{"id":"chemia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad/3.3","paper_id":"chemia-2022-maj-matura-rozszerzona","number":"3.3","points":1,"ptype":"open","subject":"chemia","category":"matura","year":2022,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 3.3. (0-1)\nNapisz w formie cząsteczkowej równanie reakcji chlorku boru z wodą.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n1.1.\n1.2.\n2.\n3.1.\n3.2.\n3.3.\nMaks. liczba pkt\n2\n1\n1\n1\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nECHP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 3.3. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nI. Wykorzystanie i tworzenie informacji.\nII. Rozumowanie i zastosowanie nabytej\nwiedzy do rozwiązywania problemów.\nIV etap edukacyjny - poziom rozszerzony\n5. Roztwory i reakcje zachodzące\nw roztworach wodnych. Zdający:\n7) pisze równania reakcji: […] hydrolizy soli\nw formie cząsteczkowej […].\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne napisanie w formie cząsteczkowej równania reakcji.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nBCl3 + 3H2O → H3BO3 + 3HCl ALBO BCl3 + 3H2O → B(OH)3 + 3HCl","solution":"## Poprawna odpowiedź:\n\n\\[\\ce{BCl3 + 3H2O -> B(OH)3 + 3HCl}\\]\n\nlub równoważnie:\n\n\\[\\ce{BCl3 + 3H2O -> H3BO3 + 3HCl}\\]\n\n## Sposób 1 - Hydroliza halogenku niemetalu (substytucja kolejnych wiązań B-Cl)\n\n**Skąd wiadomo, co tu zachodzi?** \\ce{BCl3} to chlorek niemetalu - halogenki niemetali ulegają **hydrolizie** z wodą, czyli cząsteczki wody zastępują kolejno atomy chloru.\n\n**Krok 1 - Jaki produkt boronowy powstaje?**\n\nBor w \\ce{BCl3} ma stopień utlenienia \\(\\ce{B^{+3}}\\). Hydroliza wymienia trzy wiązania \\ce{B-Cl} na trzy grupy \\ce{-OH} (dostarczane przez wodę). Produkt to **kwas borowy (ortaborowy)** \\ce{B(OH)3} (zapisywany też jako \\ce{H3BO3}).\n\n**Krok 2 - Jaki produkt kwasowy powstaje?**\n\nZ każdej cząsteczki wody, która oddaje grupę \\ce{OH-} do boru, zostaje jon \\ce{H+}, który łączy się z \\ce{Cl-} → powstaje \\ce{HCl}.\n\n**Krok 3 - Uzgodnienie współczynników**\n\nBor potrzebuje 3 grup \\ce{OH} → 3 cząsteczki wody → 3 cząsteczki \\ce{HCl}:\n\n\\[\\ce{BCl3 + 3H2O -> B(OH)3 + 3HCl}\\]\n\n**Sprawdzenie bilansu atomowego:**\n\n| Atom | Substrat | Produkt |\n| B | 1 | 1 ✓ |\n| Cl | 3 | 3 ✓ |\n| O | 3 | 3 ✓ |\n| H | 6 | 6 ✓ |\n\n## Sposób 2 - Analogia do hydrolizy innych chlorków niemetali (weryfikacja przez schemat ogólny)\n\nChlorki niemetali \\ce{EX_n} hydrolizują według schematu:\n\n\\[\\ce{EX_n + nH2O -> E(OH)_n + nHX}\\]\n\nDla \\ce{BCl3}: \\(n = 3\\), \\(E = B\\), \\(X = Cl\\):\n\n\\[\\ce{BCl3 + 3H2O -> B(OH)3 + 3HCl}\\]\n\n> **Analogia dydaktyczna:** tak samo hydrolizuje np. \\ce{PCl3 + 3H2O -> P(OH)3 + 3HCl} czy \\ce{SiCl4 + 4H2O -> Si(OH)4 + 4HCl}.\n\n## Wzory z karty CKE\n\nW tym zadaniu nie używamy konkretnych wartości liczbowych z karty wzorów - wystarczy znajomość ogólnych zasad hydrolizy halogenków niemetali i budowy kwasu borowego.\n\n## Typowe pułapki\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Nie pisz produktu jako \\ce{BOH} ani \\ce{HBO2} (kwas metaborowy) - na maturze oczekiwana jest forma \\ce{B(OH)3} lub \\ce{H3BO3}, bo jest to **pełna** hydroliza.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Pamiętaj o **3 cząsteczkach wody** - bor tworzy 3 wiązania z chlorem, więc potrzeba 3 cząsteczek \\ce{H2O}. Częsty błąd: napisanie \\ce{BCl3 + H2O} z jedną cząsteczką wody.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Produkt to \\ce{HCl}, a nie \\ce{HClO} ani \\ce{Cl2} - to prosta substytucja, nie reakcja redoks (stopnie utlenienia się nie zmieniają: B jest \\(+3\\), Cl jest \\(-1\\) przez całą reakcję).\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n**Za co punkty (0-1):**\n- **1 pkt** - poprawne równanie w formie cząsteczkowej.\n- **0 pkt** - odpowiedź błędna albo brak.\n\n**Klucz CKE:** \\(\\ce{BCl3 + 3H2O -> H3BO3 + 3HCl}\\) ALBO \\(\\ce{BCl3 + 3H2O -> B(OH)3 + 3HCl}\\).","image":"img/chemia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad-3.3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":3,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Chemia · Matura · maj 2022 (rozszerzona)","subject_label":"Chemia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 3.3. (0-1)
Napisz w formie cząsteczkowej równanie reakcji chlorku boru z wodą.
Wypełnia
egzaminator
Nr zadania
1.1.
1.2.
2.
3.1.
3.2.
3.3.
Maks. liczba pkt
2
1
1
1
1
1
Uzyskana liczba pkt
ECHP-R0_100

","answer_text_html":"

Zadanie 3.3. (0-1)
Wymaganie ogólne
Wymaganie szczegółowe
I. Wykorzystanie i tworzenie informacji.
II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej
wiedzy do rozwiązywania problemów.
IV etap edukacyjny - poziom rozszerzony

\n
  1. Roztwory i reakcje zachodzące
\n

w roztworach wodnych. Zdający:

\n
  1. pisze równania reakcji: […] hydrolizy soli
\n

w formie cząsteczkowej […].
Zasady oceniania
1 pkt - poprawne napisanie w formie cząsteczkowej równania reakcji.
0 pkt - odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Rozwiązanie
BCl3 + 3H2O → H3BO3 + 3HCl ALBO BCl3 + 3H2O → B(OH)3 + 3HCl

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź:

\n

\\[\\ce{BCl3 + 3H2O -> B(OH)3 + 3HCl}\\]

\n

lub równoważnie:

\n

\\[\\ce{BCl3 + 3H2O -> H3BO3 + 3HCl}\\]

\n

Sposób 1 - Hydroliza halogenku niemetalu (substytucja kolejnych wiązań B-Cl)

\n

Skąd wiadomo, co tu zachodzi? \\ce{BCl3} to chlorek niemetalu - halogenki niemetali ulegają hydrolizie z wodą, czyli cząsteczki wody zastępują kolejno atomy chloru.

\n

Krok 1 - Jaki produkt boronowy powstaje?

\n

Bor w \\ce{BCl3} ma stopień utlenienia \\(\\ce{B^{+3}}\\). Hydroliza wymienia trzy wiązania \\ce{B-Cl} na trzy grupy \\ce{-OH} (dostarczane przez wodę). Produkt to kwas borowy (ortaborowy) \\ce{B(OH)3} (zapisywany też jako \\ce{H3BO3}).

\n

Krok 2 - Jaki produkt kwasowy powstaje?

\n

Z każdej cząsteczki wody, która oddaje grupę \\ce{OH-} do boru, zostaje jon \\ce{H+}, który łączy się z \\ce{Cl-} → powstaje \\ce{HCl}.

\n

Krok 3 - Uzgodnienie współczynników

\n

Bor potrzebuje 3 grup \\ce{OH} → 3 cząsteczki wody → 3 cząsteczki \\ce{HCl}:

\n

\\[\\ce{BCl3 + 3H2O -> B(OH)3 + 3HCl}\\]

\n

Sprawdzenie bilansu atomowego:

\n

| Atom | Substrat | Produkt |
| B | 1 | 1 ✓ |
| Cl | 3 | 3 ✓ |
| O | 3 | 3 ✓ |
| H | 6 | 6 ✓ |

\n

Sposób 2 - Analogia do hydrolizy innych chlorków niemetali (weryfikacja przez schemat ogólny)

\n

Chlorki niemetali \\ce{EX_n} hydrolizują według schematu:

\n

\\[\\ce{EX_n + nH2O -> E(OH)_n + nHX}\\]

\n

Dla \\ce{BCl3}: \\(n = 3\\), \\(E = B\\), \\(X = Cl\\):

\n

\\[\\ce{BCl3 + 3H2O -> B(OH)3 + 3HCl}\\]

\n
Analogia dydaktyczna: tak samo hydrolizuje np. \\ce{PCl3 + 3H2O -> P(OH)3 + 3HCl} czy \\ce{SiCl4 + 4H2O -> Si(OH)4 + 4HCl}.
\n

Wzory z karty CKE

\n

W tym zadaniu nie używamy konkretnych wartości liczbowych z karty wzorów - wystarczy znajomość ogólnych zasad hydrolizy halogenków niemetali i budowy kwasu borowego.

\n

Typowe pułapki

\n
⚠️ Uwaga: Nie pisz produktu jako \\ce{BOH} ani \\ce{HBO2} (kwas metaborowy) - na maturze oczekiwana jest forma \\ce{B(OH)3} lub \\ce{H3BO3}, bo jest to pełna hydroliza.
\n
⚠️ Uwaga: Pamiętaj o 3 cząsteczkach wody - bor tworzy 3 wiązania z chlorem, więc potrzeba 3 cząsteczek \\ce{H2O}. Częsty błąd: napisanie \\ce{BCl3 + H2O} z jedną cząsteczką wody.
\n
⚠️ Uwaga: Produkt to \\ce{HCl}, a nie \\ce{HClO} ani \\ce{Cl2} - to prosta substytucja, nie reakcja redoks (stopnie utlenienia się nie zmieniają: B jest \\(+3\\), Cl jest \\(-1\\) przez całą reakcję).
\n

Schemat oceniania CKE

\n

Za co punkty (0-1):

\n\n

Klucz CKE: \\(\\ce{BCl3 + 3H2O -> H3BO3 + 3HCl}\\) ALBO \\(\\ce{BCl3 + 3H2O -> B(OH)3 + 3HCl}\\).

"}]}