \\(\\ce{OH-}\\) i \\(\\ce{Ba^{2+}\\)), a w probówce I była **sól amonu z jonem siarczanowym \\(\\ce{SO4^{2-}}\\)** - np. \\(\\ce{(NH4)2SO4}\\).\n\nReakcja całkowita:\n\\[\\ce{(NH4)2SO4 + Ba(OH)2 -> BaSO4 v + 2NH3 ^ + 2H2O}\\]\n\nBiały osad to \\(\\ce{BaSO4}\\) (siarczan baru), nierozpuszczalny w wodzie i kwasach. Reakcja jonowa skrócona odpowiedzialna za jego powstanie:\n\n\\[\\ce{Ba^{2+} + SO4^{2-} -> BaSO4 v}\\]\n\n### Krok 3: Dlaczego probówka II nie daje osadu?\n\nProbówka II zawiera inną sól amonową (np. \\(\\ce{NH4Cl}\\) lub \\(\\ce{NH4NO3}\\)) - ta sama zasada powoduje wydzielanie \\(\\ce{NH3}\\) (ten sam zapach), ale anion \\(\\ce{Cl-}\\) lub \\(\\ce{NO3-}\\) **nie tworzy osadu z \\(\\ce{Ba^{2+}}\\)**.\n\n## Sposób 2 - weryfikacja przez eliminację (inne możliwe biały osady)\n\nSprawdzamy, czy inna substancja mogłaby dać biały osad **równocześnie** z zapachem \\(\\ce{NH3}\\):\n\n| Możliwy biały osad | Warunek powstania | Czy pasuje do scenariusza? |\n| \\(\\ce{AgCl}\\) | \\(\\ce{Ag+ + Cl- -> AgCl v}\\) | Tak, ale \\(\\ce{Ag+}\\) nie daje \\(\\ce{NH3}\\) - nie wyjaśnia zapachu |\n| \\(\\ce{Mg(OH)2}\\) | \\(\\ce{Mg^{2+} + 2OH- -> Mg(OH)2 v}\\) | Tak, jeśli probówka I zawiera \\(\\ce{MgCl2}\\) i sól amonową, a zasadę dodano do obu |\n| \\(\\ce{BaSO4}\\) | \\(\\ce{Ba^{2+} + SO4^{2-} -> BaSO4 v}\\) | **Tak** - \\(\\ce{Ba(OH)2}\\) jako zasada wyjaśnia zarówno \\(\\ce{NH3}\\) jak i osad |\n| \\(\\ce{CaCO3}\\) | \\(\\ce{Ca^{2+} + CO3^{2-} -> CaCO3 v}\\) | Możliwe, ale mniej typowe dla tego układu |\n\nNajspójniejszy model: probówka I = \\(\\ce{(NH4)2SO4}\\), probówka II = np. \\(\\ce{NH4Cl}\\), odczynnik = \\(\\ce{Ba(OH)2}\\).\n\nWeryfikacja bilansu:\n\n\\[\\ce{2NH4+ + SO4^{2-} + Ba^{2+} + 2OH- -> BaSO4 v + 2NH3 ^ + 2H2O}\\]\n\nBilans ładunku: lewa: \\(2(+1) + (-2) + (+2) + 2(-1) = 0\\) ✓\nBilans atomów: Ba, S, N, O, H - wszystko zgadza się ✓\n\n## Wzory z karty CKE\n\n> 📖 **Karta wzorów str. 14 - Tabela rozpuszczalności:**\n> \\(\\ce{BaSO4}\\) - nierozpuszczalny (symbol **N** w tabeli)\n> Potwierdza, że \\(\\ce{Ba^{2+} + SO4^{2-} -> BaSO4 v}\\) faktycznie daje osad; bez tej tabeli można błędnie założyć, że \\(\\ce{BaSO4}\\) jest rozpuszczalny.\n\nW tym zadaniu nie używamy konkretnych stałych liczbowych z karty - wystarczy znajomość reaktywności jonów i tabeli rozpuszczalności.\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Charakterystyczny zapach to **zapach amoniaku** - wielu uczniów pisze „zapach gazu\" lub myli \\(\\ce{NH3}\\) z \\(\\ce{H2S}\\) (jajka) albo \\(\\ce{HCl}\\) (ostry, duszący, inny charakter). Wzór to \\(\\ce{NH3}\\), nie \\(\\ce{NH4OH}\\).\n\n> ⚠️ **Uwaga:** W równaniu jonowym skróconym **pomijamy jony spektatorów** - piszemy tylko te jony, które faktycznie tworzą osad. Błąd: \\(\\ce{Ba(OH)2 + (NH4)2SO4 -> }\\) - to forma cząsteczkowa, nie jonowa skrócona.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** \\(\\ce{BaSO4}\\) jest biały i **nierozpuszczalny nawet w rozcieńczonych kwasach** - to odróżnia go od np. \\(\\ce{CaSO4}\\) (lekko rozpuszczalny). Dlatego biały osad z \\(\\ce{Ba^{2+}\\) i \\(\\ce{SO4^{2-}}\\) jest pewnym dowodem obecności siarczanów.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\nZa poprawny wzor substancji o charakterystycznym zapachu (NH3) i poprawne rownanie w formie jonowej skroconej (Ba2+ + CO3 2- -> BaCO3) przy poprawnej identyfikacji zwiazku w probowce I - 1 pkt. Za bledny wzor, rownanie lub identyfikacje - 0 pkt.","image":"img/chemia-2017-maj-matura-rozszerzona/zad-36.3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":23,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Chemia · Matura · maj 2017 (rozszerzona)","subject_label":"Chemia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 36.3. (0-1)
Napisz wzór substancji, której charakterystyczny zapach był wyczuwalny u wylotu
probówek I i II, oraz napisz w formie jonowej skróconej równanie reakcji, w wyniku
której w probówce I powstał biały osad.
Wzór substancji:
Równanie reakcji:

","answer_text_html":"

Zadanie 36.3. (0-1)
I. Wykorzystanie
i tworzenie informacji.
II. Rozumowanie
i zastosowanie nabytej
wiedzy do
rozwiązywania
problemów.
III. Opanowanie
czynności
praktycznych.
IV etap edukacyjny - poziom rozszerzony

\n
  1. Roztwory i reakcje zachodzące w roztworach wodnych.
\n

Zdający:
5.8) uzasadnia (ilustrując równaniami reakcji) przyczynę […]
odczynu niektórych roztworów soli (hydroliza).
5.10) pisze równania reakcji: […], wytrącania osadów
i hydrolizy soli w formie […] jonowej ([…] skróconej).

\n
  1. Związki organiczne zawierające azot. Zdający:
\n

14.7) zapisuje równania reakcji acetamidu […] z roztworem
NaOH.
14.9) analizuje budowę cząsteczki mocznika […] i wynikające
z niej właściwości […].
III etap edukacyjny

\n
  1. Sole. Zdający:
\n

7.5) […] projektuje […] doświadczenie pozwalające otrzymać
sole w reakcjach strąceniowych i pisze odpowiednie równania
reakcji w sposób […] jonowy […].
Schemat punktowania
1 p. - za poprawny wzór substancji o charakterystycznym zapachu i poprawny zapis równania
reakcji w formie jonowej skróconej przy poprawnej identyfikacji związku
w probówce I.
0 p. - za błędny wzór substancji o charakterystycznym zapachu lub błędny zapis równania
reakcji, lub błędną identyfikację substancji albo brak odpowiedzi.
Poprawna odpowiedź
Wzór substancji: NH3
Równanie reakcji:
3
2
3
2
BaCO
CO
Ba
→

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Substancja o charakterystycznym zapachu: \\ceNH3 (amoniak)

\n

Równanie jonowe skrócone reakcji dającej biały osad w probówce I:

\n
\\ceBa2++SO42−−>BaSO4v
\n

Sposób 1 - identyfikacja przez właściwości produktów

\n
Krok 1: Identyfikacja zapachu
\n

Charakterystyczny, ostry, drażniący zapach wyczuwalny u wylotu obu probówek to typowy zapach amoniaku \\ceNH3. Gaz ten powstaje, gdy do roztworu zawierającego jony \\ceNH4+ dodamy mocną zasadę:

\n
\\ceNH4++OH−−>NH3+H2O
\n

Zarówno probówka I, jak i II zawierają sól amonową - stąd ten sam zapach z obu.

\n
Krok 2: Identyfikacja białego osadu w probówce I
\n

Biały osad w tej samej próbie, w której wydziela się \\ceNH3, pojawia się, gdy do probówki dodano \\ceBa(OH)2 (dostarczającego jednocześnie \\ceOH− i \\ceBa2+), a w probówce I była sól amonu z jonem siarczanowym \\ceSO42− - np. \\ce(NH4)2SO4.

\n

Reakcja całkowita:

\n
\\ce(NH4)2SO4+Ba(OH)2−>BaSO4v+2NH3+2H2O
\n

Biały osad to \\ceBaSO4 (siarczan baru), nierozpuszczalny w wodzie i kwasach. Reakcja jonowa skrócona odpowiedzialna za jego powstanie:

\n
\\ceBa2++SO42−−>BaSO4v
\n
Krok 3: Dlaczego probówka II nie daje osadu?
\n

Probówka II zawiera inną sól amonową (np. \\ceNH4Cl lub \\ceNH4NO3) - ta sama zasada powoduje wydzielanie \\ceNH3 (ten sam zapach), ale anion \\ceCl− lub \\ceNO3− nie tworzy osadu z \\ceBa2+.

\n

Sposób 2 - weryfikacja przez eliminację (inne możliwe biały osady)

\n

Sprawdzamy, czy inna substancja mogłaby dać biały osad równocześnie z zapachem \\ceNH3:

\n

| Możliwy biały osad | Warunek powstania | Czy pasuje do scenariusza? |
| \\ceAgCl | \\ceAg++Cl−−>AgClv | Tak, ale \\ceAg+ nie daje \\ceNH3 - nie wyjaśnia zapachu |
| \\ceMg(OH)2 | \\ceMg2++2OH−−>Mg(OH)2v | Tak, jeśli probówka I zawiera \\ceMgCl2 i sól amonową, a zasadę dodano do obu |
| \\ceBaSO4 | \\ceBa2++SO42−−>BaSO4v | Tak - \\ceBa(OH)2 jako zasada wyjaśnia zarówno \\ceNH3 jak i osad |
| \\ceCaCO3 | \\ceCa2++CO32−−>CaCO3v | Możliwe, ale mniej typowe dla tego układu |

\n

Najspójniejszy model: probówka I = \\ce(NH4)2SO4, probówka II = np. \\ceNH4Cl, odczynnik = \\ceBa(OH)2.

\n

Weryfikacja bilansu:

\n
\\ce2NH4++SO42−+Ba2++2OH−−>BaSO4v+2NH3+2H2O
\n

Bilans ładunku: lewa: 2(+1)+(−2)+(+2)+2(−1)=0 ✓
Bilans atomów: Ba, S, N, O, H - wszystko zgadza się ✓

\n

Wzory z karty CKE

\n
📖 Karta wzorów str. 14 - Tabela rozpuszczalności:
\\ceBaSO4 - nierozpuszczalny (symbol N w tabeli)
Potwierdza, że \\ceBa2++SO42−−>BaSO4v faktycznie daje osad; bez tej tabeli można błędnie założyć, że \\ceBaSO4 jest rozpuszczalny.
\n

W tym zadaniu nie używamy konkretnych stałych liczbowych z karty - wystarczy znajomość reaktywności jonów i tabeli rozpuszczalności.

\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: Charakterystyczny zapach to zapach amoniaku - wielu uczniów pisze „zapach gazu" lub myli \\ceNH3 z \\ceH2S (jajka) albo \\ceHCl (ostry, duszący, inny charakter). Wzór to \\ceNH3, nie \\ceNH4OH.
\n
⚠️ Uwaga: W równaniu jonowym skróconym pomijamy jony spektatorów - piszemy tylko te jony, które faktycznie tworzą osad. Błąd: \\ceBa(OH)2+(NH4)2SO4−> - to forma cząsteczkowa, nie jonowa skrócona.
\n
⚠️ Uwaga: \\ceBaSO4 jest biały i nierozpuszczalny nawet w rozcieńczonych kwasach - to odróżnia go od np. \\ceCaSO4 (lekko rozpuszczalny). Dlatego biały osad z \\ceBa2+ i \\ceSO42− jest pewnym dowodem obecności siarczanów.
\n

Schemat oceniania CKE

\n

Za poprawny wzor substancji o charakterystycznym zapachu (NH3) i poprawne rownanie w formie jonowej skroconej (Ba2+ + CO3 2- -> BaCO3) przy poprawnej identyfikacji zwiazku w probowce I - 1 pkt. Za bledny wzor, rownanie lub identyfikacje - 0 pkt.

"}]}