{"id":"chemia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/39","paper_id":"chemia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"39","points":1,"ptype":"open","subject":"chemia","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 39. (0-1)\nUstal sekwencję aminokwasów w analizowanym pentapeptydzie i napisz jego wzór.\nZastosuj trzyliterowe kody aminokwasów.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 39. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie informacji.\nIV etap edukacyjny - poziom rozszerzony\n14. Związki organiczne zawierające azot. Zdający:\n14.14) tworzy wzory […] peptydów […], rozpoznaje reszty\npodstawowych aminokwasów […] w cząsteczkach […]\npeptydów.\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne ustalenie sekwencji i napisanie wzoru pentapeptydu z zastosowaniem\ntrzyliterowych kodów aminokwasów.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nGly-Tyr-Leu-Leu-Ser","solution":"## Poprawna odpowiedź:\n\n**Gly-Tyr-Leu-Leu-Ser**\n\n## Sposób 1 - Układanie łańcucha z dipeptydów\n\n**Idea:** Każdy dipeptyd mówi nam, który aminokwas po którym następuje. Traktujemy to jak puzzle - dipeptyd A-B znaczy, że w sekwencji A jest bezpośrednio przed B.\n\n**Krok 1 - Zapisz relacje \"poprzednik → następnik\" z każdego diptydu:**\n\n| Dipeptyd | Relacja |\n| Gly-Tyr | Gly → Tyr |\n| Tyr-Leu | Tyr → Leu |\n| Leu-Leu | Leu → Leu |\n| Leu-Ser | Leu → Ser |\n\n**Krok 2 - Zbuduj łańcuch:**\n\nWiemy, że N-koniec to **Gly**. Podążamy kolejnymi relacjami:\n\n\\[\n\\text{Gly} \\xrightarrow{\\text{Gly-Tyr}} \\text{Tyr} \\xrightarrow{\\text{Tyr-Leu}} \\text{Leu} \\xrightarrow{\\text{Leu-Leu}} \\text{Leu} \\xrightarrow{\\text{Leu-Ser}} \\text{Ser}\n\\]\n\n**Krok 3 - Odczytaj sekwencję (5 aminokwasów = pentapeptyd ✓):**\n\n\\[\n\\boxed{\\text{Gly-Tyr-Leu-Leu-Ser}}\n\\]\n\n## Sposób 2 - Weryfikacja przez eliminację\n\nSprawdzamy, czy każdy z czterech dipeptydów faktycznie może powstać z hydolizy Gly-Tyr-Leu-Leu-Ser:\n\n| Dipeptyd | Pozycje w łańcuchu | Czy możliwy? |\n| Gly-Tyr | 1-2 | ✓ |\n| Tyr-Leu | 2-3 | ✓ |\n| Leu-Leu | 3-4 | ✓ |\n| Leu-Ser | 4-5 | ✓ |\n\nWszystkie cztery diptydy odpowiadają kolejnym parom sąsiednich aminokwasów w łańcuchu - sekwencja jest poprawna.\n\n## Wzory z karty CKE\n\n📖 **Karta wzorów str. 6-7 - 20 aminokwasów białkowych:**\nZnajdziesz tam trójliterowe kody, wzory strukturalne i punkty izoelektryczne. Użyte w zadaniu:\n- **Gly** (glicyna) - najprostszy aminokwas, R = H\n- **Tyr** (tyrozyna) - R = grupa p-hydroksybenzylowa\n- **Leu** (leucyna) - R = izobutyl\n- **Ser** (seryna) - R = -CH₂OH\n\nW tym zadaniu nie używamy stałych liczbowych z karty - wystarczy znajomość kodów i zasady zapisu od N-końca.\n\n## Typowe pułapki i uwagi\n\n> ⚠️ **Uwaga:** N-koniec (Gly) to ZAWSZE pierwszy wyraz sekwencji. Błędem jest pisanie od C-końca lub odwrócenie kolejności: **Ser-Leu-Leu-Tyr-Gly** to zupełnie inny peptyd!\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Dwa Leu w sekwencji (pozycje 3 i 4) to nie błąd - potwierdza to dipeptyd **Leu-Leu**, który jednoznacznie wskazuje na dwa sąsiednie leucyny.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Diptydy z hydrolizy częściowej NIE muszą pokrywać wszystkich możliwych par - mogą pominąć niektóre wiązania. Kluczowe jest, że zestaw czterech dipeptydów jest **spójny** z jedną, jednoznaczną sekwencją.","image":"img/chemia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-39.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":23,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Chemia · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"Chemia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 39. (0-1)
Ustal sekwencję aminokwasów w analizowanym pentapeptydzie i napisz jego wzór.
Zastosuj trzyliterowe kody aminokwasów.

","answer_text_html":"

Zadanie 39. (0-1)
Wymaganie ogólne
Wymaganie szczegółowe
I. Wykorzystanie
i tworzenie informacji.
IV etap edukacyjny - poziom rozszerzony

\n
  1. Związki organiczne zawierające azot. Zdający:
\n

14.14) tworzy wzory […] peptydów […], rozpoznaje reszty
podstawowych aminokwasów […] w cząsteczkach […]
peptydów.
Zasady oceniania
1 pkt - poprawne ustalenie sekwencji i napisanie wzoru pentapeptydu z zastosowaniem
trzyliterowych kodów aminokwasów.
0 pkt - odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Poprawna odpowiedź
Gly-Tyr-Leu-Leu-Ser

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź:

\n

Gly-Tyr-Leu-Leu-Ser

\n

Sposób 1 - Układanie łańcucha z dipeptydów

\n

Idea: Każdy dipeptyd mówi nam, który aminokwas po którym następuje. Traktujemy to jak puzzle - dipeptyd A-B znaczy, że w sekwencji A jest bezpośrednio przed B.

\n

Krok 1 - Zapisz relacje "poprzednik → następnik" z każdego diptydu:

\n

| Dipeptyd | Relacja |
| Gly-Tyr | Gly → Tyr |
| Tyr-Leu | Tyr → Leu |
| Leu-Leu | Leu → Leu |
| Leu-Ser | Leu → Ser |

\n

Krok 2 - Zbuduj łańcuch:

\n

Wiemy, że N-koniec to Gly. Podążamy kolejnymi relacjami:

\n

\\[
\\text{Gly} \\xrightarrow{\\text{Gly-Tyr}} \\text{Tyr} \\xrightarrow{\\text{Tyr-Leu}} \\text{Leu} \\xrightarrow{\\text{Leu-Leu}} \\text{Leu} \\xrightarrow{\\text{Leu-Ser}} \\text{Ser}
\\]

\n

Krok 3 - Odczytaj sekwencję (5 aminokwasów = pentapeptyd ✓):

\n

\\[
\\boxed{\\text{Gly-Tyr-Leu-Leu-Ser}}
\\]

\n

Sposób 2 - Weryfikacja przez eliminację

\n

Sprawdzamy, czy każdy z czterech dipeptydów faktycznie może powstać z hydolizy Gly-Tyr-Leu-Leu-Ser:

\n

| Dipeptyd | Pozycje w łańcuchu | Czy możliwy? |
| Gly-Tyr | 1-2 | ✓ |
| Tyr-Leu | 2-3 | ✓ |
| Leu-Leu | 3-4 | ✓ |
| Leu-Ser | 4-5 | ✓ |

\n

Wszystkie cztery diptydy odpowiadają kolejnym parom sąsiednich aminokwasów w łańcuchu - sekwencja jest poprawna.

\n

Wzory z karty CKE

\n

📖 Karta wzorów str. 6-7 - 20 aminokwasów białkowych:
Znajdziesz tam trójliterowe kody, wzory strukturalne i punkty izoelektryczne. Użyte w zadaniu:

\n\n

W tym zadaniu nie używamy stałych liczbowych z karty - wystarczy znajomość kodów i zasady zapisu od N-końca.

\n

Typowe pułapki i uwagi

\n
⚠️ Uwaga: N-koniec (Gly) to ZAWSZE pierwszy wyraz sekwencji. Błędem jest pisanie od C-końca lub odwrócenie kolejności: Ser-Leu-Leu-Tyr-Gly to zupełnie inny peptyd!
\n
⚠️ Uwaga: Dwa Leu w sekwencji (pozycje 3 i 4) to nie błąd - potwierdza to dipeptyd Leu-Leu, który jednoznacznie wskazuje na dwa sąsiednie leucyny.
\n
⚠️ Uwaga: Diptydy z hydrolizy częściowej NIE muszą pokrywać wszystkich możliwych par - mogą pominąć niektóre wiązania. Kluczowe jest, że zestaw czterech dipeptydów jest spójny z jedną, jednoznaczną sekwencją.
"}]}