{"id":"chemia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad/18.2","paper_id":"chemia-2019-maj-matura-rozszerzona","number":"18.2","points":1,"ptype":"open","subject":"chemia","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 18.2. (0-1)\nNapisz, co zaobserwowano w probówce, w której nie wytrącił się osad podczas opisanego\ndoświadczenia.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 18.2. (0-1)\nSchemat punktowania\n1 p. - za podanie poprawnych obserwacji dla probówki I przy poprawnym wyborze\ni zaznaczeniu odczynnika w zadaniu 18.1.\n0 p. - za błędny wybór lub brak zaznaczenia odczynnika w zadaniu 18.1., lub podanie błędnych\nobserwacji albo brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nWydziela się bezbarwny gaz o ostrym, charakterystycznym zapachu.\nlub\nWyczuwalny jest charakterystyczny zapach.","solution":"## Poprawna odpowiedz: Wydziela sie bezbarwny gaz o ostrym, charakterystycznym zapachu (wyczuwalny jest charakterystyczny, duszacy zapach).\n\n## Sposob 1 - Identyfikacja probowki bez osadu\n\nW zadaniu 18.1 wybrano odczynnik **stezony \\(\\ce{HCl}\\)(aq)**, ktory dodano do obu probowek:\n\n- Probowka I: \\(\\ce{Na2SO3}\\)(aq)\n- Probowka II: \\(\\ce{Na2SiO3}\\)(aq)\n\n**Gdzie powstaje osad?** Mocny \\(\\ce{HCl}\\) wypiera slabszy kwas z jego soli.\n\n- Probowka II (\\(\\ce{Na2SiO3}\\)): powstaje nierozpuszczalny kwas krzemowy(IV) - **bialy galaretowaty osad**.\n- Probowka I (\\(\\ce{Na2SO3}\\)): powstaje nietrwaly \\(\\ce{H2SO3}\\), ktory rozklada sie na wode i gazowy \\(\\ce{SO2}\\) - **brak osadu**.\n\nZatem probowka **bez osadu** to probowka **I** z \\(\\ce{Na2SO3}\\).\n\n**Krok 1 - reakcja w probowce I:**\n\n\\[\\ce{Na2SO3 + 2HCl -> 2NaCl + H2O + SO2 ^}\\]\n\n**Krok 2 - obserwacja:**\n\nWydziela sie **bezbarwny gaz** (tlenek siarki(IV), \\(\\ce{SO2}\\)) o **ostrym, charakterystycznym, duszacym zapachu**. Roztwor pozostaje klarowny (osad sie nie tworzy), ale obserwowalnym efektem jest wlasnie wydzielanie gazu o charakterystycznym zapachu.\n\n> **Poprawna obserwacja (zgodna z kluczem CKE):** Wydziela sie bezbarwny gaz o ostrym, charakterystycznym zapachu. / Wyczuwalny jest charakterystyczny zapach.\n\n## Sposob 2 - Weryfikacja przez wlasciwosci produktu\n\nKwas siarkowy(IV) \\(\\ce{H2SO3}\\) jest nietrwaly i nie pozostaje w roztworze - rozklada sie:\n\n\\[\\ce{H2SO3 -> H2O + SO2 ^}\\]\n\n\\(\\ce{SO2}\\) jest gazem o ostrym, gryzacym zapachu (przypominajacym zapach palonej zapalki). Dlatego w probowce, w ktorej NIE wytracil sie osad, obserwujemy wydzielanie sie tego bezbarwnego gazu - to obserwacja, a nie \"brak zmian\". Brak osadu nie oznacza braku reakcji: reakcja zaszla, lecz jej produkt jest gazem, nie osadem.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n**1 pkt** - za podanie poprawnych obserwacji dla probowki I (bez osadu) przy poprawnym wyborze i zaznaczeniu odczynnika w zadaniu 18.1.\n**0 pkt** - za bledny wybor lub brak zaznaczenia odczynnika w 18.1, lub podanie blednych obserwacji albo brak odpowiedzi.\n\nKlucz CKE: **wydziela sie bezbarwny gaz o ostrym, charakterystycznym zapachu** (lub: wyczuwalny jest charakterystyczny zapach).\n\n## Typowe pulapki\n\n> [!] **Uwaga:** \"Brak osadu\" nie jest tym samym co \"brak reakcji / brak zmian\". W probowce I reakcja ZASZLA - powstal gazowy \\(\\ce{SO2}\\). Opisanie tego jako \"roztwor pozostal klarowny, brak zmian\" jest bledem i nie zostanie zaliczone.\n\n> [!] **Uwaga:** Obserwacja to opis zmyslowy. Tu kluczowy jest **zapach** (ostry, duszacy) oraz wydzielanie sie bezbarwnego gazu - to wlasnie odroznia probowke I od probowki II (gdzie powstaje bialy osad \\(\\ce{H2SiO3}\\)).\n\n> [!] **Uwaga:** Nie pisz, ze gaz jest \"o zapachu zgnilych jaj\" - to opis \\(\\ce{H2S}\\). \\(\\ce{SO2}\\) ma zapach ostry, gryzacy, kojarzony z palona zapalka.","image":"img/chemia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad-18.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":12,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Chemia · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"Chemia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 18.2. (0-1)<br>Napisz, co zaobserwowano w probówce, w której nie wytrącił się osad podczas opisanego<br>doświadczenia.</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 18.2. (0-1)<br>Schemat punktowania<br>1 p. - za podanie poprawnych obserwacji dla probówki I przy poprawnym wyborze<br>i zaznaczeniu odczynnika w zadaniu 18.1.<br>0 p. - za błędny wybór lub brak zaznaczenia odczynnika w zadaniu 18.1., lub podanie błędnych<br>obserwacji albo brak odpowiedzi.<br>Poprawna odpowiedź<br>Wydziela się bezbarwny gaz o ostrym, charakterystycznym zapachu.<br>lub<br>Wyczuwalny jest charakterystyczny zapach.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedz: Wydziela sie bezbarwny gaz o ostrym, charakterystycznym zapachu (wyczuwalny jest charakterystyczny, duszacy zapach).</h4>\n<h4>Sposob 1 - Identyfikacja probowki bez osadu</h4>\n<p>W zadaniu 18.1 wybrano odczynnik <strong>stezony <math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"inline\"><mrow><mi>\\ce</mi><mrow><mi>H</mi><mi>C</mi><mi>l</mi></mrow></mrow></math>(aq)</strong>, ktory dodano do obu probowek:</p>\n<ul><li>Probowka I: <math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"inline\"><mrow><mi>\\ce</mi><mrow><mi>N</mi><mi>a</mi><mn>2</mn><mi>S</mi><mi>O</mi><mn>3</mn></mrow></mrow></math>(aq)</li><li>Probowka II: <math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"inline\"><mrow><mi>\\ce</mi><mrow><mi>N</mi><mi>a</mi><mn>2</mn><mi>S</mi><mi>i</mi><mi>O</mi><mn>3</mn></mrow></mrow></math>(aq)</li></ul>\n<p><strong>Gdzie powstaje osad?</strong> Mocny <math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"inline\"><mrow><mi>\\ce</mi><mrow><mi>H</mi><mi>C</mi><mi>l</mi></mrow></mrow></math> wypiera slabszy kwas z jego soli.</p>\n<ul><li>Probowka II (<math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"inline\"><mrow><mi>\\ce</mi><mrow><mi>N</mi><mi>a</mi><mn>2</mn><mi>S</mi><mi>i</mi><mi>O</mi><mn>3</mn></mrow></mrow></math>): powstaje nierozpuszczalny kwas krzemowy(IV) - <strong>bialy galaretowaty osad</strong>.</li><li>Probowka I (<math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"inline\"><mrow><mi>\\ce</mi><mrow><mi>N</mi><mi>a</mi><mn>2</mn><mi>S</mi><mi>O</mi><mn>3</mn></mrow></mrow></math>): powstaje nietrwaly <math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"inline\"><mrow><mi>\\ce</mi><mrow><mi>H</mi><mn>2</mn><mi>S</mi><mi>O</mi><mn>3</mn></mrow></mrow></math>, ktory rozklada sie na wode i gazowy <math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"inline\"><mrow><mi>\\ce</mi><mrow><mi>S</mi><mi>O</mi><mn>2</mn></mrow></mrow></math> - <strong>brak osadu</strong>.</li></ul>\n<p>Zatem probowka <strong>bez osadu</strong> to probowka <strong>I</strong> z <math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"inline\"><mrow><mi>\\ce</mi><mrow><mi>N</mi><mi>a</mi><mn>2</mn><mi>S</mi><mi>O</mi><mn>3</mn></mrow></mrow></math>.</p>\n<p><strong>Krok 1 - reakcja w probowce I:</strong></p>\n<div class=\"math-block\"><math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"block\"><mrow><mi>\\ce</mi><mrow><mi>N</mi><mi>a</mi><mn>2</mn><mi>S</mi><mi>O</mi><mn>3</mn><mo>&#x0002B;</mo><mn>2</mn><mi>H</mi><mi>C</mi><mi>l</mi><mo>&#x02212;</mo><mo>&#x0003E;</mo><mn>2</mn><mi>N</mi><mi>a</mi><mi>C</mi><mi>l</mi><mo>&#x0002B;</mo><mi>H</mi><mn>2</mn><mi>O</mi><mo>&#x0002B;</mo><mi>S</mi><mi>O</mi><msup><mn>2</mn><mi>}</mi></msup></mrow></mrow></math></div>\n<p><strong>Krok 2 - obserwacja:</strong></p>\n<p>Wydziela sie <strong>bezbarwny gaz</strong> (tlenek siarki(IV), <math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"inline\"><mrow><mi>\\ce</mi><mrow><mi>S</mi><mi>O</mi><mn>2</mn></mrow></mrow></math>) o <strong>ostrym, charakterystycznym, duszacym zapachu</strong>. Roztwor pozostaje klarowny (osad sie nie tworzy), ale obserwowalnym efektem jest wlasnie wydzielanie gazu o charakterystycznym zapachu.</p>\n<blockquote><strong>Poprawna obserwacja (zgodna z kluczem CKE):</strong> Wydziela sie bezbarwny gaz o ostrym, charakterystycznym zapachu. / Wyczuwalny jest charakterystyczny zapach.</blockquote>\n<h4>Sposob 2 - Weryfikacja przez wlasciwosci produktu</h4>\n<p>Kwas siarkowy(IV) <math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"inline\"><mrow><mi>\\ce</mi><mrow><mi>H</mi><mn>2</mn><mi>S</mi><mi>O</mi><mn>3</mn></mrow></mrow></math> jest nietrwaly i nie pozostaje w roztworze - rozklada sie:</p>\n<div class=\"math-block\"><math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"block\"><mrow><mi>\\ce</mi><mrow><mi>H</mi><mn>2</mn><mi>S</mi><mi>O</mi><mn>3</mn><mo>&#x02212;</mo><mo>&#x0003E;</mo><mi>H</mi><mn>2</mn><mi>O</mi><mo>&#x0002B;</mo><mi>S</mi><mi>O</mi><msup><mn>2</mn><mi>}</mi></msup></mrow></mrow></math></div>\n<p><math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"inline\"><mrow><mi>\\ce</mi><mrow><mi>S</mi><mi>O</mi><mn>2</mn></mrow></mrow></math> jest gazem o ostrym, gryzacym zapachu (przypominajacym zapach palonej zapalki). Dlatego w probowce, w ktorej NIE wytracil sie osad, obserwujemy wydzielanie sie tego bezbarwnego gazu - to obserwacja, a nie &quot;brak zmian&quot;. Brak osadu nie oznacza braku reakcji: reakcja zaszla, lecz jej produkt jest gazem, nie osadem.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<p><strong>1 pkt</strong> - za podanie poprawnych obserwacji dla probowki I (bez osadu) przy poprawnym wyborze i zaznaczeniu odczynnika w zadaniu 18.1.<br><strong>0 pkt</strong> - za bledny wybor lub brak zaznaczenia odczynnika w 18.1, lub podanie blednych obserwacji albo brak odpowiedzi.</p>\n<p>Klucz CKE: <strong>wydziela sie bezbarwny gaz o ostrym, charakterystycznym zapachu</strong> (lub: wyczuwalny jest charakterystyczny zapach).</p>\n<h4>Typowe pulapki</h4>\n<blockquote>[!] <strong>Uwaga:</strong> &quot;Brak osadu&quot; nie jest tym samym co &quot;brak reakcji / brak zmian&quot;. W probowce I reakcja ZASZLA - powstal gazowy <math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"inline\"><mrow><mi>\\ce</mi><mrow><mi>S</mi><mi>O</mi><mn>2</mn></mrow></mrow></math>. Opisanie tego jako &quot;roztwor pozostal klarowny, brak zmian&quot; jest bledem i nie zostanie zaliczone.</blockquote>\n<blockquote>[!] <strong>Uwaga:</strong> Obserwacja to opis zmyslowy. Tu kluczowy jest <strong>zapach</strong> (ostry, duszacy) oraz wydzielanie sie bezbarwnego gazu - to wlasnie odroznia probowke I od probowki II (gdzie powstaje bialy osad <math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"inline\"><mrow><mi>\\ce</mi><mrow><mi>H</mi><mn>2</mn><mi>S</mi><mi>i</mi><mi>O</mi><mn>3</mn></mrow></mrow></math>).</blockquote>\n<blockquote>[!] <strong>Uwaga:</strong> Nie pisz, ze gaz jest &quot;o zapachu zgnilych jaj&quot; - to opis <math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"inline\"><mrow><mi>\\ce</mi><mrow><mi>H</mi><mn>2</mn><mi>S</mi></mrow></mrow></math>. <math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"inline\"><mrow><mi>\\ce</mi><mrow><mi>S</mi><mi>O</mi><mn>2</mn></mrow></mrow></math> ma zapach ostry, gryzacy, kojarzony z palona zapalka.</blockquote>"}]}