{"id":"chemia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad/10","paper_id":"chemia-2022-maj-matura-rozszerzona","number":"10","points":1,"ptype":"closed","subject":"chemia","category":"matura","year":2022,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 10. (0-1)\nKtórą czynność należy wykonać w celu wyodrębnienia z mieszaniny poreakcyjnej\njonowego produktu otrzymanego w probówce I? Zaznacz właściwą odpowiedź\nspośród podanych.\nA. sączenie\nB. dekantacja\nC. odwirowanie\nD. odparowanie\npod wyciągiem\nkwas solny o pH = 1\nI\nwiórki\nmagnezowe\nkwas siarkowy(VI)\no stężeniu 0,1 mol  dm\n-3\nwiórki\nmagnezowe\nII\nECHP-R0_100","answer":"D","answer_text":"Zadanie 10. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nIII. Opanowanie czynności praktycznych.\nIII etap edukacyjny\n1. Substancje i ich właściwości. Zdający:\n7) opisuje proste metody rozdziału\nmieszanin […].\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawna odpowiedź.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nD","solution":"## Poprawna odpowiedź: D - odparowanie pod wyciągiem\n\n## Sposób 1 - analiza stanu skupienia produktu jonowego\n\n**Kluczowe pytanie:** W jakiej formie fizycznej jest produkt jonowy w mieszaninie poreakcyjnej?\n\nProdukt **jonowy** (sól, np. chlorek, siarczan, azotan metalu) powstały w probówce I jest **rozpuszczony w roztworze wodnym** - nie wytrącił się jako osad. Oznacza to, że mamy do czynienia z jednorodną mieszaniną cieczy (roztwór soli + ewentualnie nadmiar kwasu lub wody).\n\n**Jak wyodrębnić składnik rozpuszczony z roztworu?**\n\nJedyna metoda umożliwiająca oddzielenie substancji jonowej (soli) od rozpuszczalnika i lotnych składników to **odparowanie** - usunięcie wody i ewentualnych lotnych substancji (np. nadmiaru \\ce{HCl}):\n\n\\[\n\\text{roztwór soli} \\xrightarrow{\\text{ogrzewanie, wyciąg}} \\text{sól (ciało stałe)} + \\text{para wodna, lotne substancje}\n\\]\n\nSłowo **\"pod wyciągiem\"** jest tu kluczowe - sugeruje, że podczas odparowania wydzielają się lotne lub drażniące substancje (np. opary kwasu \\ce{HCl}, \\ce{HNO3} lub \\ce{NH3}), co wymaga pracy przy włączonym wyciągu wentylacyjnym.\n\n**Wynik: odpowiedź D.**\n\n## Sposób 2 - eliminacja przez metodę wykluczenia\n\nSprawdzamy, co wymagałoby każda z metod i czy pasuje do rozpuszczonej soli:\n\n| Metoda | Wymaga obecności | Czy pasuje do rozpuszczonej soli? |\n| A. Sączenie | **osadu (ciała stałego)** oddzielonego od cieczy przez bibułę | ❌ Sól jest rozpuszczona - nic nie zostanie na filtrze |\n| B. Dekantacja | **ciężkiego osadu**, który opadł na dno - ciecz zlewa się ostrożnie znad osadu | ❌ Brak osadu do zostawienia na dnie |\n| C. Odwirowanie | **bardzo drobnego zawieszonego osadu** (niewidocznego gołym okiem) - wirówka go zagęszcza siłą odśrodkową | ❌ Sól jest naprawdę rozpuszczona - wirówka nic nie oddzieli |\n| **D. Odparowanie pod wyciągiem** | **substancji nielotnej** (soli) w roztworze - usuwa rozpuszczalnik i lotne składniki | ✅ **TAK** - sól pozostaje po odparowaniu wody |\n\n## Wzory z karty CKE\n\nW tym zadaniu nie korzystamy z konkretnych wzorów ani stałych z karty wzorów CKE - wystarczy znajomość zasad rozdzielania mieszanin (sączenie dla osadów, odparowanie dla roztworów).\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Wariant | Błąd myślowy |\n| A. Sączenie | Sączenie działa **tylko dla mieszanin niejednorodnych** (ciało stałe + ciecz). Sól jonowa jest **rozpuszczona** - przez bibułę filtracyjną przejdzie razem z wodą i nic nie zostanie odizolowane |\n| B. Dekantacja | Dekantacja działa gdy ciężki osad osiadł na dnie i można zlać ciecz \"znad\" niego. **Rozpuszczona sól jest częścią cieczy** - nie ma nic do pozostawienia na dnie probówki |\n| C. Odwirowanie | Odwirowanie (wirówka) zagęszcza **zawiesiny i koloidy** siłą odśrodkową. **Prawdziwy roztwór jonowy** (jony \\ce{Na+}, \\ce{Cl-} itp.) nie ulega rozdzieleniu w wirówce - cząstki są zbyt małe |\n\n## Typowe pułapki i uwagi\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Najczęstszy błąd to wybór A (sączenie) \"z przyzwyczajenia\" - uczniowie kojarzą wyodrębnianie produktu z filtracją, nie zastanawiając się czy produkt jest osadem czy roztworem. Sprawdź zawsze: **osad → sączenie / odwirowanie; roztwór → odparowanie**.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Dekantacja (B) działa tylko gdy osad jest wyraźnie widoczny i opadł na dno - np. odlewasz ostrożnie wodę znad piasku. Nie stosuj jej do roztworów.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Dopisek \"pod wyciągiem\" to ważna wskazówka diagnostyczna w pytaniu - sugeruje wydzielanie lotnych substancji podczas ogrzewania. Gdyby produkt był osadem, wyciąg nie byłby potrzebny.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n**Za co punkty (0-1):**\n- **1 pkt** - poprawna odpowiedź.\n- **0 pkt** - odpowiedź błędna albo brak.\n\n**Klucz CKE:** **D**.","image":"img/chemia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad-10.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":8,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Chemia · Matura · maj 2022 (rozszerzona)","subject_label":"Chemia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 10. (0-1)
Którą czynność należy wykonać w celu wyodrębnienia z mieszaniny poreakcyjnej
jonowego produktu otrzymanego w probówce I? Zaznacz właściwą odpowiedź
spośród podanych.
A. sączenie
B. dekantacja
C. odwirowanie
D. odparowanie
pod wyciągiem
kwas solny o pH = 1
I
wiórki
magnezowe
kwas siarkowy(VI)
o stężeniu 0,1 mol  dm
-3
wiórki
magnezowe
II
ECHP-R0_100

","answer_text_html":"

Zadanie 10. (0-1)
Wymaganie ogólne
Wymaganie szczegółowe
III. Opanowanie czynności praktycznych.
III etap edukacyjny

\n
  1. Substancje i ich właściwości. Zdający:
  2. opisuje proste metody rozdziału
\n

mieszanin […].
Zasady oceniania
1 pkt - poprawna odpowiedź.
0 pkt - odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Rozwiązanie
D

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź: D - odparowanie pod wyciągiem

\n

Sposób 1 - analiza stanu skupienia produktu jonowego

\n

Kluczowe pytanie: W jakiej formie fizycznej jest produkt jonowy w mieszaninie poreakcyjnej?

\n

Produkt jonowy (sól, np. chlorek, siarczan, azotan metalu) powstały w probówce I jest rozpuszczony w roztworze wodnym - nie wytrącił się jako osad. Oznacza to, że mamy do czynienia z jednorodną mieszaniną cieczy (roztwór soli + ewentualnie nadmiar kwasu lub wody).

\n

Jak wyodrębnić składnik rozpuszczony z roztworu?

\n

Jedyna metoda umożliwiająca oddzielenie substancji jonowej (soli) od rozpuszczalnika i lotnych składników to odparowanie - usunięcie wody i ewentualnych lotnych substancji (np. nadmiaru \\ce{HCl}):

\n

\\[
\\text{roztwór soli} \\xrightarrow{\\text{ogrzewanie, wyciąg}} \\text{sól (ciało stałe)} + \\text{para wodna, lotne substancje}
\\]

\n

Słowo "pod wyciągiem" jest tu kluczowe - sugeruje, że podczas odparowania wydzielają się lotne lub drażniące substancje (np. opary kwasu \\ce{HCl}, \\ce{HNO3} lub \\ce{NH3}), co wymaga pracy przy włączonym wyciągu wentylacyjnym.

\n

Wynik: odpowiedź D.

\n

Sposób 2 - eliminacja przez metodę wykluczenia

\n

Sprawdzamy, co wymagałoby każda z metod i czy pasuje do rozpuszczonej soli:

\n

| Metoda | Wymaga obecności | Czy pasuje do rozpuszczonej soli? |
| A. Sączenie | osadu (ciała stałego) oddzielonego od cieczy przez bibułę | ❌ Sól jest rozpuszczona - nic nie zostanie na filtrze |
| B. Dekantacja | ciężkiego osadu, który opadł na dno - ciecz zlewa się ostrożnie znad osadu | ❌ Brak osadu do zostawienia na dnie |
| C. Odwirowanie | bardzo drobnego zawieszonego osadu (niewidocznego gołym okiem) - wirówka go zagęszcza siłą odśrodkową | ❌ Sól jest naprawdę rozpuszczona - wirówka nic nie oddzieli |
| D. Odparowanie pod wyciągiem | substancji nielotnej (soli) w roztworze - usuwa rozpuszczalnik i lotne składniki | ✅ TAK - sól pozostaje po odparowaniu wody |

\n

Wzory z karty CKE

\n

W tym zadaniu nie korzystamy z konkretnych wzorów ani stałych z karty wzorów CKE - wystarczy znajomość zasad rozdzielania mieszanin (sączenie dla osadów, odparowanie dla roztworów).

\n

Dlaczego inne odpowiedzi są błędne

\n

| Wariant | Błąd myślowy |
| A. Sączenie | Sączenie działa tylko dla mieszanin niejednorodnych (ciało stałe + ciecz). Sól jonowa jest rozpuszczona - przez bibułę filtracyjną przejdzie razem z wodą i nic nie zostanie odizolowane |
| B. Dekantacja | Dekantacja działa gdy ciężki osad osiadł na dnie i można zlać ciecz "znad" niego. Rozpuszczona sól jest częścią cieczy - nie ma nic do pozostawienia na dnie probówki |
| C. Odwirowanie | Odwirowanie (wirówka) zagęszcza zawiesiny i koloidy siłą odśrodkową. Prawdziwy roztwór jonowy (jony \\ce{Na+}, \\ce{Cl-} itp.) nie ulega rozdzieleniu w wirówce - cząstki są zbyt małe |

\n

Typowe pułapki i uwagi

\n
⚠️ Uwaga: Najczęstszy błąd to wybór A (sączenie) "z przyzwyczajenia" - uczniowie kojarzą wyodrębnianie produktu z filtracją, nie zastanawiając się czy produkt jest osadem czy roztworem. Sprawdź zawsze: osad → sączenie / odwirowanie; roztwór → odparowanie.
\n
⚠️ Uwaga: Dekantacja (B) działa tylko gdy osad jest wyraźnie widoczny i opadł na dno - np. odlewasz ostrożnie wodę znad piasku. Nie stosuj jej do roztworów.
\n
⚠️ Uwaga: Dopisek "pod wyciągiem" to ważna wskazówka diagnostyczna w pytaniu - sugeruje wydzielanie lotnych substancji podczas ogrzewania. Gdyby produkt był osadem, wyciąg nie byłby potrzebny.
\n

Schemat oceniania CKE

\n

Za co punkty (0-1):

\n\n

Klucz CKE: D.

"}]}