{"id":"chemia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/38.2","paper_id":"chemia-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"38.2","points":1,"ptype":"open","subject":"chemia","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 38.2. (0-1)\nPodaj nazwę procesu, który w drugiej serii doświadczeń, po dodaniu etanolu do próbek\npobranych z trzech naczyń (II, III i IV), był przyczyną pojawienia się białego,\nkłaczkowatego osadu w próbce z naczynia II.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 38.2. (0-1)\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawne podanie nazwy procesu przy poprawnym wskazaniu w zadaniu 38.1.\nnazwy związku z naczynia II.\n0 p. - za każdą inną odpowiedź albo brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\ndenaturacja lub ścięcie białka lub nieodwracalna koagulacja","solution":"## Poprawna odpowiedź: **denaturacja białka**\n\n## Sposób 1 - analiza eksperymentu i właściwości etanolu wobec białek\n\n**Kontekst eksperymentu:**\nW naczyniu II znajdował się roztwór białka (np. albuminy, roztwór białka jaja kurzego). Naczynia III i IV zawierały inne substancje - i w nich osad się **nie pojawił**.\n\n**Krok 1 - co stało się w naczyniu II?**\n\nPo dodaniu etanolu do próbki z naczynia II pojawił się **biały, kłaczkowaty osad**. Jest to charakterystyczny wygląd wytrąconego, zagregowanego białka.\n\n**Krok 2 - dlaczego etanol wywołuje taki efekt?**\n\nEtanol (\\ce{C2H5OH}) jest organicznym rozpuszczalnikiem, który:\n- **Wypiera cząsteczki wody** tworzące hydratacyjną otoczkę białka (otoczka ta stabilizuje białko w roztworze wodnym)\n- **Zakłóca wiązania wodorowe** i oddziaływania hydrofobowe, które utrzymują trzeciorzędową strukturę białka\n\nW efekcie białko **traci swoją natywną strukturę przestrzenną** - łańcuchy polipeptydowe zwijają się niespecyficznie i **agregują**, tworząc widoczny biały osad.\n\n**Krok 3 - nazwa procesu**\n\nProces ten to **denaturacja** - trwałe (lub częściowo trwałe) zaburzenie struktury przestrzennej białka bez zerwania wiązań peptydowych. Etanol jest klasycznym czynnikiem denaturującym (obok wysokiej temperatury, mocnych kwasów/zasad, soli metali ciężkich).\n\n**Wynik:**\n\n> Procesem odpowiedzialnym za pojawienie się białego, kłaczkowatego osadu jest **denaturacja białka**.\n\n## Sposób 2 - weryfikacja przez eliminację innych możliwych procesów\n\nSprawdźmy, czy mógłby to być inny proces:\n\n| Proces | Czy pasuje? | Dlaczego NIE? |\n| Hydroliza białka | ✗ | Wymaga katalizatora (kwas, zasada, enzymy) i podwyższonej temperatury - sam etanol nie hydrolizuje białka |\n| Wysolenie (wysalanie) | ✗ | Zachodzi przy dodaniu **soli** (np. siarczanu amonu) w dużym stężeniu - etanol to nie sól |\n| Reakcja biuretowa | ✗ | Biuret + \\ce{CuSO4} + \\ce{NaOH} → fioletowy kolor (nie biały osad) |\n| Koagulacja cieplna | ✗ | Wymaga podgrzania - nie zachodzi w temp. pokojowej przy samym dodaniu etanolu |\n\nZostaje tylko **denaturacja** - jedyny proces spójny z objawami (biały kłaczkowaty osad, czynnik = etanol).\n\n## Wzory z karty CKE\n\nW tym zadaniu nie używamy konkretnych wartości liczbowych z karty wzorów CKE EM2023.\n\nPomocniczo:\n> 📖 **Karta wzorów str. 6-7 - Aminokwasy białkowe:**\n> Obecność grup peptydowych \\ce{-CO-NH-} w białku. Zrozumienie budowy białka (wiązania peptydowe, łańcuchy boczne) pomaga wytłumaczyć, dlaczego etanol - naruszając oddziaływania niekowalencyjne między resztami aminokwasowymi - wywołuje denaturację.\n\n## Typowe pułapki i uwagi\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Nie mylić **denaturacji** z **hydrolizą**! Hydroliza rozkłada białko na aminokwasy (zrywa wiązania peptydowe) - do tego potrzeba kwasu/zasady lub enzymów. Denaturacja tylko zmienia strukturę przestrzenną, ale łańcuch polipeptydowy pozostaje nienaruszony.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Biały osad po etanolu to **wytrącone zdenaturowane białko**, a nie produkt reakcji chemicznej (nie powstaje nowy związek). Osad można rozpoznać po kłaczkowatym, niehomogenicznym wyglądzie.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Denaturacja etanolem jest w zasadzie **nieodwracalna** - w odróżnieniu np. od wysalania białka siarczanem amonu, po którym białko można odzyskać przez dializo/rozcieńczenie.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n- 1 p. - za poprawne podanie nazwy procesu (przy poprawnym wskazaniu albuminy w 38.1): denaturacja / sciecie bialka / nieodwracalna koagulacja.\n- 0 p. - za kazda inna odpowiedz albo brak odpowiedzi.","image":"img/chemia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-38.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":23,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Chemia · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Chemia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 38.2. (0-1)
Podaj nazwę procesu, który w drugiej serii doświadczeń, po dodaniu etanolu do próbek
pobranych z trzech naczyń (II, III i IV), był przyczyną pojawienia się białego,
kłaczkowatego osadu w próbce z naczynia II.

","answer_text_html":"

Zadanie 38.2. (0-1)
Schemat punktowania
1 p. - za poprawne podanie nazwy procesu przy poprawnym wskazaniu w zadaniu 38.1.
nazwy związku z naczynia II.
0 p. - za każdą inną odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Poprawna odpowiedź
denaturacja lub ścięcie białka lub nieodwracalna koagulacja

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź: denaturacja białka

\n

Sposób 1 - analiza eksperymentu i właściwości etanolu wobec białek

\n

Kontekst eksperymentu:
W naczyniu II znajdował się roztwór białka (np. albuminy, roztwór białka jaja kurzego). Naczynia III i IV zawierały inne substancje - i w nich osad się nie pojawił.

\n

Krok 1 - co stało się w naczyniu II?

\n

Po dodaniu etanolu do próbki z naczynia II pojawił się biały, kłaczkowaty osad. Jest to charakterystyczny wygląd wytrąconego, zagregowanego białka.

\n

Krok 2 - dlaczego etanol wywołuje taki efekt?

\n

Etanol (\\ce{C2H5OH}) jest organicznym rozpuszczalnikiem, który:

\n\n

W efekcie białko traci swoją natywną strukturę przestrzenną - łańcuchy polipeptydowe zwijają się niespecyficznie i agregują, tworząc widoczny biały osad.

\n

Krok 3 - nazwa procesu

\n

Proces ten to denaturacja - trwałe (lub częściowo trwałe) zaburzenie struktury przestrzennej białka bez zerwania wiązań peptydowych. Etanol jest klasycznym czynnikiem denaturującym (obok wysokiej temperatury, mocnych kwasów/zasad, soli metali ciężkich).

\n

Wynik:

\n
Procesem odpowiedzialnym za pojawienie się białego, kłaczkowatego osadu jest denaturacja białka.
\n

Sposób 2 - weryfikacja przez eliminację innych możliwych procesów

\n

Sprawdźmy, czy mógłby to być inny proces:

\n

| Proces | Czy pasuje? | Dlaczego NIE? |
| Hydroliza białka | ✗ | Wymaga katalizatora (kwas, zasada, enzymy) i podwyższonej temperatury - sam etanol nie hydrolizuje białka |
| Wysolenie (wysalanie) | ✗ | Zachodzi przy dodaniu soli (np. siarczanu amonu) w dużym stężeniu - etanol to nie sól |
| Reakcja biuretowa | ✗ | Biuret + \\ce{CuSO4} + \\ce{NaOH} → fioletowy kolor (nie biały osad) |
| Koagulacja cieplna | ✗ | Wymaga podgrzania - nie zachodzi w temp. pokojowej przy samym dodaniu etanolu |

\n

Zostaje tylko denaturacja - jedyny proces spójny z objawami (biały kłaczkowaty osad, czynnik = etanol).

\n

Wzory z karty CKE

\n

W tym zadaniu nie używamy konkretnych wartości liczbowych z karty wzorów CKE EM2023.

\n

Pomocniczo:

\n
📖 Karta wzorów str. 6-7 - Aminokwasy białkowe:
Obecność grup peptydowych \\ce{-CO-NH-} w białku. Zrozumienie budowy białka (wiązania peptydowe, łańcuchy boczne) pomaga wytłumaczyć, dlaczego etanol - naruszając oddziaływania niekowalencyjne między resztami aminokwasowymi - wywołuje denaturację.
\n

Typowe pułapki i uwagi

\n
⚠️ Uwaga: Nie mylić denaturacji z hydrolizą! Hydroliza rozkłada białko na aminokwasy (zrywa wiązania peptydowe) - do tego potrzeba kwasu/zasady lub enzymów. Denaturacja tylko zmienia strukturę przestrzenną, ale łańcuch polipeptydowy pozostaje nienaruszony.
\n
⚠️ Uwaga: Biały osad po etanolu to wytrącone zdenaturowane białko, a nie produkt reakcji chemicznej (nie powstaje nowy związek). Osad można rozpoznać po kłaczkowatym, niehomogenicznym wyglądzie.
\n
⚠️ Uwaga: Denaturacja etanolem jest w zasadzie nieodwracalna - w odróżnieniu np. od wysalania białka siarczanem amonu, po którym białko można odzyskać przez dializo/rozcieńczenie.
\n

Schemat oceniania CKE

\n"}]}