{"id":"chemia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad/29","paper_id":"chemia-2022-maj-matura-rozszerzona","number":"29","points":1,"ptype":"open","subject":"chemia","category":"matura","year":2022,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 29. (0-1)\nNapisz sekwencję aminokwasów analizowanego pentapeptydu. Zastosuj oznaczenie\nXxx niezidentyfikowanego aminokwasu.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 29. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nI. Wykorzystanie i tworzenie informacji.\nIV etap edukacyjny - poziom rozszerzony\n14. Związki organiczne zawierające azot.\nZdający:\n14) opisuje przebieg hydrolizy peptydów.\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne napisanie sekwencji aminokwasów w pentapeptydzie.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nXxx-Gly-Cys-Leu-Phe","solution":"## Poprawna odpowiedź:\n\n**Xxx-Gly-Cys-Leu-Phe**\n\n## Sposób 1 - Układanie sekwencji przez nakładanie fragmentów\n\nMamy 4 fragmenty hydrolizy i wiemy, że **Xxx jest N-końcem** (lewą stroną).\n\n**Krok 1: Zacznij od N-końca**\n\nFragment `Xxx-Gly` mówi nam, że pozycja 1 to Xxx, pozycja 2 to Gly.\n\n> Sekwencja do tej pory: **Xxx - Gly - ? - ? - ?**\n\n**Krok 2: Szukaj fragmentu zaczynającego się od Gly**\n\nFragment `Gly-Cys-Leu` → po Gly następuje Cys, potem Leu.\n\n> Sekwencja do tej pory: **Xxx - Gly - Cys - Leu - ?**\n\n**Krok 3: Szukaj fragmentu kończącego sekwencję**\n\nFragment `Cys-Leu-Phe` → nakłada się na pozycje 3-4 (Cys-Leu ✓) i dodaje **Phe** na pozycję 5.\n\n> Sekwencja kompletna: **Xxx - Gly - Cys - Leu - Phe**\n\n**Krok 4: Sprawdź wszystkie fragmenty**\n\n| Fragment | Pozycje w pentapeptydzie | Zgodność |\n| Xxx-Gly | 1-2 | ✓ |\n| Gly-Cys-Leu | 2-3-4 | ✓ |\n| Cys-Leu-Phe | 3-4-5 | ✓ |\n| Leu-Phe | 4-5 | ✓ |\n\nWszystkie fragmenty pasują, wszystkie 5 aminokwasów jest użyte dokładnie raz. ✓\n\n## Sposób 2 - Weryfikacja przez eliminację\n\nPonieważ Xxx jest N-końcem, musi pojawić się tylko w fragmentach zaczynających go lub go zawierających. Jedyny fragment z Xxx to `Xxx-Gly` - stąd Xxx **musi być na pozycji 1**, a Gly na **pozycji 2**.\n\nTeraz pytamy: jaki aminokwas **nie jest C-końcem** żadnego fragmentu? Fragment `Xxx-Gly` - C-końcem jest Gly. Fragment `Gly-Cys-Leu` - C-końcem jest Leu. Fragment `Cys-Leu-Phe` i `Leu-Phe` - C-końcem jest Phe.\n\nOstatni aminokwas całego peptydu (C-koniec) musi być C-końcem najdłuższego nakładanego łańcucha → Phe na pozycji 5.\n\nKolejność środkowych aminokwasów (Cys, Leu) wynika jednoznacznie z fragmentów `Gly-Cys-Leu` i `Cys-Leu-Phe` - oba wskazują **Cys przed Leu**.\n\nWynik: **Xxx-Gly-Cys-Leu-Phe** ✓\n\n## Wzory z karty CKE\n\nW tym zadaniu nie używamy konkretnych wartości liczbowych z karty wzorów.\n\nPomocniczo możesz zajrzeć do:\n\n> 📖 **Karta wzorów str. 6-7 - Aminokwasy białkowe:**\n> Trójliterowe kody (Gly, Cys, Phe, Leu) i wzory strukturalne aminokwasów. Przydatne do zrozumienia, czym jest N-koniec (wolna grupa -NH₂ przy Cα) vs. C-koniec (wolna grupa -COOH).\n\n## Typowe pułapki\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Nie zaczynaj od dowolnego fragmentu - zawsze najpierw zakotwicz N-koniec. Informacja \"Xxx stanowi N-koniec\" jest kluczem do ułożenia całej reszty.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Fragmenty hydrolizy częściowej mogą się nakładać - ten sam aminokwas (np. Leu) pojawia się w kilku fragmentach (Gly-Cys-**Leu**, **Leu**-Phe, Cys-**Leu**-Phe). Nie oznacza to, że Leu występuje wielokrotnie w peptydzie - po prostu dany dipeptyd/tripeptyd pochodzi z różnych miejsc tego samego fragmentu.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Kolejność w trójliterowym kodzie jest zawsze od N-końca do C-końca (lewa → prawa). Np. zapis `Gly-Cys-Leu` oznacza: Gly jest bliżej N-końca, Leu bliżej C-końca.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n**Za co punkty (0-1):**\n- **1 pkt** - poprawna sekwencja aminokwasów w pentapeptydzie.\n- **0 pkt** - odpowiedź błędna albo brak.\n\n**Klucz CKE:** **Xxx-Gly-Cys-Leu-Phe**.","image":"img/chemia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad-29.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":21,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Chemia · Matura · maj 2022 (rozszerzona)","subject_label":"Chemia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 29. (0-1)
Napisz sekwencję aminokwasów analizowanego pentapeptydu. Zastosuj oznaczenie
Xxx niezidentyfikowanego aminokwasu.

","answer_text_html":"

Zadanie 29. (0-1)
Wymaganie ogólne
Wymaganie szczegółowe
I. Wykorzystanie i tworzenie informacji.
IV etap edukacyjny - poziom rozszerzony

\n
  1. Związki organiczne zawierające azot.
\n

Zdający:

\n
  1. opisuje przebieg hydrolizy peptydów.
\n

Zasady oceniania
1 pkt - poprawne napisanie sekwencji aminokwasów w pentapeptydzie.
0 pkt - odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Rozwiązanie
Xxx-Gly-Cys-Leu-Phe

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź:

\n

Xxx-Gly-Cys-Leu-Phe

\n

Sposób 1 - Układanie sekwencji przez nakładanie fragmentów

\n

Mamy 4 fragmenty hydrolizy i wiemy, że Xxx jest N-końcem (lewą stroną).

\n

Krok 1: Zacznij od N-końca

\n

Fragment Xxx-Gly mówi nam, że pozycja 1 to Xxx, pozycja 2 to Gly.

\n
Sekwencja do tej pory: Xxx - Gly - ? - ? - ?
\n

Krok 2: Szukaj fragmentu zaczynającego się od Gly

\n

Fragment Gly-Cys-Leu → po Gly następuje Cys, potem Leu.

\n
Sekwencja do tej pory: Xxx - Gly - Cys - Leu - ?
\n

Krok 3: Szukaj fragmentu kończącego sekwencję

\n

Fragment Cys-Leu-Phe → nakłada się na pozycje 3-4 (Cys-Leu ✓) i dodaje Phe na pozycję 5.

\n
Sekwencja kompletna: Xxx - Gly - Cys - Leu - Phe
\n

Krok 4: Sprawdź wszystkie fragmenty

\n

| Fragment | Pozycje w pentapeptydzie | Zgodność |
| Xxx-Gly | 1-2 | ✓ |
| Gly-Cys-Leu | 2-3-4 | ✓ |
| Cys-Leu-Phe | 3-4-5 | ✓ |
| Leu-Phe | 4-5 | ✓ |

\n

Wszystkie fragmenty pasują, wszystkie 5 aminokwasów jest użyte dokładnie raz. ✓

\n

Sposób 2 - Weryfikacja przez eliminację

\n

Ponieważ Xxx jest N-końcem, musi pojawić się tylko w fragmentach zaczynających go lub go zawierających. Jedyny fragment z Xxx to Xxx-Gly - stąd Xxx musi być na pozycji 1, a Gly na pozycji 2.

\n

Teraz pytamy: jaki aminokwas nie jest C-końcem żadnego fragmentu? Fragment Xxx-Gly - C-końcem jest Gly. Fragment Gly-Cys-Leu - C-końcem jest Leu. Fragment Cys-Leu-Phe i Leu-Phe - C-końcem jest Phe.

\n

Ostatni aminokwas całego peptydu (C-koniec) musi być C-końcem najdłuższego nakładanego łańcucha → Phe na pozycji 5.

\n

Kolejność środkowych aminokwasów (Cys, Leu) wynika jednoznacznie z fragmentów Gly-Cys-Leu i Cys-Leu-Phe - oba wskazują Cys przed Leu.

\n

Wynik: Xxx-Gly-Cys-Leu-Phe ✓

\n

Wzory z karty CKE

\n

W tym zadaniu nie używamy konkretnych wartości liczbowych z karty wzorów.

\n

Pomocniczo możesz zajrzeć do:

\n
📖 Karta wzorów str. 6-7 - Aminokwasy białkowe:
Trójliterowe kody (Gly, Cys, Phe, Leu) i wzory strukturalne aminokwasów. Przydatne do zrozumienia, czym jest N-koniec (wolna grupa -NH₂ przy Cα) vs. C-koniec (wolna grupa -COOH).
\n

Typowe pułapki

\n
⚠️ Uwaga: Nie zaczynaj od dowolnego fragmentu - zawsze najpierw zakotwicz N-koniec. Informacja "Xxx stanowi N-koniec" jest kluczem do ułożenia całej reszty.
\n
⚠️ Uwaga: Fragmenty hydrolizy częściowej mogą się nakładać - ten sam aminokwas (np. Leu) pojawia się w kilku fragmentach (Gly-Cys-Leu, Leu-Phe, Cys-Leu-Phe). Nie oznacza to, że Leu występuje wielokrotnie w peptydzie - po prostu dany dipeptyd/tripeptyd pochodzi z różnych miejsc tego samego fragmentu.
\n
⚠️ Uwaga: Kolejność w trójliterowym kodzie jest zawsze od N-końca do C-końca (lewa → prawa). Np. zapis Gly-Cys-Leu oznacza: Gly jest bliżej N-końca, Leu bliżej C-końca.
\n

Schemat oceniania CKE

\n

Za co punkty (0-1):

\n\n

Klucz CKE: Xxx-Gly-Cys-Leu-Phe.

"}]}