{"id":"chemia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad/2","paper_id":"chemia-2022-maj-matura-rozszerzona","number":"2","points":1,"ptype":"open","subject":"chemia","category":"matura","year":2022,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 2. (0-1)\nW poniższej tabeli podano wartości promieni atomowych r1, r2, r3 i r4 atomów czterech\npierwiastków.\nr1\nr2\nr3\nr4\npromień atomu, pm\nNa podstawie: M.J. Sienko, R.A. Plane, Chemia. Podstawy i zastosowania, Warszawa 1996.\nUzupełnij poniższą tabelę. Na podstawie zmienności promieni atomów w grupach\ni okresach przyporządkuj wymienionym pierwiastkom wartości promieni atomowych\nich atomów.\nNazwa pierwiastka\nPromień atomu, pm\nsiarka\n102\nchlor\npotas\nwapń\n174\n102\n99\n196\nECHP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 2. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nI. Wykorzystanie i tworzenie informacji.\nII. Rozumowanie i zastosowanie nabytej\nwiedzy do rozwiązywania problemów.\nIV etap edukacyjny - poziom rozszerzony\n8. Niemetale. Zdający:\n1) opisuje podobieństwa we właściwościach\npierwiastków w grupach układu okresowego\ni zmienność właściwości w okresach […].\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne uzupełnienie tabeli.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nNazwa pierwiastka\nPromień atomu, pm\nsiarka\n102\nchlor\n99\npotas\n196\nwapń\n174","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\nW tabeli są tylko cztery wartości promieni: **99, 102, 174, 196 pm**. Przyporządkowanie zgodne z kluczem CKE:\n\n| Nazwa pierwiastka | Promień atomu, pm |\n| siarka | **102** (dane) |\n| chlor | **99** |\n| potas | **196** |\n| wapń | **174** |\n\n## Sposób 1 - trendy w układzie okresowym\n\n**Punkt wyjścia:** siarka \\(\\ce{S}\\) (okres 3, grupa 16) -> 102 pm.\n\n**Krok 1 - położenie pierwiastków:**\n\n| Pierwiastek | Z | Okres | Grupa |\n| \\(\\ce{S}\\) | 16 | 3 | 16 |\n| \\(\\ce{Cl}\\) | 17 | 3 | 17 |\n| \\(\\ce{K}\\) | 19 | 4 | 1 |\n| \\(\\ce{Ca}\\) | 20 | 4 | 2 |\n\n**Krok 2 - dwa trendy:**\n\n> **W okresie (->):** promień **maleje** (rośnie liczba protonów, ta sama powłoka).\n\n> **W grupie (w dół):** promień **rośnie** (dochodzi nowa powłoka).\n\n**Krok 3 - kolejność malejących promieni:**\n\n\\(\\ce{K}\\) (okres 4, gr. 1) > \\(\\ce{Ca}\\) (okres 4, gr. 2) > \\(\\ce{S}\\) (okres 3, gr. 16) > \\(\\ce{Cl}\\) (okres 3, gr. 17), czyli **K > Ca > S > Cl**.\n\n**Krok 4 - podstaw cztery wartości z danych (99, 102, 174, 196):**\n\n- \\(\\ce{S}\\) = **102** pm (dane).\n- \\(\\ce{Cl}\\): o jeden pierwiastek w prawo od S -> mniejszy -> **99** pm.\n- \\(\\ce{K}\\): największy z całej czwórki (początek 4. okresu) -> **196** pm.\n- \\(\\ce{Ca}\\): okres 4, jeden proton więcej niż K -> mniejszy od K, ale większy od S/Cl -> **174** pm.\n\n## Sposób 2 - weryfikacja kolejności\n\nSprawdzamy, czy przypisanie spełnia trendy: K (196) > Ca (174) - w okresie 4 promień maleje w prawo (Ca ma o 1 proton więcej niż K). S (102) > Cl (99) - w okresie 3 promień maleje w prawo. K i Ca (okres 4) są większe od S i Cl (okres 3), bo mają o jedną powłokę więcej. Wszystko się zgadza: **K(196) > Ca(174) > S(102) > Cl(99)**.\n\n## Typowe pułapki\n\n> ⚠️ **Uwaga:** w tabeli są tylko **cztery** wartości (99, 102, 174, 196) i każdej trzeba użyć dokładnie raz - nie wolno wymyślać wartości spoza danych.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** promień rośnie w dół grupy, ale tutaj porównujemy głównie wzdłuż dwóch okresów - K i Ca (okres 4) są większe od S i Cl (okres 3) dzięki dodatkowej powłoce.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Ca ma mniejszy promień niż K, bo ma o jeden proton więcej przy tej samej liczbie powłok (silniejsze przyciąganie elektronów 4s).\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n**Za co punkty (0-1):**\n- **1 pkt** - poprawne uzupełnienie całej tabeli.\n- **0 pkt** - odpowiedź błędna albo brak.\n\n**Klucz odpowiedzi CKE:** siarka **102** pm, chlor **99** pm, potas **196** pm, wapń **174** pm.","image":"img/chemia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad-2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":2,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Chemia · Matura · maj 2022 (rozszerzona)","subject_label":"Chemia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 2. (0-1)<br>W poniższej tabeli podano wartości promieni atomowych r1, r2, r3 i r4 atomów czterech<br>pierwiastków.<br>r1<br>r2<br>r3<br>r4<br>promień atomu, pm<br>Na podstawie: M.J. Sienko, R.A. Plane, Chemia. Podstawy i zastosowania, Warszawa 1996.<br>Uzupełnij poniższą tabelę. Na podstawie zmienności promieni atomów w grupach<br>i okresach przyporządkuj wymienionym pierwiastkom wartości promieni atomowych<br>ich atomów.<br>Nazwa pierwiastka<br>Promień atomu, pm<br>siarka<br>102<br>chlor<br>potas<br>wapń<br>174<br>102<br>99<br>196<br>ECHP-R0_100</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 2. (0-1)<br>Wymaganie ogólne<br>Wymaganie szczegółowe<br>I. Wykorzystanie i tworzenie informacji.<br>II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej<br>wiedzy do rozwiązywania problemów.<br>IV etap edukacyjny - poziom rozszerzony</p>\n<ol><li>Niemetale. Zdający:</li><li>opisuje podobieństwa we właściwościach</li></ol>\n<p>pierwiastków w grupach układu okresowego<br>i zmienność właściwości w okresach […].<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - poprawne uzupełnienie tabeli.<br>0 pkt - odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>Nazwa pierwiastka<br>Promień atomu, pm<br>siarka<br>102<br>chlor<br>99<br>potas<br>196<br>wapń<br>174</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>W tabeli są tylko cztery wartości promieni: <strong>99, 102, 174, 196 pm</strong>. Przyporządkowanie zgodne z kluczem CKE:</p>\n<p>| Nazwa pierwiastka | Promień atomu, pm |<br>| siarka | <strong>102</strong> (dane) |<br>| chlor | <strong>99</strong> |<br>| potas | <strong>196</strong> |<br>| wapń | <strong>174</strong> |</p>\n<h4>Sposób 1 - trendy w układzie okresowym</h4>\n<p><strong>Punkt wyjścia:</strong> siarka \\(\\ce{S}\\) (okres 3, grupa 16) -&gt; 102 pm.</p>\n<p><strong>Krok 1 - położenie pierwiastków:</strong></p>\n<p>| Pierwiastek | Z | Okres | Grupa |<br>| \\(\\ce{S}\\) | 16 | 3 | 16 |<br>| \\(\\ce{Cl}\\) | 17 | 3 | 17 |<br>| \\(\\ce{K}\\) | 19 | 4 | 1 |<br>| \\(\\ce{Ca}\\) | 20 | 4 | 2 |</p>\n<p><strong>Krok 2 - dwa trendy:</strong></p>\n<blockquote><strong>W okresie (-&gt;):</strong> promień <strong>maleje</strong> (rośnie liczba protonów, ta sama powłoka).</blockquote>\n<blockquote><strong>W grupie (w dół):</strong> promień <strong>rośnie</strong> (dochodzi nowa powłoka).</blockquote>\n<p><strong>Krok 3 - kolejność malejących promieni:</strong></p>\n<p>\\(\\ce{K}\\) (okres 4, gr. 1) &gt; \\(\\ce{Ca}\\) (okres 4, gr. 2) &gt; \\(\\ce{S}\\) (okres 3, gr. 16) &gt; \\(\\ce{Cl}\\) (okres 3, gr. 17), czyli <strong>K &gt; Ca &gt; S &gt; Cl</strong>.</p>\n<p><strong>Krok 4 - podstaw cztery wartości z danych (99, 102, 174, 196):</strong></p>\n<ul><li>\\(\\ce{S}\\) = <strong>102</strong> pm (dane).</li><li>\\(\\ce{Cl}\\): o jeden pierwiastek w prawo od S -&gt; mniejszy -&gt; <strong>99</strong> pm.</li><li>\\(\\ce{K}\\): największy z całej czwórki (początek 4. okresu) -&gt; <strong>196</strong> pm.</li><li>\\(\\ce{Ca}\\): okres 4, jeden proton więcej niż K -&gt; mniejszy od K, ale większy od S/Cl -&gt; <strong>174</strong> pm.</li></ul>\n<h4>Sposób 2 - weryfikacja kolejności</h4>\n<p>Sprawdzamy, czy przypisanie spełnia trendy: K (196) &gt; Ca (174) - w okresie 4 promień maleje w prawo (Ca ma o 1 proton więcej niż K). S (102) &gt; Cl (99) - w okresie 3 promień maleje w prawo. K i Ca (okres 4) są większe od S i Cl (okres 3), bo mają o jedną powłokę więcej. Wszystko się zgadza: <strong>K(196) &gt; Ca(174) &gt; S(102) &gt; Cl(99)</strong>.</p>\n<h4>Typowe pułapki</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> w tabeli są tylko <strong>cztery</strong> wartości (99, 102, 174, 196) i każdej trzeba użyć dokładnie raz - nie wolno wymyślać wartości spoza danych.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> promień rośnie w dół grupy, ale tutaj porównujemy głównie wzdłuż dwóch okresów - K i Ca (okres 4) są większe od S i Cl (okres 3) dzięki dodatkowej powłoce.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Ca ma mniejszy promień niż K, bo ma o jeden proton więcej przy tej samej liczbie powłok (silniejsze przyciąganie elektronów 4s).</blockquote>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<p><strong>Za co punkty (0-1):</strong></p>\n<ul><li><strong>1 pkt</strong> - poprawne uzupełnienie całej tabeli.</li><li><strong>0 pkt</strong> - odpowiedź błędna albo brak.</li></ul>\n<p><strong>Klucz odpowiedzi CKE:</strong> siarka <strong>102</strong> pm, chlor <strong>99</strong> pm, potas <strong>196</strong> pm, wapń <strong>174</strong> pm.</p>"}]}