{"id":"chemia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/4.1","paper_id":"chemia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"4.1","points":1,"ptype":"closed","subject":"chemia","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 4.1. (0-1)\nPoniżej wymieniono nazwy siedmiu substancji tworzących kryształy w stałym stanie skupienia.\nchlorek sodu glin glukoza jod sód tlenek magnezu wodorotlenek sodu\nSpośród wymienionych substancji wybierz wszystkie te, które tworzą kryształy jonowe,\noraz wszystkie te, które tworzą kryształy metaliczne. Wpisz ich nazwy we właściwe\nmiejsce w tabeli.\nKryształy\njonowe\nmetaliczne","answer":null,"answer_text":"Zadanie 4.1. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nII. Rozumowanie\ni zastosowanie nabytej\nwiedzy do rozwiązywania\nproblemów.\nIV etap edukacyjny - poziom rozszerzony\n3. Wiązania chemiczne. Zdający:\n3.2) stosuje pojęcie elektroujemności do określania (na\npodstawie różnicy elektroujemności i liczby elektronów\nwalencyjnych atomów łączących się pierwiastków) rodzaju\nwiązania: jonowe, kowalencyjne (atomowe), kowalencyjne\nspolaryzowane (atomowe spolaryzowane) […].\n7. Metale. Zdający:\n7.1) opisuje podstawowe właściwości fizyczne metali\ni wyjaśnia je w oparciu o znajomość natury wiązania\nmetalicznego.\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne uzupełnienie tabeli.\n0 pkt - odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nKryształy\njonowe\nmetaliczne\nchlorek sodu tlenek magnezu wodorotlenek sodu\nALBO NaCl MgO NaOH\nglin sód\nALBO Al Na\nZasady oceniania rozwiązań zadań","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n| Kryształy jonowe | Kryształy metaliczne |\n| chlorek sodu, tlenek magnezu, wodorotlenek sodu | glin, sód |\n\n## Sposób 1 - klasyfikacja według rodzaju cząstek i wiązań w sieci\n\nPytamy się dla każdej substancji: **co siedzi w węzłach sieci krystalicznej i jakie siły je utrzymują?**\n\n**Kryształy jonowe** → w węzłach sieci: kationy i aniony, siły: elektrostatyczne (wiązanie jonowe). Tworzą je związki metalu z niemetalem (lub poliatomowe jony).\n\n- \\ce{NaCl} (chlorek sodu) - jony \\ce{Na+} i \\ce{Cl-} → **jonowy** ✓\n- \\ce{MgO} (tlenek magnezu) - jony \\ce{Mg^2+} i \\ce{O^2-} → **jonowy** ✓\n- \\ce{NaOH} (wodorotlenek sodu) - jony \\ce{Na+} i \\ce{OH-} → **jonowy** ✓\n\n**Kryształy metaliczne** → w węzłach sieci: kationy metalu w „morzu elektronów\", siły: wiązanie metaliczne.\n\n- \\ce{Al} (glin) - metal → **metaliczny** ✓\n- \\ce{Na} (sód) - metal → **metaliczny** ✓\n\n**Pozostałe substancje** (nie pasują do żadnej z dwóch kategorii):\n\n- Glukoza (\\ce{C6H12O6}) - związek kowalencyjny niejonowy → kryształ **molekularny** (cząsteczkowy), siły: wiązania wodorowe + van der Waalsa\n- Jod (\\ce{I2}) - cząsteczka niepolarna → kryształ **molekularny**, siły: van der Waals\n\n## Sposób 2 - weryfikacja przez skład chemiczny\n\nSzybka zasada sprawdzająca:\n\n| Kryterium | Rodzaj kryształu |\n| Czysty metal | Metaliczny |\n| Metal + niemetal (wiązanie jonowe, ΔEN > 1,7) | Jonowy |\n| Niemetale między sobą (ΔEN < 1,7) lub związki organiczne | Molekularny lub atomowy kowalencyjny |\n\nWeryfikacja różnicą elektroujemności dla substancji jonowych:\n\n- \\ce{NaCl}: \\(\\Delta EN = 3{,}16 - 0{,}93 = 2{,}23 > 1{,}7\\) → jonowy ✓\n- \\ce{MgO}: \\(\\Delta EN = 3{,}44 - 1{,}31 = 2{,}13 > 1{,}7\\) → jonowy ✓\n- \\ce{NaOH}: wiązanie \\ce{Na-O} jest jonowe (\\(\\Delta EN > 2\\)), anion \\ce{OH-} jest jonem wieloatomowym → jonowy ✓\n\nGlin i sód - metale w układzie okresowym (blok s i p, lewa-środkowa część układu) → metaliczne ✓\n\n## Wzory z karty CKE\n\n> 📖 **Karta wzorów str. 15 - Układ okresowy pierwiastków**\n> Glin (Al, Z=13) i sód (Na, Z=11) widoczne w bloku s i p jako **metale** - identyfikacja pierwiastków metalicznych bezpośrednio z układu. Elektroujemności pierwiastków podane przy każdym symbolu - pozwalają obliczyć \\(\\Delta EN\\) i ocenić charakter wiązania.\n\nW tym zadaniu nie używamy konkretnych stałych liczbowych z karty - wystarczy znajomość typów kryształów i umiejętność rozpoznania metali oraz związków jonowych.\n\n## Typowe pułapki\n\n> ⚠️ **Uwaga:** \\ce{NaOH} to związek **jonowy**, nie molekularny - choć zawiera wiązanie O-H (kowalencyjne wewnątrz jonu OH⁻), sam kryształ jest zbudowany z jonów \\ce{Na+} i \\ce{OH-}. Nie mylić rodzaju wiązania wewnątrz jonu z typem kryształu!\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Glukoza wygląda \"skomplikowanie\", ale jest związkiem organicznym - jej kryształ jest **molekularny** (cząsteczkowy). Nie ma w niej jonów, więc nie jest jonowy.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Jod tworzy kryształy molekularne z cząsteczek \\ce{I2} - choć w niektórych warunkach przewodzi słabo prąd, nie jest metalem ani kryształem metalicznym.","image":"img/chemia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-4.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":4,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Chemia · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"Chemia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 4.1. (0-1)<br>Poniżej wymieniono nazwy siedmiu substancji tworzących kryształy w stałym stanie skupienia.<br>chlorek sodu glin glukoza jod sód tlenek magnezu wodorotlenek sodu<br>Spośród wymienionych substancji wybierz wszystkie te, które tworzą kryształy jonowe,<br>oraz wszystkie te, które tworzą kryształy metaliczne. Wpisz ich nazwy we właściwe<br>miejsce w tabeli.<br>Kryształy<br>jonowe<br>metaliczne</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 4.1. (0-1)<br>Wymaganie ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>II. Rozumowanie<br>i zastosowanie nabytej<br>wiedzy do rozwiązywania<br>problemów.<br>IV etap edukacyjny - poziom rozszerzony</p>\n<ol><li>Wiązania chemiczne. Zdający:</li></ol>\n<p>3.2) stosuje pojęcie elektroujemności do określania (na<br>podstawie różnicy elektroujemności i liczby elektronów<br>walencyjnych atomów łączących się pierwiastków) rodzaju<br>wiązania: jonowe, kowalencyjne (atomowe), kowalencyjne<br>spolaryzowane (atomowe spolaryzowane) […].</p>\n<ol><li>Metale. Zdający:</li></ol>\n<p>7.1) opisuje podstawowe właściwości fizyczne metali<br>i wyjaśnia je w oparciu o znajomość natury wiązania<br>metalicznego.<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - poprawne uzupełnienie tabeli.<br>0 pkt - odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi.<br>Poprawna odpowiedź<br>Kryształy<br>jonowe<br>metaliczne<br>chlorek sodu tlenek magnezu wodorotlenek sodu<br>ALBO NaCl MgO NaOH<br>glin sód<br>ALBO Al Na<br>Zasady oceniania rozwiązań zadań</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>| Kryształy jonowe | Kryształy metaliczne |<br>| chlorek sodu, tlenek magnezu, wodorotlenek sodu | glin, sód |</p>\n<h4>Sposób 1 - klasyfikacja według rodzaju cząstek i wiązań w sieci</h4>\n<p>Pytamy się dla każdej substancji: <strong>co siedzi w węzłach sieci krystalicznej i jakie siły je utrzymują?</strong></p>\n<p><strong>Kryształy jonowe</strong> → w węzłach sieci: kationy i aniony, siły: elektrostatyczne (wiązanie jonowe). Tworzą je związki metalu z niemetalem (lub poliatomowe jony).</p>\n<ul><li>\\ce{NaCl} (chlorek sodu) - jony \\ce{Na+} i \\ce{Cl-} → <strong>jonowy</strong> ✓</li><li>\\ce{MgO} (tlenek magnezu) - jony \\ce{Mg^2+} i \\ce{O^2-} → <strong>jonowy</strong> ✓</li><li>\\ce{NaOH} (wodorotlenek sodu) - jony \\ce{Na+} i \\ce{OH-} → <strong>jonowy</strong> ✓</li></ul>\n<p><strong>Kryształy metaliczne</strong> → w węzłach sieci: kationy metalu w „morzu elektronów&quot;, siły: wiązanie metaliczne.</p>\n<ul><li>\\ce{Al} (glin) - metal → <strong>metaliczny</strong> ✓</li><li>\\ce{Na} (sód) - metal → <strong>metaliczny</strong> ✓</li></ul>\n<p><strong>Pozostałe substancje</strong> (nie pasują do żadnej z dwóch kategorii):</p>\n<ul><li>Glukoza (\\ce{C6H12O6}) - związek kowalencyjny niejonowy → kryształ <strong>molekularny</strong> (cząsteczkowy), siły: wiązania wodorowe + van der Waalsa</li><li>Jod (\\ce{I2}) - cząsteczka niepolarna → kryształ <strong>molekularny</strong>, siły: van der Waals</li></ul>\n<h4>Sposób 2 - weryfikacja przez skład chemiczny</h4>\n<p>Szybka zasada sprawdzająca:</p>\n<p>| Kryterium | Rodzaj kryształu |<br>| Czysty metal | Metaliczny |<br>| Metal + niemetal (wiązanie jonowe, ΔEN &gt; 1,7) | Jonowy |<br>| Niemetale między sobą (ΔEN &lt; 1,7) lub związki organiczne | Molekularny lub atomowy kowalencyjny |</p>\n<p>Weryfikacja różnicą elektroujemności dla substancji jonowych:</p>\n<ul><li>\\ce{NaCl}: \\(\\Delta EN = 3{,}16 - 0{,}93 = 2{,}23 &gt; 1{,}7\\) → jonowy ✓</li><li>\\ce{MgO}: \\(\\Delta EN = 3{,}44 - 1{,}31 = 2{,}13 &gt; 1{,}7\\) → jonowy ✓</li><li>\\ce{NaOH}: wiązanie \\ce{Na-O} jest jonowe (\\(\\Delta EN &gt; 2\\)), anion \\ce{OH-} jest jonem wieloatomowym → jonowy ✓</li></ul>\n<p>Glin i sód - metale w układzie okresowym (blok s i p, lewa-środkowa część układu) → metaliczne ✓</p>\n<h4>Wzory z karty CKE</h4>\n<blockquote>📖 <strong>Karta wzorów str. 15 - Układ okresowy pierwiastków</strong><br>Glin (Al, Z=13) i sód (Na, Z=11) widoczne w bloku s i p jako <strong>metale</strong> - identyfikacja pierwiastków metalicznych bezpośrednio z układu. Elektroujemności pierwiastków podane przy każdym symbolu - pozwalają obliczyć \\(\\Delta EN\\) i ocenić charakter wiązania.</blockquote>\n<p>W tym zadaniu nie używamy konkretnych stałych liczbowych z karty - wystarczy znajomość typów kryształów i umiejętność rozpoznania metali oraz związków jonowych.</p>\n<h4>Typowe pułapki</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> \\ce{NaOH} to związek <strong>jonowy</strong>, nie molekularny - choć zawiera wiązanie O-H (kowalencyjne wewnątrz jonu OH⁻), sam kryształ jest zbudowany z jonów \\ce{Na+} i \\ce{OH-}. Nie mylić rodzaju wiązania wewnątrz jonu z typem kryształu!</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Glukoza wygląda &quot;skomplikowanie&quot;, ale jest związkiem organicznym - jej kryształ jest <strong>molekularny</strong> (cząsteczkowy). Nie ma w niej jonów, więc nie jest jonowy.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Jod tworzy kryształy molekularne z cząsteczek \\ce{I2} - choć w niektórych warunkach przewodzi słabo prąd, nie jest metalem ani kryształem metalicznym.</blockquote>"}]}