{"id":"chemia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad/9.2","paper_id":"chemia-2019-maj-matura-rozszerzona","number":"9.2","points":1,"ptype":"open","subject":"chemia","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 9.2. (0-1)\nNapisz w formie jonowej skróconej równanie reakcji glinu z kwasem solnym.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 9.2. (0-1)\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie informacji.\nII. Rozumowanie\ni zastosowanie nabytej\nwiedzy do rozwiązywania\nproblemów.\nIV etap edukacyjny - poziom rozszerzony\n7. Metale. Zdający:\n7.2) pisze równania reakcji ilustrujące typowe właściwości\nchemiczne metali […].\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawne napisanie w formie jonowej skróconej równania reakcji.\n0 p. - za błędne napisanie równania reakcji (błędne wzory reagentów, błędne współczynniki\nstechiometryczne, niewłaściwa forma zapisu) albo brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\n2Al + 6H + → 2Al +\n3 + 3H2 lub\n2Al + 6H3O + → 2Al +\n3 + 3H2 + 6H2O","solution":"## Poprawna odpowiedź:\n\n\\[\\ce{2Al + 6H+ -> 2Al^3+ + 3H2 ^}\\]\n\n## Sposób 1 - przez równanie cząsteczkowe → jonowe → skrócone\n\n**Krok 1 - równanie cząsteczkowe:**\n\nGlin reaguje z kwasem solnym, tworząc chlorek glinu i wodór:\n\n\\[\\ce{2Al + 6HCl -> 2AlCl3 + 3H2 ^}\\]\n\nBilans: Al: 2=2 ✓, H: 6=6 ✓, Cl: 6=6 ✓\n\n**Krok 2 - rozbijamy elektrolity na jony:**\n\n\\(\\ce{HCl}\\) to mocny kwas → całkowicie zdysocjowany: \\(\\ce{H+ + Cl-}\\)\n\n\\(\\ce{AlCl3}\\) to sól rozpuszczalna → całkowicie zdysocjowana: \\(\\ce{Al^3+ + 3Cl-}\\)\n\n\\(\\ce{Al}\\) to metal stały → pozostaje jako \\(\\ce{Al(s)}\\)\n\n\\(\\ce{H2}\\) to gaz → pozostaje cząsteczkowy\n\nPełne równanie jonowe:\n\n\\[\\ce{2Al + 6H+ + 6Cl- -> 2Al^3+ + 6Cl- + 3H2 ^}\\]\n\n**Krok 3 - skracamy jony spektatorowe:**\n\n\\(\\ce{6Cl-}\\) pojawia się po obu stronach bez zmian → **skreślamy**.\n\n**Skrócone równanie jonowe:**\n\n\\[\\ce{2Al + 6H+ -> 2Al^3+ + 3H2 ^}\\]\n\n## Sposób 2 - weryfikacja przez bilans redoks\n\nTo reakcja redoks - sprawdzamy zmianę stopni utlenienia:\n\n| Pierwiastek | Strona lewa | Strona prawa | Zmiana |\n| Al | 0 | +3 | utlenianie (oddaje 3e⁻) |\n| H | +1 | 0 | redukcja (przyjmuje 1e⁻) |\n\nBilans elektronów:\n- 1 atom Al oddaje 3 elektrony → 2 atomy Al oddają **6 e⁻**\n- 1 atom H przyjmuje 1 elektron → 6 atomów H przyjmuje **6 e⁻** ✓\n\nTo potwierdza współczynniki: **2Al, 6H⁺, 2Al³⁺, 3H₂** - bilans się zgadza.\n\n## Wzory z karty CKE\n\nW tym zadaniu nie używamy konkretnych wartości liczbowych z karty wzorów CKE - wystarczy znajomość zasad pisania równań jonowych i bilansowania redoks.\n\n> 📖 Pomocniczo: **Karta wzorów str. 14 - Tabela rozpuszczalności** potwierdza, że \\(\\ce{AlCl3}\\) jest dobrze rozpuszczalny w wodzie (oznaczenie \"R\"), a więc ulega pełnej dysocjacji i poprawnie zapisujemy go jako jony \\(\\ce{Al^3+}\\) i \\(\\ce{Cl-}\\) w równaniu jonowym.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n**1 pkt** - za poprawne napisanie w formie jonowej skroconej rownania reakcji.\n**0 pkt** - za bledne wzory reagentow, bledne wspolczynniki, niewlasciwa forme zapisu albo brak odpowiedzi.\n\nKlucz CKE: \\(\\ce{2Al + 6H+ -> 2Al^3+ + 3H2}\\) (lub \\(\\ce{2Al + 6H3O+ -> 2Al^3+ + 3H2 + 6H2O}\\)).\n\n## Typowe pułapki\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Najczęstszy błąd to oddanie równania cząsteczkowego zamiast jonowego skróconego - zadanie **wyraźnie wymaga formy jonowej skróconej**, więc same \\(\\ce{HCl}\\) i \\(\\ce{AlCl3}\\) bez rozbicia na jony to błąd.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Nie zostawiaj \\(\\ce{Cl-}\\) w równaniu - to jon spektatorowy, który po obu stronach jest identyczny i **musi zostać skrócony**. Jeśli zostanie, to jest to forma jonowa pełna, a nie skrócona.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Pamiętaj o strzałce w górę przy \\(\\ce{H2 ^}\\) - wodór wydziela się jako gaz, co warto zaznaczyć (choć CKE często akceptuje zapis bez strzałki, to jest to dobra praktyka).","image":"img/chemia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad-9.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":7,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Chemia · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"Chemia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 9.2. (0-1)<br>Napisz w formie jonowej skróconej równanie reakcji glinu z kwasem solnym.</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 9.2. (0-1)<br>I. Wykorzystanie<br>i tworzenie informacji.<br>II. Rozumowanie<br>i zastosowanie nabytej<br>wiedzy do rozwiązywania<br>problemów.<br>IV etap edukacyjny - poziom rozszerzony</p>\n<ol><li>Metale. Zdający:</li></ol>\n<p>7.2) pisze równania reakcji ilustrujące typowe właściwości<br>chemiczne metali […].<br>Schemat punktowania<br>1 p. - za poprawne napisanie w formie jonowej skróconej równania reakcji.<br>0 p. - za błędne napisanie równania reakcji (błędne wzory reagentów, błędne współczynniki<br>stechiometryczne, niewłaściwa forma zapisu) albo brak odpowiedzi.<br>Poprawna odpowiedź<br>2Al + 6H + → 2Al +<br>3 + 3H2 lub<br>2Al + 6H3O + → 2Al +<br>3 + 3H2 + 6H2O</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź:</h4>\n<div class=\"math-block\"><math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"block\"><mrow><mi>\\ce</mi><mrow><mn>2</mn><mi>A</mi><mi>l</mi><mo>&#x0002B;</mo><mn>6</mn><mi>H</mi><mo>&#x0002B;</mo><mo>&#x02212;</mo><mo>&#x0003E;</mo><mn>2</mn><mi>A</mi><msup><mi>l</mi><mn>3</mn></msup><mo>&#x0002B;</mo><mo>&#x0002B;</mo><mn>3</mn><mi>H</mi><msup><mn>2</mn><mi>}</mi></msup></mrow></mrow></math></div>\n<h4>Sposób 1 - przez równanie cząsteczkowe → jonowe → skrócone</h4>\n<p><strong>Krok 1 - równanie cząsteczkowe:</strong></p>\n<p>Glin reaguje z kwasem solnym, tworząc chlorek glinu i wodór:</p>\n<div class=\"math-block\"><math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"block\"><mrow><mi>\\ce</mi><mrow><mn>2</mn><mi>A</mi><mi>l</mi><mo>&#x0002B;</mo><mn>6</mn><mi>H</mi><mi>C</mi><mi>l</mi><mo>&#x02212;</mo><mo>&#x0003E;</mo><mn>2</mn><mi>A</mi><mi>l</mi><mi>C</mi><mi>l</mi><mn>3</mn><mo>&#x0002B;</mo><mn>3</mn><mi>H</mi><msup><mn>2</mn><mi>}</mi></msup></mrow></mrow></math></div>\n<p>Bilans: Al: 2=2 ✓, H: 6=6 ✓, Cl: 6=6 ✓</p>\n<p><strong>Krok 2 - rozbijamy elektrolity na jony:</strong></p>\n<p><math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"inline\"><mrow><mi>\\ce</mi><mrow><mi>H</mi><mi>C</mi><mi>l</mi></mrow></mrow></math> to mocny kwas → całkowicie zdysocjowany: <math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"inline\"><mrow><mi>\\ce</mi><mrow><mi>H</mi><mo>&#x0002B;</mo><mo>&#x0002B;</mo><mi>C</mi><mi>l</mi><mo>&#x02212;</mo></mrow></mrow></math></p>\n<p><math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"inline\"><mrow><mi>\\ce</mi><mrow><mi>A</mi><mi>l</mi><mi>C</mi><mi>l</mi><mn>3</mn></mrow></mrow></math> to sól rozpuszczalna → całkowicie zdysocjowana: <math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"inline\"><mrow><mi>\\ce</mi><mrow><mi>A</mi><msup><mi>l</mi><mn>3</mn></msup><mo>&#x0002B;</mo><mo>&#x0002B;</mo><mn>3</mn><mi>C</mi><mi>l</mi><mo>&#x02212;</mo></mrow></mrow></math></p>\n<p><math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"inline\"><mrow><mi>\\ce</mi><mrow><mi>A</mi><mi>l</mi></mrow></mrow></math> to metal stały → pozostaje jako <math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"inline\"><mrow><mi>\\ce</mi><mrow><mi>A</mi><mi>l</mi><mo stretchy=\"false\">&#x00028;</mo><mi>s</mi><mo stretchy=\"false\">&#x00029;</mo></mrow></mrow></math></p>\n<p><math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"inline\"><mrow><mi>\\ce</mi><mrow><mi>H</mi><mn>2</mn></mrow></mrow></math> to gaz → pozostaje cząsteczkowy</p>\n<p>Pełne równanie jonowe:</p>\n<div class=\"math-block\"><math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"block\"><mrow><mi>\\ce</mi><mrow><mn>2</mn><mi>A</mi><mi>l</mi><mo>&#x0002B;</mo><mn>6</mn><mi>H</mi><mo>&#x0002B;</mo><mo>&#x0002B;</mo><mn>6</mn><mi>C</mi><mi>l</mi><mo>&#x02212;</mo><mo>&#x02212;</mo><mo>&#x0003E;</mo><mn>2</mn><mi>A</mi><msup><mi>l</mi><mn>3</mn></msup><mo>&#x0002B;</mo><mo>&#x0002B;</mo><mn>6</mn><mi>C</mi><mi>l</mi><mo>&#x02212;</mo><mo>&#x0002B;</mo><mn>3</mn><mi>H</mi><msup><mn>2</mn><mi>}</mi></msup></mrow></mrow></math></div>\n<p><strong>Krok 3 - skracamy jony spektatorowe:</strong></p>\n<p><math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"inline\"><mrow><mi>\\ce</mi><mrow><mn>6</mn><mi>C</mi><mi>l</mi><mo>&#x02212;</mo></mrow></mrow></math> pojawia się po obu stronach bez zmian → <strong>skreślamy</strong>.</p>\n<p><strong>Skrócone równanie jonowe:</strong></p>\n<div class=\"math-block\"><math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"block\"><mrow><mi>\\ce</mi><mrow><mn>2</mn><mi>A</mi><mi>l</mi><mo>&#x0002B;</mo><mn>6</mn><mi>H</mi><mo>&#x0002B;</mo><mo>&#x02212;</mo><mo>&#x0003E;</mo><mn>2</mn><mi>A</mi><msup><mi>l</mi><mn>3</mn></msup><mo>&#x0002B;</mo><mo>&#x0002B;</mo><mn>3</mn><mi>H</mi><msup><mn>2</mn><mi>}</mi></msup></mrow></mrow></math></div>\n<h4>Sposób 2 - weryfikacja przez bilans redoks</h4>\n<p>To reakcja redoks - sprawdzamy zmianę stopni utlenienia:</p>\n<p>| Pierwiastek | Strona lewa | Strona prawa | Zmiana |<br>| Al | 0 | +3 | utlenianie (oddaje 3e⁻) |<br>| H | +1 | 0 | redukcja (przyjmuje 1e⁻) |</p>\n<p>Bilans elektronów:</p>\n<ul><li>1 atom Al oddaje 3 elektrony → 2 atomy Al oddają <strong>6 e⁻</strong></li><li>1 atom H przyjmuje 1 elektron → 6 atomów H przyjmuje <strong>6 e⁻</strong> ✓</li></ul>\n<p>To potwierdza współczynniki: <strong>2Al, 6H⁺, 2Al³⁺, 3H₂</strong> - bilans się zgadza.</p>\n<h4>Wzory z karty CKE</h4>\n<p>W tym zadaniu nie używamy konkretnych wartości liczbowych z karty wzorów CKE - wystarczy znajomość zasad pisania równań jonowych i bilansowania redoks.</p>\n<blockquote>📖 Pomocniczo: <strong>Karta wzorów str. 14 - Tabela rozpuszczalności</strong> potwierdza, że <math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"inline\"><mrow><mi>\\ce</mi><mrow><mi>A</mi><mi>l</mi><mi>C</mi><mi>l</mi><mn>3</mn></mrow></mrow></math> jest dobrze rozpuszczalny w wodzie (oznaczenie &quot;R&quot;), a więc ulega pełnej dysocjacji i poprawnie zapisujemy go jako jony <math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"inline\"><mrow><mi>\\ce</mi><mrow><mi>A</mi><msup><mi>l</mi><mn>3</mn></msup><mo>&#x0002B;</mo></mrow></mrow></math> i <math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"inline\"><mrow><mi>\\ce</mi><mrow><mi>C</mi><mi>l</mi><mo>&#x02212;</mo></mrow></mrow></math> w równaniu jonowym.</blockquote>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<p><strong>1 pkt</strong> - za poprawne napisanie w formie jonowej skroconej rownania reakcji.<br><strong>0 pkt</strong> - za bledne wzory reagentow, bledne wspolczynniki, niewlasciwa forme zapisu albo brak odpowiedzi.</p>\n<p>Klucz CKE: <math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"inline\"><mrow><mi>\\ce</mi><mrow><mn>2</mn><mi>A</mi><mi>l</mi><mo>&#x0002B;</mo><mn>6</mn><mi>H</mi><mo>&#x0002B;</mo><mo>&#x02212;</mo><mo>&#x0003E;</mo><mn>2</mn><mi>A</mi><msup><mi>l</mi><mn>3</mn></msup><mo>&#x0002B;</mo><mo>&#x0002B;</mo><mn>3</mn><mi>H</mi><mn>2</mn></mrow></mrow></math> (lub <math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"inline\"><mrow><mi>\\ce</mi><mrow><mn>2</mn><mi>A</mi><mi>l</mi><mo>&#x0002B;</mo><mn>6</mn><mi>H</mi><mn>3</mn><mi>O</mi><mo>&#x0002B;</mo><mo>&#x02212;</mo><mo>&#x0003E;</mo><mn>2</mn><mi>A</mi><msup><mi>l</mi><mn>3</mn></msup><mo>&#x0002B;</mo><mo>&#x0002B;</mo><mn>3</mn><mi>H</mi><mn>2</mn><mo>&#x0002B;</mo><mn>6</mn><mi>H</mi><mn>2</mn><mi>O</mi></mrow></mrow></math>).</p>\n<h4>Typowe pułapki</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Najczęstszy błąd to oddanie równania cząsteczkowego zamiast jonowego skróconego - zadanie <strong>wyraźnie wymaga formy jonowej skróconej</strong>, więc same <math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"inline\"><mrow><mi>\\ce</mi><mrow><mi>H</mi><mi>C</mi><mi>l</mi></mrow></mrow></math> i <math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"inline\"><mrow><mi>\\ce</mi><mrow><mi>A</mi><mi>l</mi><mi>C</mi><mi>l</mi><mn>3</mn></mrow></mrow></math> bez rozbicia na jony to błąd.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Nie zostawiaj <math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"inline\"><mrow><mi>\\ce</mi><mrow><mi>C</mi><mi>l</mi><mo>&#x02212;</mo></mrow></mrow></math> w równaniu - to jon spektatorowy, który po obu stronach jest identyczny i <strong>musi zostać skrócony</strong>. Jeśli zostanie, to jest to forma jonowa pełna, a nie skrócona.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Pamiętaj o strzałce w górę przy <math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"inline\"><mrow><mi>\\ce</mi><mrow><mi>H</mi><msup><mn>2</mn><mi>}</mi></msup></mrow></mrow></math> - wodór wydziela się jako gaz, co warto zaznaczyć (choć CKE często akceptuje zapis bez strzałki, to jest to dobra praktyka).</blockquote>"}]}