{"id":"chemia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad/6.1","paper_id":"chemia-2022-maj-matura-rozszerzona","number":"6.1","points":1,"ptype":"open","subject":"chemia","category":"matura","year":2022,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 6.1. (0-1)\nNapisz wzór anionu występującego w nadtlenku sodu oraz wzór anionu\nwystępującego w tlenku sodu.\nWzór anionu w nadtlenku sodu:\nWzór anionu w tlenku sodu:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 6.1. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nI. Wykorzystanie i tworzenie informacji.\nII. Rozumowanie i zastosowanie nabytej\nwiedzy do rozwiązywania problemów.\nIV etap edukacyjny - poziom rozszerzony\n3. Wiązania chemiczne. Zdający:\n3) zapisuje wzory […] jonów […].\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne napisanie wzorów obu jonów.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nWzór anionu w nadtlenku sodu: O\n2\n2 ALBO\nWzór anionu w tlenku sodu: O -\n2 ALBO","solution":"## Poprawna odpowiedź:\n\n- Nadtlenek sodu \\(\\ce{Na2O2}\\) → anion **nadtlenkowy** \\(\\ce{O2^{2-}}\\)\n- Tlenek sodu \\(\\ce{Na2O}\\) → anion **tlenkowy** \\(\\ce{O^{2-}}\\)\n\n## Sposób 1 - Analiza składu jonowego i bilansu ładunku\n\n**Nadtlenek sodu \\(\\ce{Na2O2}\\):**\n\nSód w związkach z niemetalami ma zawsze stopień utlenienia +1, więc dwa kationy \\(\\ce{Na+}\\) dają łączny ładunek +2.\n\nAby cząsteczka była elektrycznie obojętna, anion musi mieć ładunek -2:\n\\[\n2 \\times (+1) + x = 0 \\implies x = -2\n\\]\n\nAnion zawiera **dwa atomy tlenu** i niesie ładunek -2, czyli każdy tlen ma stopień utlenienia -1. Jest to anion nadtlenkowy:\n\\[\n\\ce{O2^{2-}}\n\\]\n\n**Tlenek sodu \\(\\ce{Na2O}\\):**\n\nAnalogicznie: dwa \\(\\ce{Na+}\\) → ładunek +2, więc anion musi mieć ładunek -2.\n\nAnion zawiera **jeden atom tlenu** o stopniu utlenienia -2. Jest to anion tlenkowy:\n\\[\n\\ce{O^{2-}}\n\\]\n\n## Sposób 2 - Weryfikacja przez stopnie utlenienia\n\nW nadtlenku sodu \\(\\ce{Na2O2}\\):\n- Na → +1 (zawsze w związkach z niemetalami)\n- Suma stopni utlenienia = 0: \\(2 \\cdot (+1) + 2 \\cdot x = 0 \\implies x = -1\\)\n\nTlen -1 to charakterystyczny stopień utlenienia dla grupy nadtlenkowej. Dwa atomy tlenu ze stopniem -1 tworzą razem jon \\(\\ce{O2^{2-}}\\) - potwierdza to wzór anionu.\n\nW tlenku sodu \\(\\ce{Na2O}\\):\n- \\(2 \\cdot (+1) + x = 0 \\implies x = -2\\)\n\nTlen -2 to \"normalny\" stopień utlenienia tlenu w tlenkach. Jeden atom tlenu z ładunkiem -2 → \\(\\ce{O^{2-}}\\). ✓\n\n## Wzory z karty CKE\n\nW tym zadaniu nie używamy konkretnych wartości liczbowych z karty wzorów - wystarczy znajomość budowy jonowej związków sodu i zasad bilansu ładunku. Stopień utlenienia Na = +1 to wiedza pamięciowa (układ okresowy na str. 15 karty potwierdza, że Na leży w grupie 1.).\n\n## Typowe pułapki\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Najczęstszy błąd to napisanie \\(\\ce{O^{2-}}\\) dla **obu** związków. W tlenku wszystko się zgadza, ale w nadtlenku tlen ma stopień utlenienia **-1**, a nie -2 - anion to \\(\\ce{O2^{2-}}\\), nie \\(\\ce{O^{2-}}\\)!\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Nie mylić nadtlenku sodu \\(\\ce{Na2O2}\\) z ponadtlenkiem sodu \\(\\ce{NaO2}\\). W ponadtlenku anion to \\(\\ce{O2^{-}}\\) (rodnikowy anion ponadtlenkowy, tlen -½) - to inny związek, niewymagany na maturze.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Anion nadtlenkowy \\(\\ce{O2^{2-}}\\) ma **wiązanie O-O** - to dwa atomy tlenu połączone ze sobą, podobnie jak w \\(\\ce{H2O2}\\). Tlenek sodu zawiera natomiast izolowane jony \\(\\ce{O^{2-}}\\) bez wiązania O-O.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n**Za co punkty (0-1):**\n- **1 pkt** - poprawne wzory obu jonów.\n- **0 pkt** - odpowiedź błędna albo brak.\n\n**Klucz CKE:** anion w nadtlenku sodu: \\(\\ce{O2^2-}\\) ALBO \\(\\ce{[O-O]^2-}\\). Anion w tlenku sodu: \\(\\ce{O^2-}\\).","image":"img/chemia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad-6.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":6,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Chemia · Matura · maj 2022 (rozszerzona)","subject_label":"Chemia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 6.1. (0-1)
Napisz wzór anionu występującego w nadtlenku sodu oraz wzór anionu
występującego w tlenku sodu.
Wzór anionu w nadtlenku sodu:
Wzór anionu w tlenku sodu:

","answer_text_html":"

Zadanie 6.1. (0-1)
Wymaganie ogólne
Wymaganie szczegółowe
I. Wykorzystanie i tworzenie informacji.
II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej
wiedzy do rozwiązywania problemów.
IV etap edukacyjny - poziom rozszerzony

\n
  1. Wiązania chemiczne. Zdający:
  2. zapisuje wzory […] jonów […].
\n

Zasady oceniania
1 pkt - poprawne napisanie wzorów obu jonów.
0 pkt - odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Rozwiązanie
Wzór anionu w nadtlenku sodu: O
2
2 ALBO
Wzór anionu w tlenku sodu: O -
2 ALBO

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź:

\n\n

Sposób 1 - Analiza składu jonowego i bilansu ładunku

\n

Nadtlenek sodu \\(\\ce{Na2O2}\\):

\n

Sód w związkach z niemetalami ma zawsze stopień utlenienia +1, więc dwa kationy \\(\\ce{Na+}\\) dają łączny ładunek +2.

\n

Aby cząsteczka była elektrycznie obojętna, anion musi mieć ładunek -2:
\\[
2 \\times (+1) + x = 0 \\implies x = -2
\\]

\n

Anion zawiera dwa atomy tlenu i niesie ładunek -2, czyli każdy tlen ma stopień utlenienia -1. Jest to anion nadtlenkowy:
\\[
\\ce{O2^{2-}}
\\]

\n

Tlenek sodu \\(\\ce{Na2O}\\):

\n

Analogicznie: dwa \\(\\ce{Na+}\\) → ładunek +2, więc anion musi mieć ładunek -2.

\n

Anion zawiera jeden atom tlenu o stopniu utlenienia -2. Jest to anion tlenkowy:
\\[
\\ce{O^{2-}}
\\]

\n

Sposób 2 - Weryfikacja przez stopnie utlenienia

\n

W nadtlenku sodu \\(\\ce{Na2O2}\\):

\n\n

Tlen -1 to charakterystyczny stopień utlenienia dla grupy nadtlenkowej. Dwa atomy tlenu ze stopniem -1 tworzą razem jon \\(\\ce{O2^{2-}}\\) - potwierdza to wzór anionu.

\n

W tlenku sodu \\(\\ce{Na2O}\\):

\n\n

Tlen -2 to "normalny" stopień utlenienia tlenu w tlenkach. Jeden atom tlenu z ładunkiem -2 → \\(\\ce{O^{2-}}\\). ✓

\n

Wzory z karty CKE

\n

W tym zadaniu nie używamy konkretnych wartości liczbowych z karty wzorów - wystarczy znajomość budowy jonowej związków sodu i zasad bilansu ładunku. Stopień utlenienia Na = +1 to wiedza pamięciowa (układ okresowy na str. 15 karty potwierdza, że Na leży w grupie 1.).

\n

Typowe pułapki

\n
⚠️ Uwaga: Najczęstszy błąd to napisanie \\(\\ce{O^{2-}}\\) dla obu związków. W tlenku wszystko się zgadza, ale w nadtlenku tlen ma stopień utlenienia -1, a nie -2 - anion to \\(\\ce{O2^{2-}}\\), nie \\(\\ce{O^{2-}}\\)!
\n
⚠️ Uwaga: Nie mylić nadtlenku sodu \\(\\ce{Na2O2}\\) z ponadtlenkiem sodu \\(\\ce{NaO2}\\). W ponadtlenku anion to \\(\\ce{O2^{-}}\\) (rodnikowy anion ponadtlenkowy, tlen -½) - to inny związek, niewymagany na maturze.
\n
⚠️ Uwaga: Anion nadtlenkowy \\(\\ce{O2^{2-}}\\) ma wiązanie O-O - to dwa atomy tlenu połączone ze sobą, podobnie jak w \\(\\ce{H2O2}\\). Tlenek sodu zawiera natomiast izolowane jony \\(\\ce{O^{2-}}\\) bez wiązania O-O.
\n

Schemat oceniania CKE

\n

Za co punkty (0-1):

\n\n

Klucz CKE: anion w nadtlenku sodu: \\(\\ce{O2^2-}\\) ALBO \\(\\ce{[O-O]^2-}\\). Anion w tlenku sodu: \\(\\ce{O^2-}\\).

"}]}