{"id":"chemia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/9.1","paper_id":"chemia-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"9.1","points":1,"ptype":"open","subject":"chemia","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 9.1. (0-1)\nNapisz równanie autodysocjacji kwasu siarkowego(VI) polegającej na przeniesieniu\nprotonu z jednej cząsteczki H2SO4 do drugiej. W równaniu podkreśl wzór kwasu\nBrønsteda sprzężonego z cząsteczką H2SO4 jako zasadą Brønsteda.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 9.1. (0-1)\nII. Rozumowanie\ni zastosowanie nabytej\nwiedzy do rozwiązywania\nproblemów.\nIV etap edukacyjny - poziom rozszerzony\n4. Kinetyka i statyka chemiczna. Zdający:\n4.8) klasyfikuje substancje do kwasów lub zasad zgodnie\nz teorią Brønsteda-Lowry’ego.\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawne napisane równania autodysocjacji i podkreślenie wzoru kwasu Brønsteda.\n0 p. - za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\n2\n4\n4\n2H SO\nHSO-\n3\n4\nH SO\n\nlub\n4\n2\n4\n2\nSO\nH\nSO\nH\n4\nHSO\n3\n4\nH SO\n","solution":"## Poprawna odpowiedź:\n\n\\[\\ce{H2SO4 + H2SO4 <=> \\underline{H3SO4+} + HSO4-}\\]\n\nPodkreślony wzór (kwas Brønsteda sprzężony z \\(\\ce{H2SO4}\\) jako zasadą Brønsteda): **\\(\\ce{H3SO4+}\\)**\n\n## Sposób 1 - analiza ról kwasowo-zasadowych Brønsteda\n\n**Krok 1 - przypomnij definicje Brønsteda:**\n\n- **Kwas Brønsteda** = donor protonu \\(\\ce{H+}\\)\n- **Zasada Brønsteda** = akceptor protonu \\(\\ce{H+}\\)\n- **Kwas sprzężony** = cząsteczka powstała po tym, jak zasada przyjmie proton (zasada + H⁺ → kwas sprzężony)\n\n**Krok 2 - przypisz role obu cząsteczkom \\(\\ce{H2SO4}\\):**\n\nJedna cząsteczka oddaje proton → pełni rolę **kwasu Brønsteda**, staje się \\(\\ce{HSO4-}\\) (jej zasada sprzężona).\n\nDruga cząsteczka przyjmuje proton → pełni rolę **zasady Brønsteda**, staje się \\(\\ce{H3SO4+}\\) (jej **kwas sprzężony** - to właśnie podkreślamy).\n\n**Krok 3 - zapisz równanie:**\n\n\\[\\ce{H2SO4 + H2SO4 <=> \\underline{H3SO4+} + HSO4-}\\]\n\nPary sprzężone:\n- \\(\\ce{H2SO4}\\) (kwas) / \\(\\ce{HSO4-}\\) (zasada sprzężona)\n- \\(\\ce{H3SO4+}\\) (kwas sprzężony) / \\(\\ce{H2SO4}\\) (zasada)\n\n## Sposób 2 - weryfikacja przez bilans ładunków i atomów\n\nSprawdź, że równanie jest zbilansowane:\n\n| | Lewa strona | Prawa strona |\n| H | \\(2 + 2 = 4\\) | \\(3 + 1 = 4\\) ✓ |\n| S | \\(1 + 1 = 2\\) | \\(1 + 1 = 2\\) ✓ |\n| O | \\(4 + 4 = 8\\) | \\(4 + 4 = 8\\) ✓ |\n| Ładunek | \\(0 + 0 = 0\\) | \\(+1 + (-1) = 0\\) ✓ |\n\nPrzeniesienie jednego \\(\\ce{H+}\\) od jednej cząsteczki \\(\\ce{H2SO4}\\) do drugiej: lewa strona ładunek 0, prawa strona \\((+1) + (-1) = 0\\) - **bilans ładunków zachowany**.\n\n## Wzory z karty CKE\n\nW tym zadaniu nie korzystamy z liczbowych stałych z karty wzorów. Zadanie opiera się wyłącznie na **znajomości teorii Brønsteda** (kwas = donor H⁺, zasada = akceptor H⁺, para sprzężona różni się o jeden proton).\n\n> 📖 **Karta wzorów str. 9 - Stałe dysocjacji:**\n> Karta podaje pKa dla pary \\(\\ce{H2SO4/HSO4-}\\) (drugie oderwanie). Tutaj jednak nie obliczamy stałej - warto jednak wiedzieć, że reakcja autodysocjacji \\(\\ce{H2SO4}\\) zachodzi w stężonym kwasie siarkowym i jest to równowaga.\n\n## Typowe pułapki i uwagi\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Bardzo łatwo odwrócić, który produkt podkreślamy. Pytanie brzmi \"kwas sprzężony z \\(\\ce{H2SO4}\\) **jako zasadą**\" - czyli szukamy produktu tej cząsteczki, która **przyjęła** proton. To \\(\\ce{H3SO4+}\\), NIE \\(\\ce{HSO4-}\\).\n\n> ⚠️ **Uwaga:** \\(\\ce{HSO4-}\\) to zasada sprzężona z \\(\\ce{H2SO4}\\) jako kwasem - błąd jest wybranie \\(\\ce{HSO4-}\\) zamiast \\(\\ce{H3SO4+}\\). Pamiętaj: zasada **+** H⁺ → kwas sprzężony (dorobiłeś proton), kwas **-** H⁺ → zasada sprzężona (odjąłeś proton).\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Jon \\(\\ce{H3SO4+}\\) wygląda egzotycznie, ale jest poprawny - to jonek protonowanego kwasu siarkowego(VI), analogiczny do \\(\\ce{H3O+}\\) (protonowanej wody). W stężonym \\(\\ce{H2SO4}\\) rzeczywiście istnieje.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n- 1 p. - za poprawne napisanie rownania autodysocjacji i podkreslenie wzoru kwasu Bronsteda: 2H2SO4 <=> H3SO4(+) + HSO4(-), podkreslony H3SO4(+).\n- 0 p. - za odpowiedz niepelna lub bledna albo brak odpowiedzi.","image":"img/chemia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-9.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":7,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Chemia · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Chemia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 9.1. (0-1)
Napisz równanie autodysocjacji kwasu siarkowego(VI) polegającej na przeniesieniu
protonu z jednej cząsteczki H2SO4 do drugiej. W równaniu podkreśl wzór kwasu
Brønsteda sprzężonego z cząsteczką H2SO4 jako zasadą Brønsteda.

","answer_text_html":"

Zadanie 9.1. (0-1)
II. Rozumowanie
i zastosowanie nabytej
wiedzy do rozwiązywania
problemów.
IV etap edukacyjny - poziom rozszerzony

\n
  1. Kinetyka i statyka chemiczna. Zdający:
\n

4.8) klasyfikuje substancje do kwasów lub zasad zgodnie
z teorią Brønsteda-Lowry’ego.
Schemat punktowania
1 p. - za poprawne napisane równania autodysocjacji i podkreślenie wzoru kwasu Brønsteda.
0 p. - za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.
Poprawna odpowiedź
2
4
4
2H SO
HSO-
3
4
H SO

lub
4
2
4
2
SO
H
SO
H
4
HSO
3
4
H SO

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź:

\n
\\ceH2SO4+H2SO4<=>H3SO4+―+HSO4−
\n

Podkreślony wzór (kwas Brønsteda sprzężony z \\ceH2SO4 jako zasadą Brønsteda): \\ceH3SO4+

\n

Sposób 1 - analiza ról kwasowo-zasadowych Brønsteda

\n

Krok 1 - przypomnij definicje Brønsteda:

\n\n

Krok 2 - przypisz role obu cząsteczkom \\ceH2SO4:

\n

Jedna cząsteczka oddaje proton → pełni rolę kwasu Brønsteda, staje się \\ceHSO4− (jej zasada sprzężona).

\n

Druga cząsteczka przyjmuje proton → pełni rolę zasady Brønsteda, staje się \\ceH3SO4+ (jej kwas sprzężony - to właśnie podkreślamy).

\n

Krok 3 - zapisz równanie:

\n
\\ceH2SO4+H2SO4<=>H3SO4+―+HSO4−
\n

Pary sprzężone:

\n\n

Sposób 2 - weryfikacja przez bilans ładunków i atomów

\n

Sprawdź, że równanie jest zbilansowane:

\n

| | Lewa strona | Prawa strona |
| H | 2+2=4 | 3+1=4 ✓ |
| S | 1+1=2 | 1+1=2 ✓ |
| O | 4+4=8 | 4+4=8 ✓ |
| Ładunek | 0+0=0 | +1+(−1)=0 ✓ |

\n

Przeniesienie jednego \\ceH+ od jednej cząsteczki \\ceH2SO4 do drugiej: lewa strona ładunek 0, prawa strona (+1)+(−1)=0 - bilans ładunków zachowany.

\n

Wzory z karty CKE

\n

W tym zadaniu nie korzystamy z liczbowych stałych z karty wzorów. Zadanie opiera się wyłącznie na znajomości teorii Brønsteda (kwas = donor H⁺, zasada = akceptor H⁺, para sprzężona różni się o jeden proton).

\n
📖 Karta wzorów str. 9 - Stałe dysocjacji:
Karta podaje pKa dla pary \\ceH2SO4/HSO4− (drugie oderwanie). Tutaj jednak nie obliczamy stałej - warto jednak wiedzieć, że reakcja autodysocjacji \\ceH2SO4 zachodzi w stężonym kwasie siarkowym i jest to równowaga.
\n

Typowe pułapki i uwagi

\n
⚠️ Uwaga: Bardzo łatwo odwrócić, który produkt podkreślamy. Pytanie brzmi "kwas sprzężony z \\ceH2SO4 jako zasadą" - czyli szukamy produktu tej cząsteczki, która przyjęła proton. To \\ceH3SO4+, NIE \\ceHSO4−.
\n
⚠️ Uwaga: \\ceHSO4− to zasada sprzężona z \\ceH2SO4 jako kwasem - błąd jest wybranie \\ceHSO4− zamiast \\ceH3SO4+. Pamiętaj: zasada + H⁺ → kwas sprzężony (dorobiłeś proton), kwas - H⁺ → zasada sprzężona (odjąłeś proton).
\n
⚠️ Uwaga: Jon \\ceH3SO4+ wygląda egzotycznie, ale jest poprawny - to jonek protonowanego kwasu siarkowego(VI), analogiczny do \\ceH3O+ (protonowanej wody). W stężonym \\ceH2SO4 rzeczywiście istnieje.
\n

Schemat oceniania CKE

\n"}]}